týsdagur 28. februar 1933síða 1

FRÆLSI Nr. 9. | Dr. phil. Jakob Jakobsen. Lýsingaprísur fyri | 20 ovr. á 3. og 4. Ein áheitan. Hin 22. Februar 1934 — um eitt ár eru umliðin 70 ål síðan dr. Jakob Jakobsen var borin í heim her í Havn. 00 Fyrsti førovski, og hagartil einasti vitskapsmadur var hann vil kunnu jú ikki nevna Niels Finsen sum Føroying — virdu hann men Føroyingar ongantíð, í hvussu er langt frá sum hann var tað verdur. — Men londum, Danir, Íslendingar og ikki minst Onglendingar virdu Orkn- ovggjum og fram um alt í Het- vilskapsmenn í eðrum hann, og í Scollandi, á landi er navn hansara og minnið um hann elskað. Og eitt er vist og salt, honum og ongum eðrum hava Feroyingar fyri at takka at teir hava verið fagnaðir sum frændur, tá teir hava sett fótin á Hetlands grund. Forovingar skylda sær sjálv- um al royna at gera nakað gott ti, teir »gloymdu« al aftur av meðan Jákup Jåkupsen gera, livdi: virða hann sum tað stór- menni og lann góða Føroyason hann var. Hvussu teir skulu gera tað, kann rødast um, tó átti tað at verðið eitl sjónligt minni. Vitlovva okkum al prenta nøk- ur brot úr lí grein, sum Maria R. Mikkelsen Jákupsen, og vit hugsa skrivaði um dr. Jákup ikki, at høvundan tekur okkum hetta illa Jakob Jakobsen Havn hin 22. februar 1864. For- upp. var føddur í eldur hansara vóru bókbindari og bókhandlari Hans Nicolaj Ja- cobsen úr Havn, og Johanna María Hansdóttir úr Trødum á Sandi. Jákup Jákupsen sýndi tíðliga at:hann heyði avbærar gávur at r at læra mál, og trettan ára ga- malur fór hann til Danmarkar og var studentur frá Herlufs- holm í 1883. Í 1891 tók hann embætisprógv og í 1897 tók hann doktaraprógv við verkinum >Det norrøne sprog pá Shetlandsøer- ne« og kom seinni mest at fáast við granskaraarbeidi, málsligt og við at skriva søguligt, og um úrslifið. Meðan Jakob Jakobsen var studentur kom hann í samar- heiði við próst Hammershaimb, sum var farin at geva út »Fær- øsk Anthologi«, hvors heftir komu í árunum 1886—1891, og Jakob Jakobsen legði einsamall- ur orðasavnið úr hond (2“ bind). Hann hevði um hesa tíð hug at broyta Hammershaimbs stav- seting, so at hon kom at nærk- ast úttaluni. Herí fekk hann ikki viðhald frá etitreglu: 30 oyr síðu. avsláttur í prísinum. Førøyingum, | um hansara. -FØROYA- forsiduni, | Við størri lýsingum fæst | men burtur år uppskoti hans elvdist eitt stríð, sum fordi tað góða við sær, al ansurin vaks fyri ti målspurning), tå var reistur í Feroyum. — Tað var lítið, ið prentað var á foroyskum máli við Jakob Jakobsens fonetisku stavseting: Utgávan av »Karlamagnusar » ”» kvitje ædla Rólands kvije« (Gai- patåttur o Runsivalsstry), Tvir småsøvur iv Guy de Maupas- sant og Poul Nolsø's Fuglakviije. Foroyingafelag í Keypmanna- havn gav út »Føriskar vysir« í 1892 — ein lítil bók, 1 ork stór — við hesi stavseting. Har útí kom tað. — Hesi smærru ar- beiðir hava, umframt tað virði tey hava í sjálvum sær, týdning hvussu fyri tey, id vilja vita, foroyskt mál ljóðar. — Annars standa í lí lítlu vísubók tær fáu rímur, vit vita Jakob Jakobsen at hava yrkt: Kvåje um Førjar, Grinda- VýSA. — Í Tidskrift 1892: El Livs- og Tidsbillede fra Færeer- Magnus Hainason og Historisk Nolsøe. kom i »Poul ne ved Slutningen af de 18de og Begyndelsen af det 19de Aarhundrede.« Aftarat hesum var lað, at »Fuglakviije« kom, »Søgan um Gunnleyg Ormstun- folkesagn og gud, > Færøske g æventyr«, 1.—4. hæfte, »Færøsk sagnhistorie«. »Diplomatarium Færoense. Føroyskt fodnbræva- savn I«. »Strejflys over færøske stednavne« og »Poul Nolsøe. liv- » soga og irkingar«, Í »Tinga- » krossi« — leim fyrstu árgangum — 1900—1901 um »Færøsk Aandliv før og nuc. finnast greinir »Biskop Erlend i Kirkebø«, »Kel- tisk Indflydelse paa Færøerne« fr, — Umframt tað, hann gav ål — 0. $ serliga søgurnar og ævintyrini — samlaði hann á ferðum sínum í Føroyum øll stadanøvn og ta søgu, 10 bundin var til teirra; og tilfarið til ta stóru føroysku orðubók, hann hugsaði um, vaks í hvorjum. — Hann hevði longu skrivað sum finnast í Svend Grundtvigs og Blochs kvædi«, og fyri kvæðunum sjálv- sum studentur kvæðir, Jorgen »Føroyja um sum fyri hvussu tey skulu skipast og hvussu tey áttu at dansast, hevdi hann slørsta ans. Hann var í mong ár uppi í Blochs velduga arbeiði — leir vóru sum faðir og sonur og g herav kom, at hann kendi savn- ið út og inn. — Og sum hann kendi fólkavísuyrkingina í hin- um nordanlondum, so er — tå minnst verður til, hvat hann fekk burt úr yrkingum Nólsoyar-Páls — lætt at skynna, hvussu kvæða- bøkur høvdu verið úr hansara hondum lagdar. Men orðabók, stadanavnasavn og kvæðaútgáva gluppu úr hond- — Vitstu Feroy- JAVNAÐUR Tirsdag hin 28. februar 1933. ingar, hvat teir høvdu honum fyri at lakka, vilstu leir, lá deyðsboðið kom, enn betri, hvat høvdu teir væntað sær og teir skiltu, al mangt, sum fann tíð tað sílaðist nú burt við alla. titandi higartil hevði spart, Tann danski statur Jakob on ein árligan sludning, 1500 kr. Jakobsen sum var komin upp í árliga, »Carlsbergfonden« bar kostnaðin við >Etymologisk ord- bog«, og Foroya logting styðjaði í síni líð úlgávu av foroyskum arbeiðum. At hann gjørdist heidurslimur av Videnskapssel- Oslo var nakad, sum skapet i gleddi hann mikið, mest tí hann visti, al tud serliga skyldaðist Sophus Bugge, sum hann selti eina hægst millum menn. Í teim seiru árunum stóð lað fyri honum sum ynskiligt, al hann tá hitt drjågva, shel lendska = orðabókararbeiðið var liðugt kom at arbeiða meira úti millum fólk, og tá í 1914 boð kom frá Aberdeen um al halda fyrilestrar har um norrøn mål, kom tað honum ti heill væl við. Hesin lærarapostur í Aber- deen var umframt til gleði fyri Jakob Jakobsen ein heiður fyri norrønan vilskap, tí sum vin maður hansara, Axel Olrik, segði; ferð lærugrein við háskúlar í útlond- »Hvørja norrønt gerst til um, skapast storri ansur fyri Ú andliga lívi hjá norronum folk um, og tess hægri melist virðið av teirra tillag at veraldarsog uni. Noreg hevdi við kastuð síni eygu á hann, og boð var á veg at bjóða honum til London fyri har at halda fyrilestrar yvir »norn« og foroysk mål. Hetta var alt av ongum kríggið fordadi fyri arbeiðinum 1918 varð Ja- kob Jakobsen sjúkur. Hann doyði 13. august 1918. í Aberdeen, og 1 dag, Jakob Jakobsen Tann doyði, skrivaði Íslendingurin Finnur Jónsson, sum kendi hann væl, at vilskapurin hevði mist nógv í honum og leingi vildi æra hans minni og gav hon- um annars tað ummæli, at hann var ein góður, trúfastur og ridd- arligur maður. Sama skrivaði hansara frá Melsted, í »Årsrit hins íslendska fræðafjel seinri vinmadur ungum árum, Bogi ags« Í Keypmannahavn. Um eitt år er, sum nevnt, 70 ársdagur Jakob Jakobsens, og vil meina, at hesin dagur eigur ikki at verða gloymdur, og vit g bidja menn, sum eru sinnadir sum vit, at hittast og taka hetta mál, hvussu vit Foroyingar best eiga ut minnast henda dag, upp til umraðu. 2.—1933. ”) OCIAL. DEMOKRAT BRODURSKAPUR Kostar kr. 1,50 fjodringsårid verður bilagt á posthúsinum, br | og skrivstovuni Skúli okkara. Á hinum áðurneynda stóra norreona skúlafundinum í Keyp 1931 hell skúlamaðurin, magis- mannahavn Í hin vælkendi lari Georg Christensen, sum er Haderslev um fyrislandari á lærara skúla, eina rødu, til evni hevði: eksamen. Vit fóru á fund at hoyra hann, ikki Í um, at vit fingu ein lovs sum lyfti eksamen og alt henn- til Harra (1001 84 ( alt í og lægndi lad sundur, so ara upp varð ikki. tensen tók 10, ið ei samen ikki kjakinum, har varð tægran efti | sum aflaná varð, lut, tað sóðir menn hola tóku ymsil men ikki eydnaðist at aftur, sum sundurpetlað var. hjartans að var ein sonn frødi at sita og hoyra, hvussu tud dekansskapið, úlanum, varð samen 1 Dal viðfarið. Um einki volt at siga, hon var bara av [i > onda og hevdi ongan rælt al t liva verri enn so: lann, sum frá Fyri hvenn barni hevur kent eksamen so- leiðis. at hlóðið næslan sum stirðnaði í æðrum hansara, tá hann hugsaði um hana, goymti hon eingi góð minni. 1 fólka- skúlanum hevur eksamen, > Aars prøve« sum hon her so vakurt eitur, einki at gera, einki gott 1 hvussu er! Og hevur hon íkki tað. er hon bert at døma lil heljar. Men eitl er eksamen og eitt annað er eksamen so sum hon til domis gongur fram hel hjá okkum Ein eksamen í fólkaskúlanum, líka so álvarsom og hátíðarmikil skúlanum, ja sum í tí hægra næstan sum á universitetinum, er bædi syrgjulig og láturlig, jon er einki annað verd enn háð og spott Nei, lat okkum fúa elta apuspælid burtur hæði skjótt og brátt! Lat okkum fáa na burtur við allari síni hå- íðarligu fjåkutheit. Burtur skal hon: við „censorum,“ sum sita og meta »karakterir« við bæði og við børnum sum fyrst sita við hjarta uppi í hálsi ella brókum, meðan hesi fólk niðri i fremmandu við strangum eyga og rukku á enni sita og lurta eftir hvussu væl ella illa tey duga allar hesar ymsu greinir, og síðani grála og skeldast, ti »Poul fekk ug meðan eg bara fekk mg, 16 eg dugdi betur enn hanns orðið svik er ikki sjálvsamt lá at hoyra! Tá yvirstaðið er, verða hesir »karakterir« laldir saman og roknadir út við nogd av »deci malum«, og eftir lí endaliga úr sliti verða so bornini flutt upp í annan »klassa« — ella sitandi í Telf. Porto. Blaðið | vsavnarstoðum 7 á 45 | . arg. har lev sótu. Og so aftur grátur, ella frá teimum, sum »sluppu upp“, ein háðandi látur, enn meira sárt fyri ley, sum vorðu sitandi! »Rosinan«, »tad sum kemur allarsíðste, verður so mangan, at pápar ella mammut koma at deilu, tí teirra børn »ikki komu so langt upp, sum ley állu-. Alt í alt bara óndur åvøkstur av einum rotn- um svstemi. Hetta var børnini. Niðri í Danmork gremja lærarar seg, um, at eksamen innast inni ikki r gjørd fyri at sýna, hvussu væl bornini duga nei, tað er teir, lærarnir, sum eru »til ek- amen“, bornini eru bert skot bjålvai Og hjá okkum man ikki | sama vera her? Í hvussu r, hava vit hovrt, at hetta KAL Vera igt! Har niðri í Danmørk eru lærarar komnir so langt áleiðis, at hetta, at fáa alla eksamen í fólkaskúlanum av døgum, verð- ur haft á máli á lærarafundum, skúlum er hon ella í og í einkultum kovrd burtur hvussu er tætt við. Få ein maður sum harra lær- Chris- til man araskúlastjóri, magistari tekur so fyri nakað vera um tað, og einaferð tensen hvassliga orða hesum máli, verður tað til annað enn tos.— ann dagur, tá vit hoyrdu hansara rødu, har hann dømdi alla eksamen til heljar, verður ongantíð gloymdur, og hann gav hug til, einaferð lá evdnan varð lil tað, al seta hesi orð uppá prent Vit ynsklu tann dagin, at allir teir, sum hava við skúla okkara al gera, vóru hjástaddir og lýddu á hesi meg- narorð. Kanska tað tá hevði borið ávokst her heima hjá okk um, so hetta fjasið, vit havast il, varð sum maðurin yrkti av „útnyrðingi av landinum borið sum sápubleðra“. Hvat vil so skulu hava í staðin fyri, loysir seg neyvan at tala um. ti tað liggur so beint fyri > hondini. Vit hava jú í einum skúla lærarar, teir kenna og børnini út og inn. Skuldu leirra frásognir, teirra dómur, ikki haft mangar ferðir meira at lýða enn tann dómur, ein ókunnugur maður er ferur fyri at fella, tá hann ein til tveir tímar hevur verið inni hjá ein- um o. u. 30 børnum og hoyrt tey lesa ella siga eitt ella annað? Afturat annað sigast, sum vit av ymsum hesum kann so nógv orsøkum ikki vilja taka upp í hesum feri. Vit vilja seinni av og á fara víðari fram við at um- reðu skúla okkara, men ein og hver er væl mentur al fata,