týsdagur 1. august 1933síða 3

Erobreren" udkommet Í over 90.000 Eksemplarer. Værket er paa tire Bind, det samlede Antal andrager saaledes mere end 360,000 Bøger i Sandhed el imponerende Taj. Det er Vær- ket for ethvert Hjem, for enhver Bogsamler; det er blevel læst, bli- ver og vil langl ind i Fremliden blive læst af alle Samfundsklas- ser; thi det har Bud til alle. Det er heri den geniale Digler Martin Andersen Nexø, der taler, sva- ledes. at alle forstaar, b.iver gre- bet, overbevist. Delle Erobreren er oversat til sytlen forskeliige Sprog, paa hvilke den udkom- mer i sladig nye Udgaver, Dukke. Datteren Ditte med sin I dansk Literaiurhijtorie gnar der fra „Pelle Erobreren" en lo- øisk Linie helt tilbage til Roman- tikeren Oehlenschlågers .A'ad- din“, Genicls lykkebringende Magl, eller, som Georg Brandes udtrykker det, „den Oehlenschlå- gerske Opfattelse al Genialiteten”, hvori spejler sig Samtidens Op- fattelse og dens Væsen, ja en hel Side af Folkekarakleren“. Del er selvfølgelig det rent menneskelige, der her er Tale om, den almene Mentalitet. den, hvormed ethvert stort litterært Værk er besjælet. Pelje Erobreren" er af Nexø lil- egnet Henrik Pontoppidan, der i sine Hovedværker skildrede sin Tids menneskelige sociale Mentalitet og gengav de for denne Tid symbolske Skæbner. Men om sin Helt Lykke-Per skriver Pon- toppidan, at „han er Landels ægle Søn, et fuldbaaren Barn al det lidenskabsløse danske Folk med de blege Øjne og del fryglsom- me Sind", Barn af „et Tusmorke- folk, der kan høre Græssel gro og Blomsterne sukke, men som forputter sig i Jorden, hver Gang Morgenhanen = galer", medens Nexø derimod lader sin Hell, som Navnet siger, være en ,,Erobrer”, »Menneskel selv, der nøgen, kun udstyret med Sundhed og Appetil melder sig i Livets Sold", »Pelle Erobreren”? personifice- rer i social Hensecnde „Arbejde- rens brede Gang paa Jorden paa hans endeløse, halv ubevidsle Vandring mod Lysel“. Denne Ud- falelse man iudlertid tillempes paa Værket í bred og dyb tor- stand: .Pelie Erobreren er i alle og Henseender en i ualmindelig Grad — atmenmenneskelig Bog. Man behøver slet ikke at nære de socialpolitiske Anskuelser, som Nexø lader sín Heli kæmpe for, for al indvømme al med sin Natur og Karakler er „Pelle“ nelop vor Tids flell det er selve Livet, han erobrer, og „med sine bare Hænder! udformer han Tilværel- sen í Hengivenhed for all leven- de Liv. Nexø har selv sagt, al man kan ikke uden videre finde hans egel liv i Pelle Erobreren“. Ians nylig udkomne Bog El lille Kræ viser jo ogsaa, al i hvert Fald Pelles tidlige Barndom ikke har været Nexøs egen: men meget í Pelle Erobreren" er dog selv- bioeratisk, maa simpellhen være det, saa dybt menneskeligt og aabenbartl sandt som del jo er. Alle Pelles Glæder og Sorger har lydt í mig selv, skriver Nexø, „fra jeg kunde krybe i mil Sind. i mine Tarme, paa mine tvestykker“. Meget af det, Pelle i saavel ydre som indre Belyd- ning oplever, er Nexøs egne Erfa- ringer, det mærker man tydeligt paa Skildringens Fgihed og In- tensitet. Begivenheder som de i Værkels to første Bind, paa Pro- prictærgsarden og í det lille Skomagerværksled = paa Born- holm. kan ligefrem ikke skildres uden personlig Kendskab dertil. Selv en hel Del af de i tredic og (Fortsættes paa 4, Side), ÚR SUÐUROY RA SA RR ADS Lestur ; upplýsing. »Blindur er bókleysur maður. Óvit og fúvilsku eru teir storstu meinbodar hjá einstaklinginum, hjá fjøldini, hjá tjóðini í síni heild. Hvussu vera ikki dags dagliga gjørd av mong dáraverk óviti! Hvussu nógv lýðundi mál eru ikki, ið aldri koma undan kavi, aldri sleppa so langt fram sum al nema við fólksins hugsan — og lað einans vegna vil og tákunnu manna millum. Hvussu hevur hin gjøgnum ullar tíðir kúgaða og trælkuði fjøldin ikki vegna óvil sílt »blindnd« borið sín sanna molstødumann Gil veldi og harvið bundið tjóðrið fastari um hálsin á sær sjúlvum. Upplýsing og holl vitan er lí eitt høvudstakid hjá javnadar- monnum kring allan heimin. Her á landi er í hesum føri stórt tak at:taka. Ein og hvor góður javnaðarmaður má tí gera hill ítarsla fyri at fúa »ljos yvir landið. Fáa hin óvilandi og gåloysna ut vakna, al trån eftir at hoyra, lesa og hugsa fyri al finna sína støðu og ikki longur »blindur« fylgja, tí so var síður og vani. Finna ta leið, ið av um er hansara leið, sum gagnar sína stóðu, sonn- honum og starvsfelagum hansura best! Forovar liggja spjaddar. Um støðurnar eru ikki góðar at koma hvor til annan fyri al halda roður, lala saman og skifta hugsun og orð um lívið og livsins viður- skifti. Javnaðarmenn eru eisini fáir her á landi. Men ger hvor skyldu sína í glogvandi ídni og treysti skal tað muna, um ikki við eitt lak, so ló so við og við. Her hjá okkum verður í meiri mun enn nakra aðra staðni fyrst al gera al royna at fáa fjøldina at:lesa. Einki er so frålikt sum lesnaður. Lesturin eggjar, gleðir, vekir stríðshugin og harmin. Og so er einki so kunnskaparmenn- andi sum góður lesnaður. Maður og kvinna í almennum starvi, lærarar og álítis menn í einum hvorjum yrki sínum, arbeiðarar og fiskimenn — allir og oll kunnu oysa sær mentan og menning úr lesnaði, bókum, tfdarritum og bloðum. Fái blað okkara inn í flest møgulig heim! Arbeiðararnir og veiðimenninir í úlheiminum eru greiðir yvir, al lað kann ikki umberast, forsvarast, um teir ikki syrgja fyri al fylgja við, lesa leirra blad. Her í Feroyum eru arbeiðarar fiskimenn hin nógv storsti parturin av Foroya fólki. Tørvar teimum ikki í lika størum og slorri muni at gera tað sama sum starvsbreðurnir í út- heiminum? Jú, og avgjort júl! Men gera teir tað? Kann lad sigast, at arbeiðarunna og fiska- og ranna, smámanna blaðið, verður lisið forholdsliga í so stórum muni av fjøldini, arbeidarunum fiskimonnum her heima sum í úlheiminum? Nei, má tess verri svarast. Men tað, ið ikki er kann verða her eins væl og ímil- lum hin minna menta flokkin har úti. Tað kann um hvor ger skyldu sína íkki bert og verða, við at fáa haldarar, men við sjálvur at siga hugsan sína í bladnum, um hann er førur til less. Men ávísan, ið ber so mangl golt og gagnsligt, er ikki nóg mikið. Hon er ikki nakað full- fíggjað reiðsskap og grundarlag fyri eini málvísari og hollari kunnskaparognun. Tað er eingin vorðin vísindamaður við einans at lesa ávísina. Tað er heldur eingin fakligur og politiskur álít- ismadur og oddamaður, sum nú á døgum fær nóg mikla vitan um og skil á slarvi sínum einans vid at:lesa ávísina. Til tess eru upplysingarnir í ávísini ov leysar og spjaddar. Hon hevur nevni- liga til uppgåvu at geva nakað av hverjum, ið kann gera teir ymsu lesararnar noyddar. Hon eigir ikki råmd lil at viðgera hvort einstakt mál vísindarliga og til fullnar. Ein og hvor holl kunnskapar ognan må lí byggjast uppá bók- ina. Hann, sum vil »studera« ley ymsu starvini til botns, må leita sær til bókina fyri at læra ið við royndum og hugsan hava gjørt. tær »erfaringar«, menn Hann. ið t.d. vilkanna samfelags- viðurskifti, tess fólk, vinnulív, figgjarstand, peningapolitikk, tess mentunnarlív, skúlavíðurskifti fr., við eflirlili, merkja. Ø. S. hann må taka bókina, lesu hugsu og við- Og oll vitan kann einans ogn- ast við »systematiskum« lesnaði, al pjesur tidarritsartiklar, Í. v. 8. vid lesa tær bokur, ið lýsa málið frá leim ymsu synishyr- num. Men spurningurin er: hvussu skal hin fátæki maðurin fúa ráð til al bokur, fáa sær tær neyðturviligu um hann hevur hug ut fara — undir — »sjålvstudiumsar- beidi?« Hvaðuni skal hann fáa la neyðlurvuligu vegleiðing, hvussu skal hann í heild tíkið bera seg at fyri at fáa tað mesta og bestu úrlesnaði sínum, hvar skul hann byrja og hvar skal hann enda? At keypu bokur fellur mong- um ov tungt. Høvudsspurning- urin verður tí: hvussu kann ein á lagaligan hátt koma til at læna tæn neyðturvuligu bøkur? Vit hava eill bliutek. Ikki okkara bokavørdi stórt lands bí- ivast í, al (bibliutekar) er al vil vera monnum beinasamur við vegleidingini bæði hvat ið viðvíkjur val uv bókum og hvussu ein best kann lesa »systematisk« fyri at kanna og læra grundiga tað mál, ein hevur hug at kenna. At tað vildi haft nogv at tyøa at fingið smærri bókusavn kring um Føroya er sjálvandi. Her er nakað at gera hjá okkara lær- arum og andsforsprákarum. Í hesum orðum er mest beint Men oftani er til »studium« hvor f sær. vit meina annars, at tað full gagnsligt at lesa í felagsskapi við hvorjum ødrum. Tað er nevniliga ikki altíð lætt at byrja einsamallur. Særliga er so ikki lætt hjá tí einstaka at halda áat lesa einsamallur um kvøld- arnar aftaná ein langan stravnan arbeiðsdag. Felagslesnadur gevur atstødur til samrødu og orðaskifti. Tað er hesin lesnaður, Danir nevna »at arbejde i Studiekredse«, og sum hevur vunnið sær nóg so fastar røtur í Danmark ímil- lum arbeiðaraflokkin. 5—10 hægst 15 taka seg saman til ein yKreds<. »Kredsurin« kann skitt- andi samlast í heiminum hjá teim luttakandi. Summastaðni lænir sóknarslýrið eina av skúla- stovunun, Vinir og grannar kunnu stovna »Studiekredse«. Flokksfeløg og fakfeløg nidri stovna vanliga Stu- diekrede« fyri limir teirra. So statt hjálpa tey íkki bert limu- num til hollan kunnleika, men halda samsfundis lívið í feløgu- num friskt og livandi. Hesa leið halda vit arbeiðararnir og fiski- menninir í Foroyum skuldu tikid eftir Donum. Vit kunna í hesum sambandi upplýsa, at >Arbejdernes Oplys- ningsforbund« lænir ókeypis bókapakka vid bókum um fylgj- andi evni: Sociala forsorg. Jarðarspurningin. Javnaðarmanna politikk. Andeilsrørslu og »kooporation«. Skúlaskap og fólkauppaling. Fakrørslunnar søgu og >praksis<. og stevnuskrå og Eitt hvørt felag, id ynskir ein bókapakka, hevur einans at skrivs til Oplysningsforbundet, Rosen- ørnsallé, København V. Við hvørjum bókapakka fylgir ein vegleiðing. Henda vegleiðing sigur, hvussu limirnir á bestu hátt vjøgnumgongdina av kunnu skipa lesnudin og evninum. Hon åvfsiv bókmentur, býtir bøkurnar sundir og vísir á tær blaðsíður. id skulu verða lisnar o. S. fr. Uppá hvønn einstaklingsins menning og dugnaskup má sam- felagsins framburður byggjast. Í ásannan avhesum sannleika eiga vit hvor í sínum lagi at taka okkum um reiggj fyri at breiða ljós yvir landið, ljós og menning í hvorja vrá á bygd og í býi! Big Bill hin einoygdi. „Big Bill hin ein- Hver var oygdi«? Í 1928 frættist, at William D. Havwood var deydur á Kreml sjúkrahúsi. Haywood var eisini nevndur »Big Bill hin einoygdi«. Hetta navni fekk hann, tí hann var so ovursterkur og stórur, so var hann ræduligur í ødi móli órætlinum, brennandi í ídni fyri teim málum, hann hevði sett sær. Og Guð náði hann, 10 kom honum ov nær í hansara væld- isdogum. Bill kanska ein hin merkiligasli per- »Big hin einoygdi« er sónur, ið arbeidararørslan hevur fostrað. Hunn var Amerikanari arbeiðaraforari, Wall Street og hin einusli ið hill hevur skolvið fyri. Big Bill » leim vestligu stalunum yviri Í víða gitna var minuurbeidari Í Ameríku. Sína livshugsan skap- hann sær å lí staði, har nútímans kapitalisman eina tyð- aði iligast sýndi sanna harðræðis lyndi sill. Peningaveldið óskert í Amerika enn á flestum ræður meiri Pressan, bank- arnir, skúlarnir, stalsins hugsan og makt var í teirra Wiall Street. Vóru pressan, teir keyptu øðrum stoðum. bøkurnar og hondum ráðandi i senatorarnir og hin bestilti lite- raturin ikki nóg mikið, ræddist Wall Streels harrarnir ikki fyri at nýta Ku-Klux-Klan, Pinker- lon-felagið, og bætti hetta íkki, nýttu teir stóru sjálvan rikis- herin fyri at knasa alla mót- stóðu. Vid harðskapi og valds- makt fall nevin oman ífrá. Hesin framburður elvdi sjálv- andi sansaloysi ímillum teirra, ið undir vóru. Livid í Vestansminunum, harð- skapurin undir verkfallum og verkbondum, elvdi framm Ii „Big Billa eina glødandi trúgv uppá, at einans hin eirdarleysi knýttnevin aftur vildi bera teim amerikansku arbeidarunum sómdir og rættvísi. Bíll sjálvur var vald- samur var rørslan, hann og vinir hansara fostraðu. I, W. W. er rørslun nevnd eftir forstav- unum á >The Industrial Wor- kers of the World«, I. W. W. varð stovnað í Chi- "ago 1905 og hevði í síni byrjan um 50.000 limir. Hugmálið við 1. W. W. at slovna »One Big Union« — hvar allir ameri- skuldu Sum var eilt stórt felag, kansku arbeiðararnir samlast. Táið allar Ameriku »lønslav- ur« vóru á henda hátt fylktar, meinti I. W. W., at hitt socia- lístiska grundarlagið var múrað sterkt á óvíkjuligum kletti. Eitt meginverkfall vildi tå vera ført fyri at taka maklina og leggja vinnuliv og allar organisutiónir undir samfelagsins umsjón. Hitt stóra felagið varð av ongum. Tað vóru bert teir smærru flokkarnir, ið komu at stríðast undir Big Bill. Men ongalíð hevur nakar stríðst manniligari móti órællvísinum og harðræðishondini enn leir. Teir settu hart móti herðum, verkfall og verkbond vóru dag- liga og blóðið fleyt. Og tað er óivað, at um Í. W. W. hevði fingið loyvi at liva, høvdu ar- haft tað Men hataðu beiðararnir í Amerika råmligari og betri í dag. Wall Streets hesar óræddu, glødandi og offur- harrarnir hugaðu arbeiðarar, hataðu teirra 13 blød, id komu út á ymiskum málum, hataðu fyrst og fremst oddamannin, hina einoygdu kempuna Big Bill, id líka so ofta tók mótstoðumenninar Í bringuna og tveitti teir út, sum hann feldi teir við sínum snarpa viti. Altíð varð I. W. W. jakstrað, einki friðskjól var loyvt tí. Men felagið Tað vardi ikki leingi, áður tuð hevði yvir 100.000 limir. vaks í hverjum. Um ár 1919 dubbaðu Wall Streels blóðhundar seg til hin seinasta og endaliga jaksturin. Alt, ið við minsta rætti kundi skírast reytt, var jakslrað eins og djór undir eini klappjakt. Urslitid var ræðuligt. 1. W. W. var at kalla útruddað. Big Bill varð fangaður og fekk 20 ára fongsul. Men (ad eydnaðist honum at rýma til Rusland. Har livdi hann síni seinastu ár. Bill, agitatorurin, hin målt- mikli verkfullsførarin, id aldri ræddist, hin ræduligu risin »Big Bille, id Wall Street skalv fyri, hann líktist í útlegd talarin, síni meiri eini bjørn i fanga- skapi enn Ameriku stórsta ar- beiðaraforara. Aldubrotið móti órættvísinum, hann reisti í Amerika, legst aldri. Har eins og kring allan heimin vil tað skola allu kúgan og jakstran av tí minnimenta út í hin tínandi malstreymin, ið heilum skapi. har einki kemur aftur Í Vegna plåsstrot megu nøkur orð til »Kred« í Føroyatidindi« og »Vi fik ing« stedga til næsta blað. ret« í >Dimmalætt- ———————————f——————6——-—m——|"———————————————O——$<…—y— Ansvarhavandi bladstyrari fyri Suðuroyar-síðuna: P, M, DAM