týsdagur 25. apríl 1933síða 3

Jørdin — kongsgóðsið. Svar til Sverre Patursson. alursson hevur um vil Harra Sverre í hesum blaði spurt, javnaðarmenn framvegis halda fast við okkara kravi um, al kongs- og prestajørdin skal verða ogn Føroyalands (loglings- ins), ella um vil hava sloppáð hesum máli og, um so er, hví? Undirrilaði var annar loglings- maðurin, ið selli framm helta uppskot til avgerðar: >Í tí Foroya logling úttalar: Torvur er á, at alt kongsgóðs fer undir lingsins vald, og at reglur fyri hesum ásetast sum skjólast, gongur lingið yvir lil næsta mál á dagsskráini.c So slalt kann tað falla eina náttúrligast, at svarið kemur úr hesum horni á bladnum, kort- ini ikki so at skilja, at málið um at fáa Foroyum aftur Før- ovn jørd er særstakt mál hjá teim lveim javnaðarloglings- monnunum. Nei, hetta er eitt mál, sum hin foroyski javnaðar- flokkurin hevur sluðið og mær kunnugt framvegis stendur samdur um. Ein skuldi kunnað hugsa sær, at Føroyingar ikki stóðu skildir her. Men tessverri er tað so, Okkara uppskot fall. Sam- þandshovdingarnir og sjálvur sjålvstyrishøvdingurin vóru ímóti lí ímóti ai hella høvudslunn- Føroyslands aftur skuldi Foroyalands. Um- Sam- hond indi gerast ogn berslurnar vóru bandsmenn hildu er, ið hevur, staturin ålli góðsið, og í hansara hondum lá góðsið best. Sjålvstyrishøvdingurin kendi seg í trongum skóm við eitt av ymsar. um, al at noyðast at svíkja høvudspunktunum í stevnisskrå sjálvslýrismanna. Hann fann sær so, eftir al lað (il umberslu, at uppskotið bert hava sissað seg, var nakrar reglur langt og ov Men var svikið gjørdi bræddi lítið undirbygt. umbersla hon ringt, henda tað íkki belri — mergin úr og slættadi til jarðar tað sindrið, ið eftir var av sjálv- styrishetjuni viðvíkjandi sjálvum grundarlagnum fyri sjålvbjargni landsins, 10 er og må vera at fáa Feroyum aftur allar mistar ognir og lunnindir. Eingin kann fata tílíka umberslu. Vit duga í hvorjum falli ikki at skilja, at lað skal vera neydturvuligt at halda alna langar talur ella skriva jurídiskar avhandlingar fyri al yvirbevisa sjålvstyrisodda- manninum um, at Føroya land hevur rætt til Føroya jorð. Skuldi hetta ikki verið einfall og sjålv- fylgja fyri í hvussu er hvorjum sjálvstýrismanni? Annað er, al lingið, tú ið tuð hevði vátltað sína hugsun og vilja í hesum lýdningarmikla máli, bar framm allar góðar grundir, lá 10 sam- ráðast skuldi við Danir um málið. Mær er kunnugt, at sjålv- stýrisumboðsmaðurin á Dana- tingi har niðri hevur líkið til orða fyri bóndanna rætti til kongsgóðsið. Men lað er eingin framíhjá landsstudul í, at jørdin , verður pellað í privalognarlutir heldur enn at: vera kongs Tvorturímóli = verður tað ein skaði og eilt turn fyri úlvikl- ingin av landbúnaðinum, um kongsið gerst privatogn. Besta dømi her um eru óðalbygdirnar, har Ind neyvan er gjorligt hjá lí fálæka jarðarleysa manninum at fán eina roð. at Foroyingar festir valla ynskja at býla kongsfesti við óðalsfesti; lí sum hvørjum skilumanni týð- ligt ber helta býlið úr øskuni í eldin fyri hin minna mannin, landbúnaðin og fyri landið í Og hugsi eg, ÚR SUÐUROY síni heild. Men lorvur er á, al kongsið fer undir lingsins vald. Og lað er åskodan okkara javn- aðarmanna í Foroyum, al hesin torvur botnar í tí rætti, sum sigur, at leir livandi íbúgvarar landsins eiga landið og ikki út- lendingar í kraft av teirra for- fedra råni ella eflir nútímans tjédskapar hugsan og >moralsk- um begrepum« meir og minni umvegis stuldri. Í Foroyum liva Førovingar, og Føroyingar og eingin unnar eiga ti landið Før- oyar. Tað er henda ognarrætlshugsan, ið er grundar- lagið fyri okkura kravi yvir fyri okkara Donum kongsgóðsinum viðvíkj- andi. Ég veit væl, at hon ikki stendur fyri einum juridiskum démstoli. Men hví skal hetta mál fyri ein juridiskan dómstól? Til tess er ikki lorvur, so framt Danir eru vaksnir so væl í mentum, at teir ikki meta ognarskjøl, ið bolna á einum órættum rånsmannaræltli, men einans taka avgerð eftir tí lív- andi menniskjarættinum, tí rætti og teirri hugsan, ið var grund- arlagið fyri bytan av Suðurjúl- landi millum Danir og Tyskarar aftaná verðaldarkríggið. Ætundi er, at oddamenn afturhaldsins, sambandsins og sjålvstyrisins, ikki góðkenna hesa hugsan, men huga knæsela hin »søguliga ræltin«, ið oftast er gilin og skapaður í ollum ødr- um enn sonnum menniskjarælti og reinum hjartalagi. Og um hin søguligi rætturin tíggjusinni var sannur ræltur fyri ley menn- iskjur, id livdu, tá ið hann var smíðaður, nýtist hann ikki at hóska núlivandi ættarliði. Men danski statur hevur ongatid átt rætt til jørdina i Kann nakar Føroy- fara av fullum ein sannan Føroyum. ingur ella Dani siga, al kongsins maklrån av jørdini frá teirri foroysku kirkjuni var sannur rættur? Ella kann tað nakralíð verða til rællvísan ognarrælt at laka góðsið frá manni, lí hann hevur elið kjól í føstu? Neil Men óivað er hesin óræltvísi rætlur góður soguligur juridisk- ur rættur. At skjola spursmálið um at fáa kongsið í Foroyum til ogn Foroyalands undir hin ransmanna- andanum skapaða soguliga ju- ridiska veitir okkum nakrar sømdir. Teir, ið verunliga ynskja, at kongsið her á landi skal verða ogn Føroya lands, mega ti kvilla við hin søguliga juridiska ranga rættin og fylgja javnaðarmonnum. Danir eru eill demokraliskt fólk. Hví skuldi ikki ein vinskipilig samráðan við leir um kongs- góðsið, á lí grundarlagi, sum javnaðarmenn í Foroyum hava reist ognaræltsspursmálið við- víkjandi jørdini, ikki vunnið sømdir báðum pørtum til heið- ur og frama? So stait hava vil íkki, harra Sverre Patursson, slept málinum um at fáa Føroyum aftur Før- oyn jord. Við hvort val hevur hesin spurningur staðið eina fremst í okkara dysti við mot- stødumenninar. Men Foroyingar hava enn ikki Og fyrr enn teir gera tað, hjálpur ikki við hesum kanska týdn- ingarmiklasta spurningi landsins. Soleingi sum afturhaldsflokk- av kapitalist- og dómstól, valla sansað sær. arnir ráða á lingi, er bundið og lypt fyri hesum máli. Takið er tí at vinna meirlutan á Foroya- Hjålpi okkum at vinna fólki. hetta takið — deydsdømdum uppskotum á lingi er eingin bati í. P. M. Dam. Fiskivinnan og jerðin. Undir omanfyri standandi yvirskrifl sást forvitnislig grein í „Foroya Social-Demokrati« nr. 11. Tað er ógvuliga rætt, sum her varð framflutt, at jørdin kann geva fødi lil tå hon er menniskju og djór, væl dyrkað; men her á landi liggur ovnógv sum brúnur hagi, einki ultan lyngur kanska onkur gronur blettur her og har, neyvan sæst ein seyður ella hoyrist fuglaljóð. Tað burtur úr brúnu lyngheiðum kann skapast grønur bour, við veitrandi okrum ið kunna geva fødi lil menniskju og djór. er sult, al hesum epla- og rótavellum, Jørdin kann geva fødi til menniskju og djór, ífall hon verður dyrkað; men hetta er lættari sagt enn gjørt. Norðan fjørds eru 16 viðurskiftini hópin lagaligari enn her. Í teim bygd- um, ið liggja nærhendis Havnini er tað lætt at fáa selt mjólk og åvøxlur jarðarinnar. Eisini í Sundalagnum og Skålafirdi ber væl til, tí hagar siglur mjolkabåtur hvenn dag. Ég veit, at menn sum fyri nøkrum árum síðani livdu í armóð, nú eru vorðnir múgvandi menn. Aðraleiðis er her í Suðuroy. Fámenningar bluði greitt frå vesturi. Ein Ørvingur sama klagusongin. Tíverri, hettu hava í hesum skilinum verður alt sungið fyri deyvum oyrum. ganga gjøgnum Fåmjins hagan Tað er harmuligt al og sí: 9: gja tann stóra dalin oman fyri bygdini, sum liggur í haga Har kundu fleiri — kanska eini 100 — húsmansbrúk um bygdin hevði akvegsamband við verið, Tvoroyri. Munnu Fámenningar fáa henda akveg? Ja, hvor kann henda spurning. kann ikki leggja henda veg, ullan annaðhvort frá stati ella logtingi. Hovbingar og søkja eisini um at fån akveg til Tvøroyrar. her liggja stórir góðir dalir, ið væl hóska Svara Fámjins kom- muna fær hon studning Porkeningar Eisini at innleggja til traðir. Nú skal meiaríið á Tvøroyri selast aftur í gongd. Ætlanin er, at bálur skal sigla eftir mjólk annan hvønn dag suður eflir og annan hvønn dag norður eftir. Um Fåmenningar fáa selt teirra mjólk, veit eg ikki; men eg kvíði fyri, at teir ikki kunna koma til Tvoroyris við mjólkini. Soleiðis liggur allso landið nú í stundini. Hann, id einki um- lop hevur í tykjast, at nú er alt komið í rætt høvdinum, kann lag. Iigar gongur postbil eina- ferð um vikuna, postmaður tvær ferðir og mjólkabálur lríggjar ferðir. Hann, ið nú hevur nakað at klaga yvir, má kallast órímiligur. Men længe var Adam i Hvussu leingi man alt hetta fara at ganga? Poslbilina og post- mannin vil, al vít ikki verða av við; men man mjólka- bålurin kunna standa seg? Tað er lann spurningurin, ið ein og hvor grundar yvir. Hevdi mjólka- báturin kunnað tikid postin »hvor- aradis«? vóna har syngur eisini, so var einki at ivast um; nen neyvan kann hann tað. Meiarfið á Tvøroyri hevur fyrr haft bát gangandi henda vegin; men lá meinti postmeist- arin ikki, at tað lat seg gera at at senda postin eftir sjónum. Og tad er nakuð um lad, al post- urin kemur meira regluliga eftir landinum; ti Porkeris fjørdur er ikki so greiður at koma føjøgn- um um veturin. Bilin eina ferð um vikuna, postmadurin tvær ferðir og mjólkabálurin lríggjar ferðir, tað koslar nógv tilsamans. Ein kann tí óttast eitthvat av hesum man fara at geva undir- fyri, al skot og tessvegna halda upp at » on ganga. 1 » Harmuligt var tað hina ferð- ina, tå mjólkabálurin helt upp at koma higar eftir mjólk. Tað er lí eitt allment fólkaynski, at hann skal koma aftur í gongd, ynskja honum eydnu nú, hann byrjar aftur. Her eins og staðni í Foroyum hevur einki verið at líta á uttan sjógvurin, og nú í og oll góða manga mong ár hevur hann givið fiski- mønnunum so lílið, at nøkur oyru fyri mjólk og annað, ið landið gevur av sær, hevdu verið hent aftrat. Hevdi tað kunnað skipast so- leiðis fyri, at sama farið kundi tikið mjólk og annað, so hevði driftin bæði post, ferðafólk og borið seg, og so kundu vit sagt, at hetta fram- burður fyri lær bygdir, ið komu í hella samband; men eftir sjó- num letur tað seg ikki gera, og letur (nd ikki gera eftir landinum heldur við rutu- var ein stórur tíverri seg bil, tessvegna at eingin akvegur er. Millum Sunnbø og Lopra er akvegur lagdur; men hesin veg- ur kann ikki gera stóra nyttu, í hvussu er kunna Sunnbingar einans senda mjólkina til Lopra. Báturin fer hagar eflir mjólkini, so Sunn- bingar eru frægari staddir enn teir vóru, og hópin frægari eru kanska at sigla teir staddir enn Famenningar; men ikki kann sigast annað enn al Suðuroyingar eru illa staddir hval ið akvegi viðvíkur, og less- vegna er jarðadyrking í Suður- ov ómetaliga trupul. Akvegur um alla Suðuroy er ein lívstreyt fyri Suðurovingar. Hovdu vit akveg um alla oynna. kundi rutubil gingið hvønn dag. Postur, frakt, ferðafólk og mjólk 0. s. fr. var ivaleysa nokk til at Tað hevði verið eitl stórt framslig. Og haft menn sitandi á Føroya løgtingi slik ruta komin gongd fyri fleiri árum síðani; men líverri, vit hava úr Sudur- oy sent aflurhaldsmenn á ting fyri okkum, og í órokisskapi. hildið hesa rutu gangandi. hovdu vil framburðs- Å so var ein Í tí liggur oyggin »Åftur til jørdina«, rópa menn nú víða hvar um heimin, lí allir ásanna, at jørdin kann geva hópin av sær, bert arbeilt verð- ur við ågrytni og lí rælla skili. Eisini Foroyaland kundi givið hópin meira åvøkstur, og harvið hópin meira foði til djór, um væl varð umfarið, og orðalakið sigur: »Landsins breyð til landsins børn«. Hella eru sonn orð; ólíka frískari og áhuldnari vóru Foroyingar fyrr, tå teir livdu av tí, sum landið gav leim enn nú, ið alt verður fort inn frá oðrum londum, Nú fólk og verða næstan allar verur, ið nýtast í landinum, innførdar úr ødrum londum. So statt fer eisini allur okkara peningur út úr landinum fstadin fyri, at hann fyri ein stóran part kundi fallið niður innanlands. Taka vit t. d. eina voru sum eplir, tå síggja vit, særliga her í Suðuroy, at eplir í hundrað tali av sekkjum verða innford á hverjum ein- asta ári. Samstundis klaga bønd- urnir nordanfjørds seg um, at teir ikki fáa selt teirra eplir. Her má nakað verða galið. (Meira). J. H. Danbjørg. Tidindi. 12.—4.—33. Skipini. Suðuri í Vági: City of Norwich: 27000 (347 skp.), Albert Victory: 19000, Stanley: 22000, Beinisvør: 24000, Kittewake: 20.000, Heimdal: 24000, Gracie: 23.500, W. G. Marshall: 23000, Havgåsin: 18000, Norðfarið: 22000. Tad frættist, at Standard hin 12. í h. hevur verið inni á Reykjavík og hevði 60.000 innanborða. Sama dagin var Skt. Jacke inn komin hagar við smeltaðum hevði fingið 48000. Vestmannaskipið Milly: 23.500 og Oscar: 23000 hava verið inni á Vági og selt Jesper leigi og veiðina til keypmann Hjelm. Hinum Vágsskipunum hava vit ikki frætt frá. Tveroyri: A/S. N. /. Mortensens skip: Fagranes: 34000 (334 skp.), heimkomið ''/„, Ekspedit: 35000, heimk. '/,, Godthaab: 30.000, heimk. '!/, Vikholm: 27000, heimk. /, Emerald: 22000, heimk. 1/, Langanes: 22000 (266 skp.), heimk. 1/,, Súlan: 20.000, heimk. ?/, Brimnes: 21000, heimk. '!/,, Frida: 24000 (258 skp.), heimk. 3, Drelnes: 16000 (190 skp.), heimk. %, Guðrun Zoega: 20.000 (266 skp.), heimk. *',. Frætt er, at Vågoy hevur 21000, Vestmanna 22000. Ingrid er nú fyrstani farin. A/S. J. Mortensens Eftf.s skip: Elisebeth: 27000, heimk. !'/„ Egeria: 20.000, heimk., Karl: 21000, heimk. '!/,, Hanna: 23000 (302 skp.),“ heimk. *!/s, Agnes Louise: 18000 (217 skp.), heimk. ?/„, Riddarin: 20.000 (251 skp.), heimk. #/;. Báradrangur er stutt síðani farin. A/S. Hvidenæs: Borglyn: 26000 (333 skp.), heimk. '/,, Ørvingur: 28.500 (289 skp.), heimk. 1, Falkurin: 24.500 (310 skp.), heimk. 5/4, Johanne Sofie: 25000, heimk. 2/4. Firmaið Th. Thomsen: West- ward Ho: 26000 (367 skp.), heimk. */,, Isabella: 17000 (215 skp.), heimk. %/4, Sjana: 22000 (267 skp.), heimk. ?/ Albert frættist frá fyri um 3 vikum síðani, tá heyði hon 25000. Presidenturin í U. S. A. Roose- velt hevur sett frum uppskot um 30 tíma arbeiðsviku fyri at javna arbeiðið, so nakað av teim arbeidsleysu milliónunum kann koma í arbeiði. Her vilja okkara „stóru“ — Havnin tó undantikin — hvorki ganga við til kontanta lonrindun ella at víkja 12 tíma arbeiðsdegnum. Men okkara ar- heiðsmenn og fiskimenn velja við góðum toli andrógvararnar av teirra lívsmálum! Danir hildu leingi við »stavnsbaandet og vornedskabet« eins og Russ- ararnir við »livegenskabet« — ló, teir kutaðu umsíðir. Eina- ferð kemur stundin til okkum at gera tað samu, bert vit ikki gevast. Ansvarhavandi bladstyrari fyri Suduroyar-siduna: P, M. DAM | ' Eee Fie