týsdagur 8. august 1933síða 3

Fuglaveiðan. Skjóting, fygling, ræning og fleyging — og veiðan við snerru. »Tå skalt ráða yvir fiskunum í havinum og fuglunum undir himlinum,« ljóðaði á sinni frá honum, id hevur skapað alt liv- andi. Tá ið vit leggja heraftrat: ráða hampiliga og sum ein verd- igur harri, halda vit, at vil tala menn- í anda hansara, ið gav y leim iskjunum valdið vir ómælandi skapningunum. Sig mær tú viðfer djórunum, og eg skal síga tær, hvussu tå ert. Hvussu verður okkara skoðs- mál? Hava vit menniskju, vil Foroyingar, víst okkum sum hampiligur og verdigur harvi? Vit hugsa ikki, vit kunnu svara eilt reint og Odeilt ja! Tessverri! Hvussu var fuglalívið í hogum okkara, í bjørgunum fyrr, fyri bara einum mannaminni síðani? Og hvussu er vorðið nú? hvussu Skjótingin. Í talu og skrift hevur verið harmast um tað herverk, fugl okk- ofta byrsan hevur gjørt á ara. At hesin harmur grund, óivað hevur allir einum sóða eru Foroyingar á skaði, hugsandi um. Tí tann ein byrsa fuglinum, undir bjørgunum, har ið fugl- urin eigir, er ikki lítil. Styggur, ger særliga sjarligur og ikki at taka við stongini gerst fuglurin, har byrsan buldrar. Og verður hildið bú- avoyðislt á við buldrinum, tynnist fuglurin í hvorjum og at enda. Mong fuglaeygu, ið áður uddu við fuglalívi, standa nú á håsummarsdegi køld og lívleys, standa sum ein åklaga móli byrsuni, móti ti tvibeinta rånskroppinum, sum eilur menn- ískju. Og byrsan hevur meir á samvilsku síni: lamskolni fuglaflokkur, ið frið- tann lúsundlals lorrandi gjøgnum leysur fer loftið, havið og framvið strendurnar, er ár afl- cilt dapurt dømi um, hvussu stutt vil komnir í at vera menniskjalig menniskju, rekist kring aná ár eru ein hampiligur og verdigur harri yvir teim ómælandi skapningum Guðs. . Og hvønn vinning hava byrsu- menninir av skjólingini? Summ- Utreidslurnar: ikki at gloyma ir meina ongan. lóður, benzin og tíðarspillið vigu meiri enn virðið av tí veidda fuglinum. Helta ger tvifalt sum innløgu og sýnir: at sum oftast er skjótingin einki annað enn sportur. Agnskjóling, og tåid skolið verður av monnum, ið einans fura út at veiða innløgu- mal, og sum tí bert skjóta, tå ið fáu fuglin, umberust, skjótingina hopisleysa líkindini eru til af tílík skjóling kann hóast fuglaskjóting neyvan kann fara so framm, al ikki í storri ella minni muni er djóra- pínsla. hon Fyglingin. Skjølting verður oftast um- talað, er sjálvandi sum lýst ógvuliga ring. Men tað eru aðrir vandar — og kanska verri vandar — enn hon fyri fuglin. Vit vilja í hesum sambandi nevna fyglingina og ræningina. Hvussu ofta hava vit ikki hoyrt góðar fuglamenn harmast yvir tær mongu oyðirokurnar, sum skilaleysir bjargamenn hava á Alt, hvønn ein- asta fugl á rókini, tóku teir — samvilsku síni. og oyðdrupu hana. Tílíkar rokur byggjast aldri aftur við fugli. Slíkir fyglingarmenn eru reinir ránskroppar og verða domdir við hardastu orðum av góðum bjargamonnum, Var helta ein- JR SUÐUROY asta brekið við fyglingini, var lað botandi. Men lað er tað, ið verri er: Hvussu er íkki at harmast yvir oll tey túsundini av neyðar pisum, ið undir fygl- ingini verða sópað út av »skal fyglast, noyðist so al verac, sigur bjargamaðurin við harmi. Vit kunna ikki gera vid tad«, Eitt øtiligt lap, ein hervilig djórapínsla, ið ikki gevur lam- skjólingini nakað eflir. Ræningin verður av mongum søgd at vera skaðaleys. Men er hon tað? Vit hava talað við ymsar skilamenn, ið síga, at ræningin seinkar fuglinum ofta so nógv, at tá ið pisurnar koma, misferst ein hópur av teim vegna tað ringa veðrið og av lí, at fuglurin ikki gevur sær stundir al stødast fyri at læra pisuna, men fer vegin til stroks út í havið. beina- Fleygingin. Av teim gomlu veiðihátlunum má fleygingin sigast al vera »humanasl« og Skilaleysir fleygingamenn kunnu tó við at bera upp fyri fuglin íslaðin fyri al leggja aftanå hann ella oyða, Tílíkir ella skuðaleysast. og við at taka sildberan seta seg milt í fuglin, skelka og spilla fuglin. menn hvorki eiga al toldir bjargamenn, sum hava kærleika til fuglin og bjargulivid. tolast verða millum rættar Tú skalt ráða yvir fiskunum g fuglunum undir . å ein hampiligan í havinum og himlinum« og menniskjaligan hátt sjálvandi. Hetta er boðið. Men tuð er ikki altíð líka lætt við at gera. Eilt kunnu vit tó koma á samt um, at lad er skyldan hjá hvorjum manni at »rovdrift« og djórapínslu. royna al umganga Snerruveiðan. Í seinastuni er ein nýggjur(?) veiðihátltur við at vinna framm tað er ul Hesin í Føroyum, og taka fugl við snerru. veiði- háttur tuð fyri teir vanligu hållar at veiða fugl, al allir, eisini teir ognarleysu, kunnu koma fuglurin er mestur, undir fugla- bjørgunum. hevur framm framat, har sum Hetta sigur nógv! hann, ífylgju fråsøgn, Og so er skila- manna enntá framm um asti« »human- fuglin, ið nýttur: fleygingina, hin málin at taka hevur verið ein flaki við einum hópi av hesta- enn hárslykkjum; lomvigin uppá flokir lykkjurnar og er fastur; apasl flakan, beinini (i hann ger nøkur skrykkj, kennur seg fastan og legst so stillur inntil hann verður tíkin og kiptur. Tað kann tó henda, at onkur lykkja er selt so uftalaga á flakatromina, al lomvigin sleppur út av við kroppinum og brýtur beinið um tromina. lletla eiga sjálvandi allir snerruveiðumenn at royna at um við al drepa fuglin skjólast gjørligt. Snerruveiðimátin er bota »primi- tivure, biligur og óskaðiligur: einki lóður, eingi slyggjandi buldur, og eflir sum skilamenn siga, er lað einans oyðifuglur, ið snerra Tað er beri hending at finna båfugl millum sum framførast, at í veiðir, snerrufugl, og hesum hægstu verpingalíð hevur valla ein av hundrað av teim veiddu snerrufuglum haft egg. Afturå- progv av kann møtid er tað íðuligt at finna egg Tað hevur hent, al 20 av 100 skotfuglum hava haft í skotfugli. 19) CRÐ: Milliónir av fuglum sveima kring okkara land. Kunnu vil veiða av hesum hópi á tílíkan góðun hált, at tað ikki minkar ella þínir, kann fuglurin verða tann um búfuglin meinslar og signing fyri okkum, sum skap- arin hevur ætlað frá fyrndini av. En henstillende Berigtigelse. For al eventuel Misforstaaelse, som de slet dulgte Arbeiðs- mannafelagið »Fylking«i»Kreds« sidste Arlikkel kan og anden Læser af »Føroyatid- afværge en Insinuationer = imod bibringe en indi«, vil vi herved ikke und- lade at Arbeiðsmannafelugið Social-Demo- pointere, at det, som »Fylking« skrev i „Foroya krat« Næ 29, ikke kan eller maa tillægges andre Ansvaret for end talende undertegnede som paa Medlemmernes Vegne, hvorfor evenluelle Svar paa nævnte Ar- tikkel Ar- beiðsmannafelagið »Fylking«. bedes adresseret til For at opnaa en saglig og for alle Parter værdig Diskution om det i Artikkel Spørgsmaal, vil vi henstille til vor berørte vedkommende, at Diskulionen føres med ansvarlig Navns Un- derskrift. Vi vil selvfølgelig me- Sagens Interesse get gerne í med en hvilken som diskulere helst om alle for os betydnings- fulde Spørgsmaal, men en fort- Diskulion med sætlende uan- svarlige anonyme Personer er formaalsløs og uværdig. Arbeiðsmannafelugið »Fylking«. Bestyrelsen. Seinasta rættleiding av „Kred“. Mær fysir sjálvandi ikki at skifla orð við ein huldumann, ið er so Ósukligur og illavorðin sum »Kred« í »Førovatidindi«. Men láið »Kred« vinsinualionum« sínum, kann eg heldur við við ikki nokta mær at lýsa hesa verkleringa frá fyrstalærara Bennedsen viðvíkjandi mínum skúlalærarastarvi: Hr. Førstelærer J. Bennedsen, Tveraa-Skole. Foranlediget af følgende Ud- Artikkel i »Føroya- 27 anganende mig: talelse i en tidindi« Nr. »Vis mere »gløgvandi ídnig i Skolen og lad være med al komme for sent hver Morgen, medens Eleverne venter Dem,« tillader jeg mig herved som paa Lærer ved Tveraa-Skole, hvis Leder De er, at udbede mig Deres Udtalelse om, hvor- vidt der foreligger nogen Grund til foranciterede Anke imod mig. Tveraa, den 11. Juli 1933. Med Højagtelse P, M. Dam. Tilbagesendes til Hr. Lærer P. M. Dam, idet jeg kan svare, al ovennævnte Paastand ikke er overensstemmende med Sand- heden. Tveraa, den 159.—7,—1933, Jørgen Bennedsen. | Tað er kanska beinast og mín skylda móti mínum ikki-parta- monnum við »erklering« at skoyla nøkur orð samstundis hesi til »Kred«s brigdan um, at eg skal hava latið tað »offentliga« »kautionera« fyri 10.000 kr. »til Bygning af et Vaanhusc. Henda brigdanin kann sjálvandi einans adresserast til sóknarslýrið og løvtingid, har ið mólstoðumenn inir hava meirlutan. Ég havi ikki greitt atkvødu her. Men munu menn halda seg hava gjørt beint hesum viðvíkjandi. Læraraloningarlógin pliktar jú hitt unum (il »kaution« við rætti til um neyð- hjálpa lærar- almenna al hús. Og at geva eina ugt af halda kommununnar part av læraralonini afturi til gjaldan av rentum og avdrálti, er tann fyri hilt almenna, men ikki fyri minst »risi- lærarin, lætlasti og kabli« máli at loysa spurningin uppá. Hetta er ein máli sum ymsastaðni hevur verið boðin : . lærarum, men sum ikki allir lærarar eru glaðir við. Tað er sjálvandi munur á hesi leið, sum bindur lærarin til plássið, og á at: fáa bygt frí hús og vera > leysur. Áheitan frá Føroya Fiski- mannafelag um studning til fiskalilvirkan og fiskasølu. Inn á Foroya logling er hetta tydningarmikla mál borið. rad er ov líðliga at spån um, hvørja lagnu hetta mål fær. Men eill er vist: Foroya fiskimenn vænta at Foroya lógting leggur rygg til her. »Vit undirskrivaðu stjórnar- menn Foroya Fiskimannafelags heita herviðá Føroya løgting og biðja um studning ella lán upp til 100,000 Kr. av tingsins millum sum slovningarpening til fiska- virki og fiskahandil, so at fiski- menninir njóta hitt fulla virði av lí parti av veiðini, sum fellur í teirra lul eftir núgaldandi kontrakt På 9] . . 1 Grundirnar til hesa umsókn eru mangar, og skulu vit her greiða frá leimum lýdningar- mestu: 1) Sum nu er og miðalvirði av hevði verið nøkur ár, liggut ti ein fiskimaður fær í peningi ímillum 300 og 800 Kr. og mangir fiskimenn fáa nógv minni. Vil fyri hval 1932 seta her tølini menn við einum skipi í hava fingið. Tað var ikki uppi í teim bestu, men heldur ikki lað ring- asta til fiskiskap. Vilnevna menn- irnar við nummari og ikki við navni: Nr. Í Kr. 654,83, Nr. 2 Kr. 377,00, Nr. 3 Kr. 748,83, Nr. t Kr. 466,30, Nr. 5 Kr. 502,57, Nr. 6 Kr. 577,50, Nr. 7 Kr. 384,17, Nr. 8 Kr. 711,34, Nr. 9 Kr. 419,35, Nr. 10 Kr. 328.90, Nr. II Kr. 553,07, Nr. 19 Kr. 470,40, Nr. 13 Kr. 421,95. Hesir 13 mans vóru við sama skipi alt árið, síðan vóru 5 við stytri tíð:Nr. 11 Kr. 214,80 (tveir túrár), Nr. 15 Kr. 299,01 (triggjar túrar), Nr. 16 Kr. 327.63 (tveir túrar), Nr. 17 Kr. 203.77 (Iveir túrar), Nr. ÍS Kr. 193,24 (tveir túrar), og Nr. 18 Kr. 193,24 (tveir túrar). Hetta er brutto forljenastan i peningi fyri eitt medalskip undir Íslandi 1932, og hjá mongum Grønlandsskipum var hon ikki mikið betur. At tílíkt ikki gevur klæði til ein húsmann við konu og børnum er eyðsæð, sjålvt um hann hevur lætt hús nakað av landi og 5 mánaðar, hann er mangur hevur als onga vinnu hesa tíðina. Hvat verður nú úrslitið? Jú, tað kann ikki verða annað enn skuld og skuld omaná skuld, Av tí al ein hópur av manns- pørlum gongur ígjognum hendur á fiskimannafelaginum, vita vit, at mangur noyddur til at skriva uppá transportir og fødi og og vinnur sjógv teir + heima, og húsmaður er rokningar, áður enn árið er um- liðið, fyri at bjarga lívinum. Her- til koma so skattarokningar, pan- laðar frá kommunini, og rentur og avdráltir frá sakforara til sparakassan, har húsini standa í þýnti. Soleiðis er mangur góður hús- maður, sum situr og slitist við at uppala komandi ættarlið, staddur og sær bert ein lítlan part aftur av ti, hann átti. Teir, sum ógiftur eru og ikki hava hús at halda, fáa sjálvsagt tá frábýtt men tað er ilt fyri landið peningin í hondina, verður; og vil sjálvsagt svíða sárt lil fram- tíðina at tann komandi ungdómur alist og vesaldómi. í landinum upp í armóð Få nú tað er prógvandi, at fiskurin árið, ið fór, og mong sum hann frá fiskimonnum, ein rætt ár tó gevur teimum, fáa góðan vinning, so má lutur fiski- mannsins muna- vott tað virði fyri sín fiskapart, sum fæst kunna bøtast harvið, at hann fær fyri hann á marknaðinum i Spaniu og ødrum útlandi. Sum eitt midaldømi skulu vit nevna, atein skipsmanning, sum í fjør heyst læt sín fisk turka og seldi hann sum klippfisk, fekk 6 uppá stykki enn aðrir, sum seldu í saltfiski. Hetta vil fyri 6000 fiskar, sum er ein 360 Kr. meira í ársvinnu og soleiðis manninum úr skuldabondunum. oyr. meira årsdråttur, geva manninum kanska bjarga 2) Sum nú er, hava fiskimenn frábýtisrætt, og hann í í staðin aðrir kemur ollum trotamålum inn fyri sjopanlarættin, sum sjómenn vid hýru hava, væl at merkja, tå hann verður nýttur. Verður hann ikki nýttur, ger hann í einum trotabúgvstilfelli bert ta vanlukku, at sjópanta- rættur fiskimanna fellur burtur og leir koma inn í búgvið sum vanligir kravsmenn. Tað er so- leiðis eill neyðsvnjarmál at nýta frábýlisrættin, ikki bert tá reið- arin fer fallit, men eisini tå hann stendur á veikum fótum, pen- ingaliga sæð. Frábýlisrætturin verður eisini nógv nýttur nú. Ca. 250,000 Kr. eru gingnar gjøgnum felagið hesi síðstu árini fyri fråbyttan fisk; men lad er nógv ovlítið; tí hvort ár má felagið við søkførarahjålp krevja einar 50,000 Kr. inn, sum ikki verður rindað í rættari tíð. Vó at frábýlisrætturin er loyvdur eftir kontraktini, er tað ikki altíð so lætt at gera brúk av honum. að hevur víst seg, at vanligu ikki so væl frábýttan fisk frá manningini á skipi, sum annar keypmaður eigur. Ja, tað er enntá so, atteir, sum hava keypt frábýltan fisk ikki so væl sleppa av við hann í klippfiski sum aðrir. Tó hesir vandar verið yvirvunnir higar til; men hervið fær fiskimadurin jú bert saltfiskaprísin, og tað var klipp- fiskaprísin, hann skuldi fingið. Herímóli kann verða gjørd lann innvending til forsvar fyri reiðarar og fiskakeyparar, at teir eru noyddur at hava stóran vinning uppá saltfiskahandilin sallfiskakeyparar vilja keypa hava