týsdagur 2. mai 1933síða 1

i A FRÆLSI -FØROYA- oyr. á 3. og 4. Hvi? Tað tykist, at okkura lítla oddagrein í næstseinasta blaði hevur fingið fólk til at gerast bilsin. Hví?! Hava ikki so fræg orð ljóðað her í Foroyum fyrr, ella er tað so langt síðan eitt orð frá einum mannahjarta hev- ur ljóðað her á landi, at oll fella í undran? Og hvat hetta? Ein lítil partur av ollum tí, sum er var SO al siga í hesum føri. — Ella er lað so at henda undran voldist av lí, al hesi fáu, spakforu orð til hitt danska stýrið komu hið- ani frá? — Er tað vorðið so her í Foroyum, at sannleikin og ålvarsemid og erligheitin er vorðið nakað 80 sjåldsamt, al oll eru ovfarin, tá tey lesa ella hoyra ein mann siga sovorðið? Er tað vorðið so, at hin po- litiski parlíandin á tann hált hevur grivid klovur sínar Í menniskjuni í okkara líð, at alt sum eitur dirvi til at siga og megi til at síggja sannleikan er so kámað burtur, at vit boyggja okkum og krúpa frameftir jorð- ini undan partí-koyrlinum?— — tað hava verið tíðir, tá tjóðir fyri al vinna fram til betri livi- kor hava offrað seg fyri tí al- menna og borið ómenniskjans- iigar byrður, í vón um, at aftaná alt myrkrið, aftanå neyðina, so ósigiliga stóra fór at koma dag- ur. Men tær tíðir eru ikki long- ur, stríðið fyri arbeiðarans rætti og frælsu er komið so mikið á mål, at hann kúgast ikki aftur har niður sum hann var fyri einum 70 árum síðan. Lesið Marlin Andersen Nexo's »Pelle um all ley, bók Erobreren«, lesið sum vóru við til al bera hina socialdemokratisku hugsanina fram, og hvussu ley offradu seg og síni fyri hesi sak, hvussu tey vórðu »martyrar« fyri henni. Tey bardust fyri frælsu, javna og bróðurkærleika, bardust fyri at fáa so fræg kor, at lívið var vert at nevna lív. Vit her vita einki um, hvussu statt var hjá hinum arbeiðandi fólkinum í oðrum londum og um tann harða bardaga, tey førdu fyri at koma sær upp í ljósið, men vil kenna tey sum broður okkara og gleðast yvir, at leim eydnaðist at vinna fram til sigur. Ogvit— hvat er tað vit krevja? — Rætt! Hvussu hevur okkara lív laguð seg í teim farnu oldum, vita vit lað? vongan tíð varð nið- lað har tonkt, hvat ið fólkið leyt upp- urskrivað, sum var liva, gloymt og úlistongl- soleiðis yrkir Jakob Jakobsen og hann fer fram: >Hvat ið undir Lýsingaprísur fyri petitreglu: 30 oyr. á forsíðuni, : síðu. avslåttur í prisinum, Vid størri lysingum fæst fremmand harrum fólkið seinni leið, undir ýsspeglum og narrum lað yvir nakka, stongt tað var í búr, fortelist ei: koyrilin hekk undir fotur var tað træðkað rætt sum krfatåre! — Hvussu lív Foroyinganna hevur verið, er óhugnaligt at hugsa um og royna at gita sær til — men vil hava borið tað vid tolni, kanska biðið neyðin var ov stór, »dette fatt- onkumtid um hjálp lá ige Folk udi Færøe«, sum tad so »vakurt« eitur. Føroya fólk var kúgað á ein og hvønn hátt av útlendskum veldisharrum, og tað fólkið av sum jørðina áttu ella høvdu í ognarleysa teim hondum. — Lesa vit ta stóru bókina, sum Chr. hevur Bærentzen, amtmaður, savnað: »Tillæg til For- slag og Betænkninger afgivne af den Færøske Landbokommis- sion«, fáa vit eitt sera ljótt bílæti hitt og ikki man av leim korum, foroyska fólkið livdi undir, okkara fólk — tó á ein annan hátt — hava verið minni trælkað enn onnur aðraslaðni kring Í løndunum. — Munurin er tann at arbeiðisviðurskiflini her í Foroyum á næstan ongan hátt eru lík arbeiðisviðurskiftunum (|. d. í Danmork, og meðan okkara sega liggur í myrkri, er I. d. danska fólksins soga frammi í ljósinum og algongilig fyri ein og tað er hvønn granskart ein stórur munur. mindtes en kending det gende hav.« — — — »Han store bøl- Hill stóra gammel og tro: havid, har »båran gongur bretta, z vinur góður var tað okkum, tó sorgir tungar valdi tað okkum, eisini tað sveik okkum — ló tað vildi tað ei — — Okkara fiski- grunnar verða oyddir av bret- skum rovfiskarum, so tær líðir eru langt síðan ein sega bert tå skip okkara fiskaðu undir Før- ovum — nú fúa ikki bátar okk- ara ligið í friði og roynt, men boð má verða sent eflir verju- soleiðis skipi. So skikkað er, fara Bretlands rovfiskiskip við okkum — — jú rule Britannia, Britannia rules the wawes« jú tað fáa vit at kenna, tíverri. — Vit leila so upp undir Ísland — tad hava vit gjørt leingi. — Á Íslandi, sum er eitt sjálvbjargið ríki í kongsfelagskapi við Dan- mork, býr eitt fólk, sum er nær kann skylt við okkum — vera neyvan so nær, sum Danir nú eru tað! — og helta fólk og less lógir forða ikki okkum at koma leim nær á ein og hvonn hátt, vit sjálvir vilja. Teir hava íkki skip, sum jagstra okkara fiski- menn, vil líða ongan vansa har. — Teir hava ivaleyst sjálvir brúk Tirsdag hin 2. mai 1993. JAVNADUR fyri tí fiski, ið finnist vid teirra strendur, men teir koyra okkum ikki burtur, ftvortímóti, fteir bjóða okkum til sín; vit eru leirra, limir av Vit gamla reiðskapi við teirra stren- frændur sama felagsríki. fiska við okkara dur, nær við og langt frá landi, og vit rógva út inni á firðum teirra, vit hava altíð stuðið okk- um væl við teir og eru komnir væl ásamt. Okkara skulu ikki fara til Íslands, og ongantíð hevur nakar ljótt fólk har uppi á tann hátt. — fiskimenn »visiterast« áður teir hoyrt nakað um okkara Tað er ikki sort, at okkurt kann hava verið sagt um okkara fiski- menn, at teir hava verið nær- gangandi har uppi, |. d. undir fuglabjørgum, men nú er langt síðan, at nakað sovorðið er frætt, og kann væl henda, at nóg so nógv hevur verið avgjørt tá frá hevur verið sagl. Sum viðurskiflini eru nú, síðan Island varð sjálvbjargið hava ley verið alt ríki, soleiðis tad vit vila um, og síðan Før- oyingar fóru at leita upp (il Ísland at fiska. Ongantíð var har annarleiðis enn heima hjá okkum sjálvum, báðir samdust sum frændafólk eiga. Men Gronlandi? hví er unnarleidis i Fyri o. u. 1000 árum síðani funnu okkara skyldmenn á 1s- leiðina til har. ] Gronlands og 5 landi búsetlust leim tveimum bygdunum á Vesturgronlandi — Eystur- og Vesturbygdini búðu teirra eftirmenn í fleiri hundrað ár, og aftanå at krist- hevdi fest røtur har, indómurin livdu teir har eitl menlun- arliv, andiligt og materielt. Hetta sæst skiliga av teir leivdum sum eru fundnar og enn finnast hal uppi. Hetta fólk var okkara frændir runnið av somu rót sum vil, Ís- lendingar, Norðmenn og Danir; men teir doyðu ål, »sleptir upp á fjall« sum leir vóru av frænd- um sínum eystan hav. Men ikki bert av teirri orsøk, at teir vóru »sleptir upp á fjalls, doyðu leir út, ein onnur hjálp skuldi til fyri heilt at fáa lívið av teimum. Norðanífrá kom eitt fólk, úr Nordasiu kom tað, tvortur um Norðameriku vandraði tað, og í tað lendi í skinnbátum sínum kom yvir sund og hav og Grønlandi — Skrælingar nevndu norðbúgvarnir hetta fólkaslag. Hetta runnið av eini asiatiska heill og ikki polarfólkið, aðrari rót enn vit, frá síni allar- fyrstu upprunan í ætt við okk- um, hetta fólkið er tað sum partar SOCIALDEMOKRAT BRÓÐURSKAPUR Kostar kr. 1,50 fjóðringsárið verður bilagt á posthåsinum, brævsavnarstødum Telf. 143. og skrivstovuni. gevur okkara frændum uppi í Hetta fólk var gjøgnum øldir soleiðis Grønlandi mønubrestin. vant við lívið har uppi í kuld- anum, at tað hevði evni til at liva og trívast har, hvar Norð- mennirnir av tí at oll tilførsla av korni og lílíkum steðgaði avtrivnadust og so við og við mistu alla lívsmegi. — Teir vóru tå lættir at fáa enda á hjá Skræ- lingunum. Hesir hava so fgjøgnum lang Grønlandi, og ar tíðir livad í g eingin visti um, at leir vóru har fyrr enn í fyrsta parti av åtjandu old, t. v. s. fyri 200 árum síðani. Er tað fyri hetta fólk og less frændir Dananna, skuld at vit, eru og skulu verða útístongdir frá tí landi, sum frændur okkara funnu og bygdu? Hví?! Soleiðis spyr mangur maður, og eingin hevur, sum áður sagl, fingið svar. Í Nordurameriku búði, lá Fransar og Onglendingar lendu har, eitt fólk, reytt av skinsliti, sum fekk navnið Indianarar vit vila oll hví. — Í mong ár varð fordur beiskur bardagi millum hesi fólk, og hann end- aði við sjálvsagt — at Evropa- menninir vórðu við vvirlutan, leir høvdu jú betri våpn: byrsu og brennivín, og tað uppruna- liga fólkið var við at tínast burtur, lað hevði ikki megi til at vera við í lívsins kappleiki. Nú hava Amerikanararnir, fyri at hella fólk ikki skal dovggja ul, latið lað gamla landsins fingið vissar partar av landinum búgva í Hesi indianaraterritoriir eru, sum vilt — Territoriet at uttan at verða órógvað hava sagt, gjørd fyri al verja leivdirnar av hesum fólki, Við al sum var verða ovlt av teim »hvitu«, frá undirgongd. — E og vissi djór verða friðaði, so tað ikki er lovviligt at skjóta ella á annan hátl oyða tey, er hetta fólk friðað. Var tað ikki tað, var tað vígt til undirgongu í ein- um landi, har lóg og rætlur er í verri hondum enn nakra aðra staðni í verðini (er hetta ov nógv sagt?) Fara vit nú at hyggja at Skræ- lingunum í Gronlandi saman við Indianarunum í Ameriku, síggja vil, at eingin samanburður er møguligur millum hesi fólk og leirra viðurskifti Skrælingar, hetta ikki-evropisk fólk, sum trongdi inn í eitt ev- land og oyddi íbúgvarar, teir hava og skulu verða við at hava eina-ognarnætt- in tíl hetta land, sum tí, fyri teirra skuld, verður stongt fyri ropeisk tess ollum teim, sum eru av somu rót | ongum sum teir, ið av fyrstan tíð bygdu | | | Í | | | | | | Porto. j Blaðið I 7. årg. landið men — nevnt — vóru oyddir av Skrælingum. Haraftur ímóti: Indianararnir, hitt upprunaliga fólkið í hava ikki eina-ognarrættin til tað land, har teirra fedrar igjøgnum øldir høvdu livað teirra fria óbunda lív, til Fransar og Onglendingar sum Amerika, komu og løgdu land teirra undir seg. Tad er ikki okkara hugsan, at = , Skrælingarnir í Grønlandi skulu steingjast inni í einum króki í hesum stóra landi, men tað er okkara og so mangans hugsan, på bædi her og nidri i Danmark, at har ålti Í hvussu er sól og vindur at verið býtt líka. Vit koma møguliga aftur seinri til henda spurning. „Feroyatíðindi“ tykist at hava fingið ein seran, sjúkan »kærleika« til okkara, tó at vil onganlíð hava ætlað at ella fyri at geva bladinum nakað at røra hava rørt ein fingur skriva um vidvikjandi okkum. Sannheit at siga, so er Sudur- oyggin f okkara eygum nakad fyri seg sjålvan, so vit hugsa sjáldan um hana og hennara blað. Få hevur hetta blad, sum enn heilt okkum. Tað verður sent okkum, spill nógvar re skrivað av mesta av li et einum so lærdum skapningi, at vit illa, ógvuliga illa, duga at fata tað. Men tað ger eisini lað sama, vita hava ikki nakað at gera við lað, huldumannalos sum lað er. Vit hava tað er menniskj- ansligt tó sitid og hugsað um, hvat ella hvor ið fjalir seg aftanfyri eitt lítið n og merki- ligari: sjógarpur. Lítla n finst næstan í hvorjum orði, har eru Mortensen, Thomsen, Benned- sen, Hansen, Petersen, Joensen, og har er mangt annað. Men sjógarpar? hvar finnast teir har, tað er ein gáta. Og haldið okkum til góðar, eina ferð enn siga vit at íkki verður hildið kjak við ein ella fleiri huldufólk, upp í hetta. sum ikki Lat tað pynta seg og sína ræðslu fyri at torir ljósið. — koma upp í ljósan dag við so nógvum føgrum og lærdum orð- um, sum tað vil. Nú kann lítla n koma aftur so mangar ferðir, tað vil, lað fær ikki svar frá blaðsins stjórn á nakran hált; hetta er seinasta ferð, at vit leggja blekk til. pappír og Tað tjenar ikki at skriva við navni undir og vænta svar, tuð kemur ikki — uppi er!