týsdagur 4. juli 1933síða 3

á í | Hin persónliga frígeringin er grundarlagið fyri ollum sannum frælsi. Røda av P. M. Dam á fråhalds- fundinum annan jóansekudag í ár á Tvøroyri. korti merkta! So Føroyar í mun til Oansadar — »Valla á smáar eru verðaldarlondini. burturgoymdar liggja tær úti í stóra Atlantshavinum. Men lítið og óansað øðrum ljóðum — okkara er ló landið við tindum stríðum streymum. Landið er tilt mitt. Við lívsins sterku bondum hevur tað knýtt okkum at sær. Lítið og fjarskotið! Men her er vei bara grátt yvir grått« — sjá landið í dag! Draga tindarnir uppeftir? Ala teir f okkum ein longsul móti lí høga? Kenna vit summarlýkkuna blíðka sinnið Ber landsins logn og teir so av og og okkara? silvitni kyrru og stríðu sinnisins Ella eru vit stird og køld? Eru eygu okkara kám og oyru okk- ara dul fyri Guðs vakurleika í sælu í streymar? — Um so er — og tað náttúruni? er ymist, ið elvir okkum at sela framm henda seinasta spurn- ingin — ja, um so er, lá er nakað av ti besta í okkum brotnað, nakað av tí dýrmæt- asta í okkum folnað. ySignaða sóla! signaða summ- ar! >Men var her bert lýkka og sól, tað megi okkara stjóla. yStormharða land«! Her er ei bert lýkka og sól. Dimm troðk- ast skýggj á illveðurs himli. Harðir syngja stormar á feigd- arslundum. Syngja á fjøllum, í skorðum og yvir havsins brót- andi bylgjum. Deyðin og vandin reisast bleikir á firðum, á sund- um eins og á lí opna havi, reis- ast í bardaga móli okkara lands- monnum. Tá roynast landsins synir. Viljin og evnini stalast. — Tognin og Tá skapast tøgnin. álvarið, ið dýpir sinnið og víðkar sálina, ber hana á fund við hin altvaldandi. Ella er tað ikki so, at vit elska hitt harðbalna stríðið fyri at:vinna yvir hinum veika og bleika í okkum — vinna yvir trælaóllanum, so vit óræddir og búnir kunna standa á deyðans gátt. Er lað ikki so — vit kunna ikki dylja, at ymist elvir okkum al spyrja lá eiga vit lítið framm um ley ferføltu, ið hugs- og sálarleys berjast unnarleys fyri lívinum. Valla á korti merkt«! Lítið og fjarskotið! Men er hetta landið okkum ikki kærasl og stórt fyri okkum? Byr ikki í okkum eitt heilagt ynski um at fáa loyvi at liva her og vera við til at rúmka korini og bøta? — Ella eru vil við at kódna í Um so er, liggur deyðin í durunum — sálardeyðin, ið er verri enn likamsins tíning. Tað er stríðnum ? mikið, ið elvir okkum at spyrja. Tí her troðk- ast onnur skýggj enn náttúr- unnar illveðursskýggj, her lúra aðrir vandar, bróta aðrir boðar, eru aðrar íður og streymar uppi havsins. Kreftir, ið draga súgva sum malstreymar at og so enn 00 5 grundum — trælka fólkið. Hvor ein okkara, ið eiga ynski mergsljala um at gagna lundi og fólki, skylda at kanna eftir hesum myrkursins vondu kreftum, ið streyma yvir land og fólk. Vit vilja her í dag stedga við eina teim vondu kreftum, við ein av leim makl- og merg- stjalandi streymum, ið oydandi trodka seg yvir fólk okkara. Hesin streymurin, rúsdrekka, eilurslreymurin mikli, herjar yvir oll verðaldarlond, Hann av ÚR SUÐUROY hevur eisini lagt sína keldu hond á fólk okkara. Sorg bar hann og ber hann. Neyð og vesældómur fylgdu honum i hølunum. Aldri bar hann upp eftir. Altíð dróg hann niður, í avgrundina, í líningina av lí besta í okkum. Okkum torvar ikki at draga framm domi. Tey eru so mong og almannakend, tessverri! Hvor hevur beinleiðis ella óbeinleiðis við tað dýpi av vannlukk u- ein okkara verið varug ólukkum, streymur ber og altíð bar við hesin sær, har ið hann kom skolandi — skolandi burtur eydnuna og lívsins bestu virði. Hvor okkara, ið ábyrgd fyri og kærleika til land og fólk má spyrja: hvat kunnu vit gera? Hvussu kann hesin ólukkustreymur teppast? Hvussu fegin vildu vil íkki í ein kenna dag kunna givið eitt greitt svar, peikað á ein veg, ið við eitt kvell kundi veitt henda stóra streym- in frá okkara landi og fólki og gjørt hann skaða- og maktar- leysan. Men vil eiga ikki hetta svarið. Vit eru ikki for at vísa á vegin, ið við eitt førir okkum á mál. Vit evna ikki. Man yvir- hovurnakarkunna? Bestu menn og heitastu sálir hava grunað yvir og roynt at finna út, hvussu vil eina ferð við alla kunnu veita rúsdrekkastreymin frá menniskj- uttan at eyna al loysa spurningin. Ymist verið roynt t. d. forbod, ålsølu- ununm — men hevur bann sum í Føroyum o.s. fr. Men einki hevur batt. So sterkur er hesin eiturstreymur! Tað er hollasti vegurin, hóast langur og drjúgvur, er eitt ågrytid upplys- Hesin lat- um okkum vera greið yvir tað. Fráhaldsarbeiði tað av okkum, sum sjúklingurin krevur mín hugsan, at hin ingar- og fráhaldsarbeiði. vegur er ongalunda lættur, krevur av lí góða læknunum, ið leggur fult so nógv á at kenna sálina, lyndið og sinnalagið sum al kuta og karva við harðskapi. Tí hann er greiðir yvir, at hin besti og hollasti lekidómur liggur í linganna álíti og tiltrågv til ta lekjandi hondina. sjúk- Rúsdrekkalystin er ein sjúka. Hon bøtist ikki við harðskapi og Vit, id onga freist- hava ongan rætt til at døma. Okkara einasta uppgáva er at hjálpa. Og okkara hjálp- andi hond má stýrast av sonn- domisjúku. ing kenna, um menniskjakærleika og bróð- urskaparskenslu. Grundarlagid fyri okkara arbeiði má vera for- ståilsi, skiljan av at hin í drekkastreymin fallni, ið í mong- um lutum er kanska meir aðal enn tú og eg, er bundin av kreft- um, ið taka við voldum, kreftum, ið hava gjognumsúrgað hann; eill forsláilsi, ið er inn- andað av kærleiksins brennandi vilja til at hjálpa tí neyðstadda at slíta trælabandið. Okkara fyri- dømi, arbeiði og atburður må vekja álit á okkum, eitt álit, ið dregur hin av riåsdrekkatosta- num bundna til okkum fyri at finna stuðul og hjálp hjá okkum Hetta má vera grundarlagið - og so má hver ísær, rús- hann organise- raðursumóorganiseraðurarbeiða sum hann kann og dugur best eftir sínum eyvnum. Ein galdandi regla fyri oll kann íkki eins- setast upp. Hver hevur síni sær- ligu evni — og tað, ið umræð- ur, er, at hesi evnini verða nýtt til fulluar, Verið vid okkum at gera hella menniskjunnar kær- Veri við al frigera einstaklingin, hjálpa hon- leiksríka arbeiði. um at vinna yvir sær sjálvum. Størri er hann, ið vann yvirsær ið sigraði í stórum bardaga móti ødrum. Og fyrr yvir tí í sær sjálvum búgvandi sjálvum enn tann, enn einstaklingur sigrar træladømi, er ikki hugsandi um at byggja upp nakað frælsi fyri fólkið í heild. Vit hoyrdu um frælsi ígjár. Men oll frælsis- síni tala er vónleys, so leingi sum ljóðin og einstaklingurin eru trælabundin av lystum og brek- um Henda eigir eingin. ið arbeiðir fyri land sínum. sannleika og fólk at gloyma. túsdrekka er ein sjúka, id er ring at lekja, har ið hon hevur fingið fastar tøkur. Men sjúkur kunnu umgangast. Rúsdrekka kann eisini umgangast, bert ein ongantíð tekur hill fyrsta glasið. Hetta viðvíkjur særliga ungdóm- inum. Hval halda ungdóminum frá at byrja at tom: kunna vit gera fyri al hin fyrsla sleypin. Ung- lingurin hevur onga náttúrliga trongd og losta til at byrja men hann ger tað einans í Óvili, og lí hann verður freislaður og lokkaður. At verja hitt stórsla takið. Her ræður fyrst og ungdómin er fremst um upplýsingararbeiði og á skúlunum liggur hilt slórsla andsvarið. Lærina um rúsdrekka- skaðun hevur verið talað um at fingið inn um skúladyrnar. Hetta kravið má setast alt inn uppá at fáa útint. Ogso —: Gevið ungdóminum nakað, ið huglek- ur. Lærið hann at samlast um uppgávur. Ungmannafelog, lesi- felog, feløg og arbeiði, ið hug- taka ungdómsins evnir og trå til mentan, andaliga og kropsliga menning 5 ungdóminum at vinna yvir sæl eru stuðlar, ið hjálpa sjálvum, vinna yvir ikki hert rúsdrekkanum, men yvir ollum teim kreftum í einum, ið draga at grundum, í trældómi og evna- loysi. Ednast tað at elda ungdóm sins sál í felagsstremban móti lí góða, tí vakra og sanna, tá skulu vit kenna, at eyguni og sansar- nir ei kámast fyri Guðs vakur- leika í nåtlåruni, tå skulu vit sanna, at viljin og evnini stalast sinnið dýpist og sálin víðkast í livsins harðbalna og alvarsmikla stríði, tá skal hitt sanna frælsi mennast á Foroya klettum. Ein maður ella kvinna, ið vil okkara og hver Feroyingur, smáu fjarskotnu oyggjum væl, verið við, gevið okkum eina hond í hesum frígeringsslarvi! Kol- og leirmálið | Í Suðuroy. At fjøllini í Suðuroy goyma kol og leir í stórum muni, hevur langar tíðir verið monnum kunnugt. Royndir hava verið gjørdar. Hin gjørd av lí fyrsla stóra royndin var franska felaginum »la Société Minéré des Íles Ferøe (Société civile)a. Hetta keypti frá 6dalsmonnunum ogn- arrættin í 99 ár til at bróta kol, kopar, jarnstein eldfastan leir. Staturin gav tað neydturvu- liga einaloyvi, >koncessióne við ymsum (reytum, id íkki eru felagið og hildnar. Statsins virkiloyvi er lessvegna farið úr gildi, men nú aftur eftir viðmæl frá teim ávarandi sóknarslýrum, Suður- ovar sýslumanninum og løgting- inum givið danskaranum Hedeman. Hin umskrivaða ognarrætt, ið gongur til 1. januar 1994, seldu óðalsmenninir fyri 77000 kr., og er hann ífylgju sakførara Mitens' svar uppá ein spurning í log- frá P. M. gildi og lógliga í hondum teirra, ið nú óðalsmenninir línginum Dam enn Í gera krav uppá hann. Al rokna við, at henda síðan á sakini er I »ordan«, hava vit loyvi at halda tessvegna, at einki er mælt ímóti So statt skuldi landið ligið greilt og opið hjá frá teimum. nú it leim nýggju monnunum, og vit ynskja, at tað verunliga má eydnast at seta skjølul á av nýggjum, og at nakað munandi og varandi má verða burtur úr. At tað úr royndini hjá »la S. M. des ikki varð nakað burtur Í. F.« var, eftir sum menn greiða enn alt | Og frá, orsakað av ødrum, vinnulikindini vóru ring. kolid og leirurin er í somu nøgd nú sum lá, og umstødurnar eru, framleiðsl- viðvíkjandi sjálvari uni og vinnuni úr ráevnunum, hópin betur nú. Havn og góður akvegur, ið ikki vóru lá, eru komin. Menn eru komnir eftir at gera ymist úr kolinum og leirinum, sum ikki var frammi undir teirri fyrstu royndini. Tað seinasta, ið almikið verður talað og skrivað um, eru royndirnar við al okkara vinna benzin úr einum afturhaldandi løgtingi og pressu. Tað varð tí ikki givist við tingsins burturvising. Javn- aðartingmenn leitaðu sær jurid- iskan stuðul hjá yvirrættarsak- forara J. H. O. Djurhuus, ið eldhugaður og heitur tøk undir við at við mál- til justits- arbeiða víðari Skrivað minisleriið um gjøgnum landsins útheiminum, særliga í Fraklandi, at leita eftir inum. var umboðsmenn í leim rættu ánarunum av virkis- rættinum (il kolið, ið óðalsmenninir høvdu leirin og annað, selt. Tað varð lýst í útlendskum leit- blødum, umbodsmenninir aðu á registreringskannlórum 0. s. fr. Ein kundi fylgja teim ymsu fremmandu ognarætls- monnunum eitt langt lop. Men so slilnaði trådurin. Hitt sein- asta liðið var ikki al finna og tað sá út sum ognar- ella nýtslurætturin til var fallin aftur Hetta okkara virkis- og kolið við ødrum til óðalsmenninar. arbeiði aflaná, at tingid hevði vist málinum burtur, gjørdi rør- ing í um spurningin. Athugaðir menn fyri fjallavirki fóru eisini at fregnast og kanra eftir, hvussu vorðið var við Feroya fjøllum, um nakað var har at era og so spurdist, ífylgju ( 24 1 Mitens' upplýsingar, teir rættu eigararnir í aftur, og nú tykjast allir partar at vera vaknaðir av yjarnadurinum og farnir á fótur fyri at fáa nakað burtur úr virðismikla koli og leiri okkara. Sjålvt tingid og speirekispressan g mva lagt årarnar um borð! Hetta er gott! Okkum tørva ar- eiði og virkan sett í gongd. Vit hava tolk VVII minni enn nakað annað ráð til at sova bjarnasvøvn møguligleikum og dyrgrip- um landsins. Hetta mongu, 10 teim låni, málið er eitt av hava ligið av um idni åræsi var i okkum, haft fólki okkara til spurningurin um men sum kundu, og verið landi og frama. Og okkara koli. Brikettir skal kolið eisini hóska væl til og eflir teim skal vera stórur eftirspursil. menn siga, Vit skapsmenninir, verkfroðingarnir Leirurin skal eflir tí, vera reiðiliga virðisfullur. og aðru við teim (8) menn (il, at GOOlt 1 mæla verk verður sett á stovn. lað rætta virkispeningur og Men i hann er | bera å borðið. ein høvudstreytin kann hann Hetta er spurningur, ið Men hann s! fåast? hin eini støri ljóðar manna millum. culdi kunna loystst. Hann plagar at leita sær hagar, ið áúgóðin veitrar og 1 1 | 1« kkar | Nú hella málið, eitt hitt týdn ingarmiklasta fyri Suðuroynna tykist at vera komið í hvussu er, undir land, er lað athugaligt at lýsa eflir, hvussu m Hlið varð | reist aftur av nýggjum Aftaná la misevdnadu fransku royndina, og særliga ifland kolavit ki lyljast, stedganini av stafsins í Hvalbæ kann lad ikki c at okkara ålitlismenn her á landi høvdu kol- | og leirmålid å hyllina fyri alla. mist vónina og lagt Men so varð spurningurin aftur reistur av arbeiðarunum a Tvøroyri og borin framm å løg- ting av javnaðarmonnum. Tað er synd at siga, at okkara heiðr aðu løglingsmenn annaðhvort tað var talan um sjálvslýris ella sambandsløglingsmenn tóku særliga heitir undir. Málið | fekk ta lagnu á Foroya løgtingi, at einki var at gera! Undir val- stríði molstødu- var av ymsum monnum teknadur keip- spottmyndir av javnaðarloglings- og manninum, ið hevði reist spurn- ingin á tingi, Hann varð »kari- keraðurc dragsandi gullposan, ið kolið og leirurin skuldu geva. Men málið var og er ov tydn- ingarmikið at verða dripið av Tykist soleiðis alt at | lands framburð og vekstur er spurningurin um, hvussu leingi afturhaldið í Foroyum fær loyvi | at sova tess bjarnadúr yvir teim ið eitt vakið Lat okkum í hesum sambandi skjóta inntøkumål: bruna- trygging Føroyalands ogn! kongs- góðsið undir iegtingið! einkarsøla mongu stórmálum, Foroya fólk kundi framt. til nøkur við olju, koli, salti og eðrum stórartiklum! o. s. fr. Men her stendur enn í botni Foroyum og Foroyafólki til óbetiligt tap. Men latum okkum halda áframm at blæsa í vekingarlúðurin. Einaferð, so við og við, verður fólkið at vakna og taka sær um reiggj! Einaferð bert vit ikki X ist! Kommunistarnir. hava valt Svøriki til ráðstjórnar- pláss fyri »propagandanina« i norðanlondum. Teir hava avgjørt at leggja framat ti arbeiðs- særligt leysa flokkinum innanfyri herin og arbeiðsflokkin. Skotið mommu sína, konuna og síðan seg sjálvan. Eitt óhugnaligt »drama« hendi um dagirnar í Kvarnby í Svør- ríki. Ein landmaður, Anders Nilsson, skjeyt konu sína, nomm- una og síðan seg sjálvan. Or- søkin sigst at vera tann, at Nils- son vildi spara seg og sini fyri at koma fyri dómin. Hann var nevniliga uppdagaður fyri ymisk- ikki ar loyndargerðir, kortini slorri brotsverk. Ansvarhavandi bladstyrari fyri Suðuroyar-síðuna: P, M. DAM