týsdagur 11. apríl 1933síða 1

| | i | FRÆLSI oyr. á 3. og 4. Nr. 15. síðu. Lýsingaprísur fyri petitreglu: 30 oyr. á forsíðuni, 20 avslåttur -FØROYA- SOCIALDEMOKRAT BRODURSKAPUR Vid størri lýsingum fæst i prísinum. JAVNADUR - Tirsdag hin 11. april 1933. Kostar kr. 1,50 fjóðringsárið verdur bilagt å posthåsinum, brævsavnarstødum Blaðið Porto. 7. årg. og skrivstovuni. Telf. 143 Nøkur orð til harra L.—S. ” Tygum gera mikið skról úr »Guldposen«, sum eg skal hava sagt, al tygum eru føddir við um hálsin. Men eg havi als ikki soleiðis. Tygum spoyróku ikki dugi týskt mál, sug meg, lí eg og lessvegna málti eg lata tyg- havi haft ;a í realskúla. Annað um vita, at eg ikki ráð at gan J ikki sagt, og eg hevdi ifall eg ikki varð neyðskotin til tess havi eg heldur ikki nert við slíkt, Vit liva í einum kapilalistisk- um landi, og tessvegna eru få- frá tækramansbørn útlislongd hægri lærdómi. Lærdómur er eitt privilegium fyri ley, ið ráð hava at læra. Soleingi tað pri- vatkapitalistiska systemið verður landi, so hava í hásæti her á rikmannabørn henda frammihjá- ræll av orsøkunum Hetta er ein ikki kann forsvara tað privatkapita- ella órætt. til, at eg listiska systemid. Fygum halda, at eg tjeni lika nógvan pening sum lygum — ella meir. Tað kann vera, at so er. Men her um havi eg einki skrivað, og tað kemur mær einki við, hvussu mikið tygum tjena. Ég unni tygum tygara løn, og eg gangi út frá, at lygum arbeiða fyri hana, og sum orða- lakið sigur: >En Arbejder er sin Eg eri heldur íkki tað, at tygaia kundi halda tygum í læru, faðir garðinum. Men eg helt at tygum Lon værd«, avindsjåkur um påpi meðan mín lá í kirkju- kundu latið verið at rósa tygum av slíkum. Mær tykir, at teir menn, sum av peningaávum ognað sær kunnleika, lata sum hava spoyreka haft at fara í teir hægru skúlarnar. orð tygara: »Tværtimod viser mange kunna vera at onnur, ikki hava råd Tá eg hevði lisið hesi af de Kapitler i Bogen, som om- handler Samfundsforholdene paa Færøerne, at der nu er sket en social og human på Udvikling i Retning, som er eneslanende«, legdi eg — »Dimmalætting«ina saman fyri at hugsa meg um, hvat Ind mundi vera fyri »Ud- vikling«, her tygum sipa til. Eygu mini fullu niður á blað- sins fjórðu síðu og har stóðu lýsingarnar, sum sýna hvønn veg, ið »ålviklingin« gongur: »Kler Begæring af Sagforer osv. vil der blive afholdt Tvangsauk- lion« 0. s. fr.; triggjar slíkar lýsingar standa á soma síðu, og »har vi saa mere Vidnesbyrd behov«? Ég taki grein tygara aftur og haldi áfram og lesi: »Og det be- denne mærkelsesværdige ved Udvikling er, at den er groet frem af den jævne folkelige Op- lysthed og Fornufl, ganske ube- rørt af den Socialisme, som Hr. Danbjørg med Meningsfæller i de senere Aar har gjort ener- Forsøg at puadutte giske paa den færøske Befolkning«. Hesi orð lala sjålvi og siga meir enn langar blaðgreinir, hvussu hart okkum torvar socialismu í For- oyum. í H. C »Snemanden« Andersens søgu um sigur hundurin vid kavamannin: »Det er rigtig lidt, man er født í Gaar. nok saare man ved, naar Hvussu tey fátæku her á landi hava verið kúgað, vita vit báðir einki um; lí vit minnast ov stutt. So statt mega vit halda okkum lil tær søgur, vit hava hoyrt ella lisið. Ég havi hoyrt um bóndafólk, sum ikki vildu, at arbeiðsfólk teirra skuldu fylgjast við teim, tå tey mannfjøld t. d. til altars. fóru i Um Símun bónda í Kirkjubø sigur søgan, at fram um hann tordi eingin av håskøllunum at fara á fjalli, uttan hann vildi missa lív; um so var, at seyður- in slapp úr fjallgonguni, var Símun altíð fremstur av ollum. Eg kann ikki prógva, at sog- urnar eru sannar, og lygum kunna heldur ikki prógva at tær tað »Jeg til- eru ósannar; men leggja tygum heldur einki í. lader mig at antage« o. s. fr. Jú, lað er eisini ein máli, og hann fyri hann, er henlur at duga f) sum einki annað veit at skriva. Tygum meina, at tey domir, ført været Udslag af enkelte aande- eg havi fram, »kun har ligt mindre veludrustede Menne- skers Trang til at gøre sig be- mærkete. Um hetta hava onnur menniskju aðra hugsan. Millum teirra er eisini tann konan, sum segði mær søguna um ta gomlu genluna, sum var ill, tí tann yngra bóndakonan át saman við arbeiðsfólkunum. >Aðraleiðis var hon lann gamla matmóðurin, kom ongantíð longri enn á stovugåttina, og har gav hon sínar »ordrar««, Tá konan end- aði hesa søguna legði hon aftrat: »Soleidis var skilið fyrr í tíðini, tå vórðu húskallar og arðeiðs- gentur mett javnt við trælir í ødrum londum“. harra L.—S., aðra hugsan; men sum hundurin Tygum, hava segði vid kavamannin: »Det er lidt naar man er født í Gaarc. rigtignok saare man ved, <g havi nevnt ymisk domir um ta kúgan, sum ley fátæku vóru undir, og tykist mær tess- vegna, at tad mega ganga mans- aldrar, áðrenn Foroyingar kunna liva seg burtur úr tí ómegdar- anda, sum legði seg yvir fólk okkara. >Disse Eksempler har undertegnede ikki uden videre villet godkende«, siga tygum; Sudurstreymoyar Javnadartelag hevur eyka-adalfund í sali „Havnar Arbeiðsmannafelag“s 14. apríl (Langafríggjadag) kl. 5 s. p. Dagsskrá: Felagslógin. STJÓRNIN men hví nevna tygum íkki dømir, sum prógva, at eg fari siga, al skeivur? Tað er lætt at x ein ikki vil góðkenna tað, ið métslødumadurin forir fram; men tað er ikki nokk at fram- halda negativa trælan. Kunna tygum framsela positiv prógv, so vil eg boyggja meg; men annars má eg halda fast við lað, sum Ð eg havi framsett. Ta ferðina, tygum skrivaðu greinina, id nevnd var >Kapila- lisme«, hildu lygum, at ley døm- ini, eg hevði flutt fram, vóru »saa kostelig, at det er Synd, at ikki et eller andet Ugeblads Hu mor-Side har fanet fat i den So statt tók eg fram bókina iv harra A. Degn: »Oversigt over Fiskeri og Monopolhandelen paa Færøerne«; tí mær tókti at hon ikki hóskar á »Humor-Siden«; men hesa bók vilja tygum einki hava við at gera. Tygum vilja altso einans skriva um tud, ið hóskar á >Humor-Siden<. So statt fari eg at trúgva, at tygum D rokna »Dimmalætting« fyri eitt »Vittighedsblad«, og tygum »re digera« bladsins »Humor-Side« Tygum enda vid at siga, al eg gangi nú á eini aðrari getu enn í fyrstani; tí tå skrivaði eg um kapitalismu; men nú skrivi eg um kapitalistandan. Tygum halda, tygum síggja tekin til, at eg brált ætli at skifta yvir i tridju gøtu og skriva um »Bon- delyranni«, og síðsta gøta mín verður »at indlede et drabeligt Felttog imod de antisociale Til bøjeligheder, der fordum kan have gjort sig gældende paa Færøerne.« So stalt vil eg upp- lýsa tygum um, at hesar fyra gøturnar fora allar á sama mål, so statt er ein foroyskur javn aðarmaður ikki bundin til eina av hesum gøtum; hann kann velja, hvorja hann vil, til hvorja sína ferð. Tygum skulu tí vera y- vísur í, at sjålvt um eg fari yvir í tridju ella fjórðu golu so síggja tygum meg aftur í aðru og fyrstu gølu av og á, ífall lív og verður, heilsan »Hr. Danbjorg ilde jeg ikki paa Vilkaar vil erkende, har taget mig del op, at at der er noget í Vejen med den Folkeaand, der hersker pua Færøerne.« Tað er ikki hugn- aligt at siga nakað ill um mina landsmenn. Ég vil lí ikki tæga hetta mál meir út í æsir. Ég síggi fyri mær mynd av leim donsku bøndrunum, tå teir tysku ridufålarnir settu teir á træ- hestin, tá stóðu aðrir danskir bøndur og hugdu at, og teir lýddu á rødu fútans, ið ljóðaði nakað soleiðis: >Har síggja tit, hvat straff hasin fekk, tí hann ikki atlýddi boð mini! lfall lit eru 6hoyruligir, fúa tit sama máltu manns ætt eftir ætl straff!a Sjálvandi aldrar ganga, og 5 Ð måtti fara í grevina, ómegdarandin ruddaðist burtur í Danmørk; men nú eru hålvt annað hundrað ár farin aflur um hurðabak, síðan Danir gjørdist leysir undan hesum trælaoki, og tessvegna mega Danir vera fremri enn vil Omegdarandin má merkjast minni í Danmørk enn her hjá okkum; tí tær lógir, sum bundu tey fátæku í Foroyum til bond urnal undir bóndaokið tær vóru í gildi til miðskeiðis í 19. old. undan harramannsokinum Í Danmork komu bond urnir í 1788, og tessvegna eru leir nú hópin væl slopnir undan kapi- talistokinum. Teir hava stovnað ymisk brúksfelog og andeils- felog; men slíkt hava Føroy ingar einki hugsað um. Tó tykist tað nú, at Føroyingut hugsa um slík felog. Vit koma aftaná og tað er ikki legið. líverri mega lad enn ganga mannsaldrar, áðrenn foroyingai eru komnir so langt fram, al teir heilt kasta kapitalistavaldið av herðum fleirra Enn sila Gablar her á landi. Enn sila danskir og foroyskir ríðufútar og seta foroyskar fiskimenn á træhestin við tvangsauktiónum og ødrum dekansskapi. Av hes sleppa Føroy- um træhestum ingar ikki, meðan tað prival- kapitalistiska systemið er í há her á landi. Enn eru tað få il móli sæti einans nakrir foroyingar, ið berjast trælaokinum. Hví allir foroyingar saman í hesum bar- standa ikki fálækir daga? Man ikki orsøkin vera tann, Þat der er nogel i Vejen med den Folkeaand, der her- sker paa Færøerne«? Okkara fiskimenn fara 14 ára gamlir at sleipa og streva og verða úlslitnir á hálvum aldri. Hvat er lønin, teir fáa? Teir og kona og born teirra arbeiða ár sum Teil mega og årliga uppå tann fiskin, aðrir ríka st upp a síggja neyvan erill oyra og tessvegna rinda okurprísir fyri skulu nýta. Tá ið so ikki ríðufúlarnir teil tuð, saman, tå endarnit rokka eru glaðir, tí tå spælir gullið í kassa teirra. Hvat tad, um ein fiskimaður fer um á húsagang og verður rikin úr håsinum? Feir, sum prædika ómegdar- anda inn í okkara fiskimenn, mega væl siga, at alt er, sum tað skal vera her á landi Men javnaðarmenn einaferð tað vóna vit vilja foroyskir fiskimenn og arbeiðsmenn vakna og kenna teirra megi. Tá vilja teir standa saman og stovna teirra egna keypslu- og solu felag, lá sela teir føtur undi egið bord og seta seg sjálvar í hásætið her á landi; men fyrst má ómegdarandi ruddast urtt Javnadarflokkurin er enn tann minsti her á landi; men latið okkum stevna fram móti tí so cialdemokratiska málinum. 180 kann tvkjast fyri einum ella oðrum, at hetta málið er ov hogt, tí fólkið letur st villleiða og blinda; men (lad í ikki lagið, um so el Vit javnaðar menn mega Vila, tal má ganga mannsaldrar, iðrenn ómegdarandin kann burtur Fvøum, harra L.-S., og tygara kunna enn háða flokksfi lag tl okkum javnaðurmenn; tí enn lata Førovingar seg leiða, sum tit vilja leiða teir Men eitt verður ikki at eydnast tygum, og tað er at fáa meg at missa trúnna á sigur javnaðarflokksins. Tad kann væl vera, al eg liggi undir mold, áðrenn sigurin er vunnin; men lað gerst ikki við. Kapitalistandin el deyðs- dømdur í Førovum eins og heimin í kring. Tað kunn tykj- nú ner- tað ast, sum hesin illi andi ist aftur úli í verðini, og sær tessvegna út til, at vit brátt fáa eitt nýtt 1914; men lat bert henda illa anda vísa sínar úlva- labbar eina ferð aftrat. Tað er syrgjuligt, at ósek fólk skulu líða undir tí illa, sum voldist OL