týsdagur 8. august 1933síða 2

' 6 P | þú 4 då i 3 + hs a ir F p hl ; 1 á } i i 8 ; Få - x få fr Få # æ w % FA + #' + ae Á ' i » rå i , á få og „Barndómsminnir“ : So vakrar moyggjar og knappar menn, sum kunna teirra gerning gera, væl finna kannst tú í Foroyum enn, tí her er gaman at vera. Um vetrarkvøld um grúgvu samlast oll at siga søgur bæði um menn og troll; stuttligt er har, tað lykist mær, ið hvat so aðrir teir halda. At reka seyð, tað so stuttligt er, at kasta nét og halda snøri; hvor lítil drongur so glaður fer at stinga flidur í fjoru; og tå ið piliur fer at fiska síl, í fikku fær hann sær ein góðan dryl: niðan í dal ; hann fara skal at fáa agn fyri flundru. „Kvæði til Feroyar“: Mitt vakra heim hogt móti norð í havinum man finnast; har lærdi eg tað dýra orð, sum allíð eg vil minnast; tað er tað dýra Føroyanavn; frá vøgguni lil sidstu havn » tað skal mín fylgja vera. 4; „Vesturætt“ og „Fornsogur“: Ég minnist úr gomlum søgum, sum móðir mín segði frá um Føroyar í gomlum døgum, hvussu Førovingar vóru tå: | roysni og brogd at gera | teimum á hjarta lá, undir. — Tá eingilskmenninir herjaðu á Boarnar, yrkti hann: »Til at:verja sítt land .. .« Yrkingin >Fyrsta vika av sumri 1898« ber eisini boð um hansara góða hjartalag. Hansara kærleiki til náttúruna og djórini kemur eisini til orða í hansara yrking og skrift. Hann arbeiddi fyri at: vekja okkara ans fyri djóralívinum, hansara orðalak í >Foringalíðindis var kent: „Latið smáfuglar og heiðafuglar hava frið.“ Tó at hann ofta hevði nógva mótstøðu, var Rasmus glaður og vónríkur. Hann hevði álit og trúgv á framtíðina. »Elt ikki altíð, sum fyri er slóðaðe. yStóri er við strúkandi byri á dýrdar-sjógvi at fara; storri al stríðast í froi við andstreym og stormin hin harda«, Í 1890 týddi hann »En Nat mellem Fjæl- dene« til „Hjá dalabondrum“, seinni skrivaði hann „Magnus“, „Best man vera sum er“ og „Gunnar Havreki“. Eisini lýddi hann Holbergs »Kilderejsen« til „Ein kelduferð“. Nógvar góðar yrkingar eru í hansara Hostrups sjonleik sjónleikum. Hann legði grundarlagið undir foroyskan sjónleik, og eru sjónleikir hans- ara ofta spældir og hava leir stuttleikad fólki væl og haft sin stóra tydning. lívssjón, Ljós var hansara men hann hevði eisini lonkt um lívsins álvarsomu gálur. Fyeir sálmar hevur hann yrkl. høgt mundu leir høvdid bera, tí fribøndur vóru leir tá. Teir ungu, sum komu saman í Keypmannahavn í 70-unum og yrklu, løgdu grundalagið undir nýggja foroyska mentun- teir arlívið, og fremstir millum vóru Rasmus Effersoe og Fr. Petersen. Hitt tíðarskeiðið var 90-ini, tå arbeids- lasmus var í bestu árum. — Grundljóðið hin reyði lráð- urin gjøgnum hansara yrk- ing, arbeiði og lív var kærleikin til Førovar og heimið Fjallprúða heim! treystligt tú stígur úr havi, treystligt við sól og við glaðu; harðlenda heim. fólk! fylkist tú oksl móti økslum, Fámenla tá gerst tær stálkynt í jøkslum, sameinda fólk. | | Heimið elskaði hann, har | móðir bar hann á mjúkum | armi, har hann lærdi arulva, | stetla út, hvar tillingar og snípur láta, og smålombini spæla mill um blómur. Hann helt fast við gamlar | góðar foroyskar siðir: >Ég minn- | ist úr gomlum sogum, sum | móðir mín segði frå, um Fer | I ovar í gomlum døgum«, tasmus Effersoe var millum leir menn, ið annan jóladag 1888 komu saman í tinghús- inum at samrådast um at verja Foroya mål og Foroya siðir. Foringafelag kom í lag við ti endamåli at fáa Foroyamálið lil | og al fåa saman æru Førovingar al | halda og ganga fram Í ollum lutum, at teir mugu verða Rasmus varð bluðstýr- | sjálvbjargnir. valdur lil blað felagsins „Feringa- formann og ara av | tíðindi“, fyrsta blad skrivað á | foroyskum máli. Tað kom út frá 1890—1901. Lættliga og vakurt skrivaði hann for- | oyskt mál í yrking og Móðirmálið, honum næst. - prosa. Foroyamálið stóð Gjøgnum hansara yrking læra vil eisini at kenna hansara góða | hjartalag og samkenslu við teim um smáu og leimum, ið lógu kitt heim, eitt blivandi heim ei her, ei her á jørd eg kann finna, tí verðin við øllum i verðini er sum blóman um heystið skal svinna. kg líkni mitt lív við ein | skugga, ein dreym, við regnið ígjár, við ein fossandi sireym, sum í verdøldar dýpið man renna,« lívsleið. Tað loysti upp fyri ti, sum bundið hevði ligið í sål mini, og slíkan ávirkan hevði tað á mong her heima. Tað kom sum ein sólarglotti av dapr- um himli, har skyggini vóru rikin tætt saman. — Tað var Rasmus Effersoe, ið var styrari av hesum blað, og hann var tað, ið mest válli lívið í tí“. — Men eisini aðrir stóðu honum hjá, mangir vóru teir, ið tá stóðu sum góðir limir av »Før- ingafelag«, nýggja felagið, ið stov- nað var annan jóladug 1888. Í árinum 1893 um heystið kom eg til Havnar at ganga í lærara- skúla, og eill var sum eg og felagir mínir funnust al, og tað var al ikki var føroysk mál læru- grein í hesum skúla. — Vit komu saman í ráð um, hvat her var at gera, ti okkum tyktist tað bæði skilaleyst, at foroysk mál skuldi vera úlihyst her, og neyð- turvuligt at fúa kunnleika i foroyskum. Vil vendu okkum tá til Ras- mus Effersøe, tað var einasti vegur at ganga, og hann kendu í hvussu er nøkur av okkum. Rasmus var blíður, tuð var hann altíð, lá hansara um nakar vendi sær lil ráð. >Tað er vak- urt at siggja,« segði hann, Þat lit koma til min um hetta, men Har læraraskúlanum, at leiðin er ógongd. eru so nógv fag í ikki er pláss til føroyskl«!! Og nógv år gingu afturum, áður rúmd bleiv fyri móðurmálinum. bol Í húsum úli á Reyni, og har vóru Rasmus gomlu fåta- dyrnar altíð opnar fyri teimum, hann, og lol- urnar, lá vit lærdu foroyskt mål har úti hjá honum. Millum Før- sum vildu finna mangur minnist aflur á oyingar, har hovdu gingið al læra, var eisini ein Íslendingur. Hann sigur sjálvur í bók, hann hevur úlgivið, hvussu lætt tað Hann yrkti um blómuna, ið bloðini mjolhvit kring sól- baldursbrá, og um aðrar blómur, ið í lilum bera bar gula. eyga, prís fram fyri reinaslu vårluft og djúpbláa havið, liljur og rósur. »Hevsttidin herjandi kemur, tå følnar all duld fruklin, fagurt á foldun.« > Men millum følnandi blød er sun skapt el til leingi al vara,« »Vermandi | vársól vekjur upp fræið til verð- | andi vokstur at spíra.- lívsgálan. Hella er gálan Gáluna hevur tå gitna. henda varða il Vit avdúka hann menniskja minni um sum lað góða serslaka við lí góða hjarlalagi, jó vildi og gjordi volt, til minni um hin góða Førovingin Rasmus Kffersøe. yr Vit lata tankarnar í hesu stund fara aftur til hansara í djåpastu lokk fyri tann skaldskap, hann | óav okkum, fyri hansara kær | leika til Førovar, heimið og føroyskt mál, fyri tann dyrgrip hann gay, og sum vil vara um aldur og ævir so leingi hesi klettar standa og føroysk lunga verður talað. | ; . Upprit av rgðu, hildin fyri Rasmus Effersøe, | Olavsøkudag 1933, aftaná al | minnisvarði hansara var av- | dúkaður. Av Símun av Skarði. | Håttvirda fundarfólk! tú Ég vil í dag byrja við at lala | eill indu: um meg havi á | 5 | il sjálvan. I eri føddur og livað mini barnaår og ungmannoår í eini lítlari bygd, har lítið hendur. Til hesa lítlu bygd kom eitt lítið blad, »Føringatidindi«, og varð hetta blað avgerandi fyri mína var fyri honum at fåa rætt skil á mállæruni. Rasmus læt hús síni vera opin til samkomu fyri ley ungu — mangan ley eldru við — il skemlan og dans. Hann var altíð glaður, tá hann var millum ley ungu, kátur og skemlinga- samur, og har gekk alt siðuliga til. Har kom ongantíð råsdrekka um vegir, lí fråhaldsmadur var hansara fyri alt starv Foroy- hann, og arbeiði hesi sak' var eins og hansara Lil fyri ingar; fyri teir, fyri land og fyri føroyamål var alt arbeiði hans- frama ara frá fyrsta degi ætlað. Hann visti, at tað umræður at bróta niður all óskil; men so visti hann eisini, at ger ein lað, D må hann samslundis vera maður fyri at byggja upp aftur. Hann kendi ordini: >Tak ongantíð nakað ringt frá einum menn- iskja, fyrr enn lå hevur nakað betri at geva lí Í staðin fyri« (Kr. Kold). Nevndir eru í dag sjónleikir Rasmussar. Ja, hann legði grundarlagið undir foroyskan sjónleik, og var hetta yrki hans 1 8 pe eins og yrkingarnar og blaðið DD. Føj » »Føroyingatidindi« — eitt lið í starvi hansara fyri føroyamåls- ins rælti og framgongd. — Hesir sjónleikir eru oftu spældir, og umsetingin „Hjá dalabondrum“ fólk neyvan nakrantíð leidd av al „Best man vera sum er“, leikur, sum er ein verða j foroyskt livsbilæti, rennur mær í huga í dag, tess soga er verd at: venda hugan aftur á. Leik- urin varð lil so við og við, og vit, sum komu úl í gomlu fúla- hús, vórðu sett til at skriva leikin niður, so hvort sum hann varð til á smáum lepum! Og ley, sum skuldu verða við í leikinum, fingu samstundis skrivað teirra »rollur«, Serliga í yrkingum sínum, eis- ini í teimum sum finnast í sjón- leikunum, leggur Rasmus Effer- søe doydin á at fremja mentan okkara, og teir sýna lindi hans- ara. Hann sær hvussu vorðið er hjá okkum, at tað ræður um at standa saman: »Fylkist lú oksl móti okslum, lá gerst tær stålkynt í jøkslum«. Ongastaðni kemur alt hetta so stórbærsliga fram sum í yrkingini „Fjall- prúða heim“, haðani hesar reglur eru tiknar. Standa vil saman, bjarga vit okkum, sam- lindið er tað einasta, sum kann gera tað at bjarga okkum. Í yrkingini „Fast stóð í fonn- um ...“ talar hann um tol og ótol, sjálvur var hann ftolin maður, ið ikki leyp framav, ikki elli slóðarin, um hann kundi sýna seg at vera bæði fåsur og treystur: ÞEIt ikki al- tíð sum fyri er slóðað ... tann sum vil framá, hann gloymi ti ei sjálvur sær slóðir at brota«, Ein maður sum Rasmus LEf- fersøe, sum livdi sitt egna liv, fyri seg sjålvan, tyktist mangan fjoldini undarligur, og av mong- um varð hann nevndur serl- ingur. Galid er al siga, al ikki nakuð var í hesum, honum sjálvum til stóran skaða; men ein maður, ið ikki er fjøldin, fær ofta hetta navn og tað við Orælli. — sum Hansara innasta sålarliv og religiosa kensla kemur fram í nokrum av yrkingunum, men ongastadni sum í lí lítlu yrking- ini, 10 varð funnin eflir deyða hansara, sangurin Lýs, lívsins ljós. Lys, lívsins ljós, igjøgnum dimman dal. Lys mær á leið. Í nátt og niðu heim eg strevast skal Lys mær á leið! Í vanda troytta vallara tú ker at takka til, hvort fet hann nærkast tær. Eg vóni: Almakts signing er mær hjá á nåttar tíð um heiðar, skorðar, fen og stríða á, til morgunblid sum einglar vina andlit heilsa mær, ið fóru undan inn í faðirs garð. Býráð okkara. Á seinasta byrådsfundi vóru nógv smámál til viðgerar, sum vant er. Av størmålum var bara eill, ellisrentulógin, og her varð viðlikið al senda soljóðandi um- sókn til logtingið: Til Færøernes Lagling. Man tillader sig under Hen- visning til vedlagte Oversigt at henvende sig til det ærede Lag- ting i Anledning af den pr. Í. Juli d. A. i Kraft traadte Lov anganende Aldersrente paa Fær- øerne. Í Oversigten har man opstillet samtlige Alderdomsun- derstøltede í Thorshavn med Alder, Angivelse af ægteskabelig Stilling, samt oppepnarne Alder- domsunderstøttelse. Den fol- gende Rubrik angiver hvor me- get den for vedkommende til- ordinære Aldersrenle idel skønsmæssigt har taget Hensyn svarende vil beløbe sig lil, man til Indtægterne. Endelig viser de sidste Rubrikker — Forskellen mellem Alderdomsunderstøltelse og Aldersrente. Som det vil ses af Opnumme- reringen, beløber samlede Alderdomsunderstøttelse sig til 29855 Kr., medens Aldersrenlten efter de gældende Satser kun vilde blive 17210 Kr., herudover kan dog aurlig ydes '/s ekstra, d. v. s. 2151.25, ialt vil Aldersrentebeløbene løbe op til 19361.25 Kr, den der Det fremgaur tydeligt af Over- sigten, al Aldersrentesalserne er for lave, nye tilkommende Al- dersrenteydere vil altsaa faa et betydelig mindre Beløb til Raa- dighed end de nuværende Al- derdomsunderstøttede, Det synes ogsaa forkert, at Aldersrentesat- serne er ens for Bygderne og Thorshavn, da Leveomkostnin- gerne er meget højere sidst- nævnte Sted. Man skal derfor anmode Lagtinget om at be- virke, at Loven bliver ændret for Thorshavns Vedkommende og skal fremkomme med For- slag om at de i Loven fastsatte Satser bliver ændret saaledes: Lov f 5. Nuvær. Ændr.- Satser: forslag: Til Ægtepar, hvoraf begge er fyldt 60 Aar Beløbene forhøjes ved Opsættelse med Begæringsindgivelse til den ældste Ægte- fælles fyldte 65 Aar til 200 200 300 400 70 Aar til 400 600 Til enlige Personer samt Æglepar, hvor- at kun den ene er fyldt 60 Aar 100 100 Forhøjes ved Opsæt- telse til det fyldle 65 Aar til 150 200 70 Aar til 200 300 Tillige skal man tillade sig at forespørge, hvorledes det i Lo- vens $ 6, 2. Stykke nævnte Til- læg (1 af den samlede Alders- rente) skal beregnes. Beregnes det som '/ af Summen af de til det nuværende Alderdoms- understøttelse svarende Alders- - nye fremkomne Aldersrentebeløb, vil dette Til- læg allerede være overskredet paa Grund af den store Diffe- rence mellem Alderdomsunder- støltelserne og de tilsvarende Aldersrenlesatser. Man er derfor tilbøjelig til at mene, at man har Lov at beregne dette Tillæg som en '/s af Summen af de efter d. 1. Juli 1933 fremkomne nye Aldersrente-Beløb, saaledes at der ydes ordinær Refusion Sum for de (Alder- rentebeløb samlede Aldersrentebelob domsundersløttelserne), P. B.N. Fmd. for den ældre hella mál varð ikki so lítið kjak, har Um drechmann, sum vant, sýndi sina góðu socialu hugsan, í tí al hann gjørdi seg til talsmann fyri | tey, sum treingja til eina hjålpandi hond. Sjålvsagt er manna hugsan ikki eins, og ikki er væntandi al finna somu hugsun hjá yms- um av limunum og hjá honum, sum vit vita ikki hevur gloymt, hvussu trupult tað er, har lítið skulu er at liva av. Hvussu menn, sum ongantíð hava saknað nakað, hava føling við leim, sum ongantíð kanska hava enn md al sakna! kent annað Ein skuldi trúð, at tað var hann, ið var socialdemokrat! Grótvirkið, sum nú lykist at fara at koma í ljósmála, hevdi umsókn inni um húsagrund á Skansatroðni. Ullan kjak teimum byggja, har teir sjálvir ynskja. nevnivert varð jáltað at Til havnarbetjent varð by- ráðslimur Sofus Dahl Christi- ansen sellur. Annars var einki av týdningi.