týsdagur 8. august 1933síða 1

| | É [| FRÆLSI Nr. 32. | 20 oyr. á 3. og 4. Vónloysi. >Í vónlovsi fólkið, hvor grindin var stongd — — —€. Hella er igjøgnum ley »bygdatidindi«, sum lónin, ið gongur ein »Sandingur« hevur í seinasta »Tingakrossur«. Er tað so vorðið í Føroyum nú, eru vit nú sokkin niður á botn í vónloysi!? Er tað so vorðið nú, at vit eru komin út í eina kann saman tíð, sum metast við »Gablatidina«, eina ta syrgj- iligastu tíð, Foroyingar sigast at hava upplivað, ja so er ræð- uligt, so má okkurt gerast her! Ella kann tað hugsast, atgóði vinur okkara, sum tykist at verða vorðin so vónleysur, er á skeivari leið og skrivar >før tillfållet«? Er hetta bara ein ófor sjálvstýr- isbumba, sum skal skapa nógvan royk og nógv bum-bum!? At vidurskiftini manga staðni í Foroyum eru ring, kann ikki noktast, men man lad ikki eisini her hjá okkum vera so, al vit hava fingið orðið „ringar tíðir“ og „krisu“ í munnin? Í hvussu er sæst ikki nøgv til alt helta har ein kemur í Føroyum, og al sela skyldina fyri alt, sum hendir, yvir á ríkisstýrið, tykist okkum nakað nógv avgjort. — Nú vil tað so til, al vil cill sindur um Sandoynna, og vila loyva vit okkum at nerta eill lítið við hesi bygdatíðindi. — — AL eingin brimgardur er komin til verju fyri Sandsvåg er stóra átalu vert, men er tað hetta so- cialdemokratiska rikisstyrid, ið hevur skuldina? Minnast vit ikki skeivt, so er hetta eilt gamalt mál á løglingi, og hvat hevur loglingið gjørt við tað í teimum farnu árum? Uttan iv kann sigast, at Sandur er eitt av leim støðum í Føroyum, har stór trongd er til pábót við sjókantin, nógv størri enn í kyrruplássum sum t. d. Tvøroyri, Vági og Seyrvági, men vit ótlast fyri, al tað einki hevði balad at roynt at drigid Sand fram um Tvøroyri og Vág. Svarið hevði verið: »Sand- oyggin fekk jú havn í Skopun, so heilt havnaleys er hon ikki«. Vit duga ikki al fata, at ein vilugur maður, tí tað er „Sand- ingur“, fer at seta ábyrgdina fyri alt tað skeiva og lað dgjørda (forsomda) her á landi yvir á hetta fegin, ríkisráðið, og vit vildu at hann hevði spart eitt sindur av orðum sínum, Tí ley mugu vera søgd í yvirhuga! Tá hann sigur, at »hvør hugs- andi foroyingur noyðist at fala tað danska stýrið so, at svølta vitikki hin minna mannin í Foroyum, so fáa vit teir ikki at trælkast, og trælk- Lýsingaprísur fyri petitregl Å síðu. avsláttur í prísinum. -FØROYA- SOCIALDEMOKRAT BRODURSKAPUR u: 30 oyr. å forsiduni, Vid størri lysingum fæst astteirikki, sominkar hin danski flokkurin i Føroy- um...... Einasti ráð eru at svølta Føroyingar, um vil verða vilja, at tey skulu góð born og tiga,« tå sigur hann meir enn hann hevur loyvi at siga og sum rætt er!! Hetta er agilasjón av allar ljótasta slag, og er hetta sjålvstyrispolitikkur, 134 so halda vit hann vera komnan i í lag, hann er lopin fram av: Vit hava ikki í dag tíð ella rúmd 3 fyri eini frágreiðing av spurning- inum: Feroyar—-Danmork, og kann henda vit heldur ikki eru forir fyri al geva hana, men vit torn at :slúa fast, at tað rík- isstyri, sum nú situr, ikki hevur tann hugsan um menniskju, sum tillagdur verður lí í hesum Líð- indabrævi — tað smæðkar ov nógv av Hitler. Vit vita, al Danmork teir har niðri í eina á hava mangan hátt skeiva fatan av okkara við- urskiflum, og vil hava ikki verið bangnir fyri at siga leim lað, men vil mugu eina ferð enn spyrja: Hava teir nakratíð fingið reiðiliga at:vila, hvussu vorðið er? Hevur nakrantíð nakar roynt at geva leimum eina álítandi, ópolitiska frágreiðing út í odd og egg av vidurskiftunum? Vit hugsa Nei! Ordini »Frihed, Lighed og Droderskab« vóru einaferð sannheit hjá leimum, sum nýttu ley, og ley eru sann- Á 8 heit enn — so frætt hesi stóru fevnandu orð kunnu vera sann- heit her á hesu syndigu jorð »Social- reformen«, sum hevur sæd dag- í ti ståra megnarverki sins ljós nú í hesi dapru tid. Tann maður, sum hevur nýtt alla sína megi og oll síni bestu ár uppá at skapa hetta stórverk, tann maður er ikki ein gyklari, sum »jonglerar« við teim trimum kúlunum ,Frihed“, „Lighed“ og „Broderskab“ til undran fyri cilt bilsid, vitandi at hesar kúlur eru gapandi publikum væl eins nógv verdar og såpublødrur! Eitt er eflir, sum vit mugu nerta eilt sindur við. Hann skrivar: Eitt er tó, sum danastyrid ikki hevur orkað at skaða okkum vid í år, og tað er grødin á land inum og hitt fagra summarveðrið. Men so royna teir at kova okk- um inni við eplum og eggjum, ikki at gloyma kjøtli, so al hin neyðar tradarmadur, sum roynir at velta eplir og halda høsn,'skal noyðast at eta sítt og síðani lad, ið avloypur, ella fyri bakkan. Skrælingar skulu ráða í Gronlandi, men danskir skulu ráða í Føoyum, tað er nútíðar donsk »Socialisme«, skal í kostin JAVNAÐUR Tirsdag hin 8. august 1933. AL ein hugsandi maður fær seg til at skriva hetta, fala vil ikki, tí tað er beinan vegin høpi- leyst!! At danastyrid skuldi ætlað, um tikið grødina frå tad var ment til tess, at lað góða veðrið og okkum, her á landi búgva, er ørnmanna-lala, og attader dana- stýrið, ið selur úllendsk egg, eplir og kjøt (neylakjøt og flesk) í Føroyum t. v. s. í Havn! er lika ort tos. (Vit koma her at minnast til tað, viteinaferd hoyrdu ein mann siga um viðurskiftini »Har selja tey heimi á Sandi: kjølid, eggini, mjølkina, stutt sagt alt, ið seljast kann — og keypa doktara og medicin í staðin). Til Foroyar verða ford nógv eplir frå ållandinum, tí Føroyar sjálvar kunnu enn ikki skaffa alt tað, id nytist av eplum, og so eru ley oftast ov dýr. — Vit renna úr handli og í handil at fáa egg — nei! Endiliga fáa vil nokur donsk, foroysk eru ikki at fáa. Og so kjøtið! Um tað er kanska best at tiga!! Men eitt er avgjort, teir prísir, fólk her í Havn hava latið fyri seyða- og neytakjøl, eru ikki stultligir at hugsa um hvor skuldina men hevur fyri hesar høgu prísir, vita vit ikki tó liggur hon íkki bert hjá hand- ilsmanninum her, tað er avgjørt! So er tað, at eitt danskt felag byrjar at senda neytakjøt og flesk lætt, al triðing higar og selja tað so > prisurin er okkurt um av lí, sum hanner í handli her. (Nú hetta handil her.) Ei undur í, at fólk hevur felag fastan keyptu, lí nú kundu tey, id ikki høvdu haft ráð til ein kjølbila, meðan prísirnir vóru o. u. 90 oyr. fyri pundið, keypa sær ein hita av og á, nú lad fekst frá 25—835 oyr. fyri pundið. Kann væl henda, athitt danska neytakjøtid ikki smæðkar eins væl og gott foroyskt, men kjøt er tó kjøt, Fleskið er urin er hampuligur. og prísurin er lágur. g gott og pris- ein umskiftan til folk- inum f Havn vidvikjandi neyta- I hesum er lað betra fyri fjøldina av kjøt og grisakjøt og tess prísir, og hetta er ikki at lasta, okur- 1915, og eilt er avgjørt satt: danastjórn prísir hava vit haft síðan hevur ongan lut í hesum! i seyði og Vidvikjandi prisin i g seyðakjoti, råmast hann ikki av hesum, har kunnu teir okra, sum hug hava til tað. Lat okkum siga eitt afturat: Í Foroyum nýt- ísl eingin bili av mati at verða burtur koyrdir í kostin ella fyri bakka, tí væl selisl, um prísurin er hampuligur, og betri er, at vil sjålvi nýla kjól, egg, smør og mjólk, enn selja allt tað og keypa Kostar kr. 1,50 fjóðringsárið verður bilagt á posthúsinum, bræv savnarstødum Telf, og skrivstovuni. lala um doktara og medicin fyri leir avmergjaðu kropparnar! Tá ein kemur til bygdir og by í Foroyum og sær L d. hvussu nógv har verður bygl av stórum húsum, må ein spyrja: »Er tó her nokur orsøk til hetta dapra vónloysic. — Og so alt tað annað spiritus og mm luksus, higar nordur til Føroya kemur! Reða hildin Olavsøkudag, hin 29. juli 1933, í Havn, tá minnisvarði Rasmus Effersøes varð avdúkaður, av Edw. Mitens. Vit reisa her ein minnisvarða til æru fyri Rasmus Effersoe og til minni um hann sum for- oyskan yrkjara og menniskja. Næstan 39 ára gamal doyði 1916, og > hann i byrjað varð tå at savna pening til ein minnis- varða. Ífior tóku vit tankan upp aftur, og nú eru vit komnir á mál. Eg vil takka teimum, sum hava givið pening og hjálpt til at savna pening, og vil fram- bera tokk til Foroya løgting, at tað hevur givið myndini hella heiðurspláss á tinghúsvellinum. Serstakliga vil eg takka frú Anne Marie Carl- Nielsen fyri lað kunstverk, hon bilæthøggara hevur gjørt okkum Førovingum. — Við hon til verkið, skapti sær eitt bílæti av, storsta ídni fór hvussu Rasmus sá út, og livadi seg inn i hansara sålarliv, og sum hin stóri kunstnari hon er, skapti hon eina frálíka mynd, aftur livandi fyri okkam, og vil sera Rasmus Effersoe goyma minnið um hann livandi hjå okkum og okkara eftirkom- Hon kom sjålv higar hjålpa myndina at standa so væl og > arum. fyri al okkum at fáa vakurt sum gjørligt. Ég takki steinhoggara Oli Arge fyri hansara arbeiði og hr. Tór arð og Havnar býráð fyri teirra gi hjålp. Tíðin er sum ein streymur. »Tidin rennur sum streymur í áa — Lívið hjá lí einstaka og hjá fólkinum er eisini sum ein áarstreymur, við hvort blíður við hvort harður. Streymurin — lagnan fordi fyri 1000 árum síðan okkara forfedrar ll hesar oyggjar. For- oyar neyndu teir landið. Mítt vakra heim hogt móli norð, í havinum man finnast; har lærdi eg tað dýra orð, sum altíð eg vil minnast; tað er tað dýra Føroyanavn, frá vogguni til síðstu havn tað skal mín fylgja verðu. Lívið gekk sína gongd í forn- náttúran lívsviðurskift- ini søgan gav sín lit og sín dám yvir lívið og fólkið. Tað um oldum. Landið — veðurlagið dagliga lívið gekk við arbeiði á margarin, sirop og le — ikki at | landi og sjøgvi, Men fast hildu Porto. Blaðið 143. vit við okkara gamla mál, ið eftir okkara vidur- varð Føroyamål. ljóðaðu og dansurin gekk. Søgur og søgnir livdu frå faðir til hildu uppi okkara fornu andsmenning. — Frá miðjuni av 19. eld vaks fram ein lagaði seg skiftum og Kvaðini son. Vil nýggj foroysk ands- menning. Vencel Hammershaimb skapti foroyskt skriftmál, og aðrir tóku við aftanå hann. Millum teir var Rasmus Effer- søe fremstur. — Í menniskja- streyminum koma einstakir, ið rokka upp um fjøldina; ein tílíkur maður var Rasmus Ef- fersøe. Rasmus var borin í heim 1857. Foreldrini vóru Gudmundur Ef- fersoe, sýslumaður í Suðuroy, og Catrind, dóttur Rasmus Miil- Sum ler, sýslumann. drongur gekk hann í realskúla í Tórs- havn, og lærdi so jarðabrúk á sorðum í Danmark og Shetlandi. 1877—79 gekk hann á landbún- aðarháskúlanum í Keypmanna- havn og var síðan á gørdum Í Svøriki. Í 1884 — 27 ára gam- alur kom hann aftur til For- ovyar og arbeiddi nú fyri før- oyskum jarðabrúki, og varð landbúnaðarráðgevari. Hann ferðaðist og var kendur um alt landið. Vit minnast hann sum ein mann við serstakari ands- menning og sterkum vilja. Hann gekk sínar egnu getur, sum hann helt vera beinar. Rættvísur var hann, kútur og samstundis álvarsamur, ein frílyntur maður. Hann gjørdi eitt gott arbeiði fyri fráhaldsmálinum. Hann arbeiddi fyri ødrum, landi og fólki og g » næslingum, kravdi lítið fy ri sjålvan seg. hann á bestu Vit minnast árum við tí vakra andliti, teim- kåtu, eisini ålvarsomu eygum, vid ti og hårinum, eilt karakteristiskt vakurt høvd. um góðu, oftast men tå stóra skegginum Vit minnast hann í arbeiði, klæddan í føroyskum búnað. Vit minnast hann kátan og laðan í foroyskum dansi. Seinni (8) 5 kom sjúkan á hann, tolin tók hann tað og sum ein maður. Hetta meiri persónliga bílæti av honum sum serstakt menn- iskja, sum vit eldru goyma, vil kámast burtur, sum árini fara, tå eingin er eftir, ið kendi hann men hansara navn sum føroyskur yrkjari vil liva so leingi Føroyar standa. Stóran persónligd, tydning hevur hann haft fyri okkara land sum yrkjari og gjøgnum sítt arbeiði fyri okkara móðurmál. Nógvar av hansara yrkingum eru vorðnar fólkaogn og syngj- Hann tíðar- 1877—79, tå Keypmannahavn. frálíkar sangir ast um alt landið. — yrkti mest í tveimum skeiðum, fyrst í hann læs í Hann sum „Heimið“ : yrkti so Foroyingar, sum her nú koma saman, latum okkum brúka forna mál; setid tykkum niður her vid gaman, drekkið allir glaðir Foroya skál! Latum minnast landið kæra, sum jú okkum ollum dámar væl; latum okkum hogt teir gomlu æra, okkum tað til frama verða skal, okkum ra