týsdagur 15. august 1933síða 1

FRÆLSI 20 oyr. á 3. og 4. Har - og her. Í danska „Socialdemokraten“ skrivast um hinar stóru, donsku mýrarnar „ Vildmosen“, sum nú eru og verða tiknar undir mannahond og umskapaðar til góða, nyttuliga jorð. — Meðan hesar stóru mýrar fyrr lógu oyði, og har var ógongl bæði fyri „heiðið og kristið“, er longu nú so tikið undir „kultur“, at har liva 0. vu. 4000 neyt og ross, mest neyl. — har nógv Við uppskering og vatnveiting, sum hevur givið o. u. 300 monn- við sundurmaling við um arbeiði, av lí ovastu lorvuni, og sáðing (gras- og smærufræ) eru, síðan 1921, 2100 ha av leim í alt 8000 ha, hesar mýrar eru til undir kultur. væl sloddar, komnir Og er soleiðis nú golt og fjórðingurin av hesum súru botnleysu mýrum vorðin frá- líkur, síður grasbøur, har — sum nevnl — rúmd og fóður er fyri einum 4000 kríalúrum. Tey ganga leys og kreyju onga uðra rokt enn ta at verða brynjaði. Stalurin eigur alt hella og hevur har cilt royndarbrúk, har royndir verða millum annað gjørdar við grasi til vetrabrúks. Græsið verður vidgjørt soleiðis, at tad goymir alt fødievnid í sær óspilt. heldur seg grønt og Tá ein lesur um, hvussu vorðið er aðrastaðni, og hvat har verður gjørt fyri al fáa jørd- mannahond, undir ina undir kultur, og hvussu alt verður gjørt lagaligt fyri teir, ið hetta arbeiði gera, so kemur ein til at hugsa um, hvussu vorðið er her heima hjá okkum. — Tann, ið búð hevur í Vágum og sjálvsagt gingið hevur millum bygdir, kennir tær slóru oyrar- nar við nordurendan av lí stóra valninum, Valnsoyrar. — Tað var bara um summarið í allarturrasta veðri, ella um vel- urin, lá alt lá fryst, at gangandi var turrskoddur um oyrarnar, so vålt og slupsut var har. Í slóðum var kyksendi, so ein målti ænsa sær og halda seg á einaslu goluni, ið trygg ganga á. Oyrarnar hoyra til Miðvágs- hagan, men sjáldan ella ongan- tíð var seyður har at síggja, ( ikki var livandi hjá honum har. — Kom hann hagar um heystid, og át hann grasið, har vaks, so Hetta grasið, ið fløtu, var iglagras, og tað voldir igla- doyði hann. vaks á hesi válu, súru sjúku, sum er ein heill oyði- leggjandi livrasjåka. Av teirri grund týndist seyðurin burtur, Lýsingaprísur fyri petitreglu: 30 oyr. á forsíðuni, síðu. avsláttur i prísinum. -FØROYA- SOCIALDEMOKRAT Við størri lýsingum fæst bert vóru eftir av tí fylgi, ið til Vatns- so at nakrir fáir seyðir oyrar hoyrdi. — Eyri at fyri- byrgja, at seyðurin soleiðis heill skuldi doyggja, ætlaði bóndin al stika oyrarnar av, so seyðurin alls íkki slapp inn á tær. — Hetta stóra jarðastykki, henda stóra fløtan, lá soleiðis ikki bara til einki gagn fyri nakran, men hon var til stóran skaða fyri tann seyð, sum til hana hoyrdi og á tann hátt fyri bóndan, sum hana og seyðin álli. Men tað var tó bæði synd og skomm, at hetta stóra, avbera góða slætta stykki skuldi liggja soleiðis — tí tað var gott, í allar mátar gott, bara tað kom undir mannarokt, undir kultur! So mangar, mangar ferðir los- aðu vil saman har vesturi í Seyr- vågi um hesa flølu, og hvat kundi gerast fyri at skapa eitt golt bústað burtur úr hesi jorð sum nú lá til onga verdins nyllu, ja til stórt ógagn. Í teirri tíð var eingin landa- vegur millum bygdirnar í Vágum, og trupult var at ferðast her í veðri og óveðri á velralíð. — Hvussu væl hevði tað lá ikki komið við, um fólk búði á Valns- oyrum, so ferðafólk kundi komið undir tak einu lotu og fingið sær heitan ella krokað ein munn undan einum æli. — Ja, um fólk búði har! Men hvussu skuldi nakar hugsa um at búgva har, hvussu skuldi hann liva? Sum áður sagt, mangan los- aðu vit um hetta stóra mál, at gera eilt kulturarbeidi har niðri — men so skiltust vegir okkara Vit hoyrdu um, at nakrir menn strid hesi fløtu og høvdu høvdu við nógv fingið nakað av bygt hús har, tað var alt vil frættu. — Millum leir menn var hann, sum vil mest av ollum í teirri líðini tosadu við um hetta mål, Martin Nielsen, ið tå búði í Seyrrági. — Mong ár eru farin afturum, eini 14—15, og so komu vil nú fyri fáum døgum síðani í Vág- Við ,Smiril" vestur á haðani bil í Vatnsoyrar, tí har vildu vil steðga, ar. — Miðvág, og við — Nú var ikki longur at fara til gongu, nú er at sela seg inn í motorvognin, tí nú eru vegir! Ja, vegir, akvegir eru komnir, síðan vit vóru har seinast, men at aka eflir teimum — — — — Vegirnir her hjá okkum eru á tann hátt, at mangan heldur ein, at betri var at gingið, belri fyri báðar endar! — — Og so komu vit á Valnsoyrar, tað var ein stund, vit seint gloyma! Nú var lað vorðið lil álvara, ið vit høvdu sæð sum í dreymi, Nú stóðu har trinni góð, stór hús, har sóu vit — Tirsdag hin JAVNAÐUR BRÓÐURSKAPUR 15. august 1933. stórar eplaveltur, har fyrr hinar súru mýrarnar vóru — og enn er all í síni byrjan, enn er nógv eflir al gera, og »eigararnir« mugu enn, fyri al liva, hava annað starv fyri aft- urat. Og so er alt hella bara ein partur av hesi slóru flotu. Tað, eftir ti hond, sum vil fara undir tað til gagn fyri menninskiskju og djór, tað liggur í Orøkt og til onga verðs- sum eftir er, bíðar enn arbeiðið eisini al gera fyri samfelagið, alt ið enn ins nytlu. Tá tað innlagda stykkið av oyrunum er fulldyrkað, vil tað eins nógv neyt og kunna foða ein av storstu bóndagorðunum i Føroyum, og umframt foði Lil neytini vil henda flota geva sínum monnum allar aðrar fruklir, eitt húshald krevur. Og so vísir tað seg, at nú kann bónd- ans seyður liva har um veturin, nú doyr hann ikki av iglasjúku, Hvat er Tríggjir húsmenn búgva tí nú er turt! har nú hent? og virka har, og bóndin, sum enn eigir vetraræltin fyri seyð sín, hevur nú full seydutal. — Men hvussu gekst nú hesum monnum al fáa hetta jarðastykki sum teir vildu taka undir kultur? Tað seiga strid, teir høvdu, tann óvinnuliga treiskheil, teir sýndu fyri at koma á mál, tað er vert at vera almennakent — ikki minst í hesum tíðum. nú jarða- spurningurin er á lofti. — Vit nevndu fåOni, hvussu neyð- sýnt vil í síni tíð hildu tað vera, at onkur búði í Vatnsoyrum, so fólk kundu komið undir tak og fingið heitt drekka o. t., um teim Nú býr fólk har, og nú eru Valnsoyrar eitt stað, tørvadi lað. — har nógv menniskju leita til um summarið. Hvat kann vera belri fyri eitt andiliga ella kroppsliga vera troytt menniskja enn al nakrar vakrar summarsdagar har í tí vakru náttúru, á landi og úli á valninum. Neyvan nógva- staðni her hjá okkum er vakrari har er nakað av lí enn har, hugnaligasta, foroysk náltúra hevur at bjóða okkum. Eisini øðrum londum koma fólk úr hagar t. d. Onglendingar, og har dámar leimum at liggja á vatn inum og fiska sil. Ivaleyst kunnu Vágar koma at draga nógv ferða- fólk og úr oðrum londum, tí vakurt lat okk- her hevur til sín, bæði okkara egna er har allastaðni, og — um siga lað nú — „ferðamannafelagið“ nakað al laka sær av. Vit vilja í eini aðrari grein siga slað og nakað meir um hella g less sogu. skt Kostar kr. 1,50 fjóðringsúrið verður bilagt á posthúsinum, brævsavnarstødum Í seinasla nummari av hesum blað stóð grein nevnd >Fugla- lað verða veidan«, og må mær loyvt at koma vid nøkrum al- finningum viðvíkjundi tí, har varð framfort. Tá ein skrivar eina tilfka grein, ið er so »lendentiøs«, sum áðurneynda er, vil eitt svar oftast hava dám av hesum sama, tí sum ein rópar í skógunum fær ein svar. Tó skal eg royna at vera so sakligur sum møgu- ligt, bert má tað verða loyvt mær at siga alt fyri eitt, at tað ið greinskrivarin sigur um fygl ing, ræning og fleyging, minnir meg á máliskuna: >lað er, sum tå hin blindi tosar um lilirnar«, Aftanå at greinskrivarin hevur lýst, hvussu ógvuliga ring skjol- ing er, sigur hann: >Men tad eru aðrir vandar — og kanska verri vandar enn hon fyri fuglin. Vit vilja í hesum sam- bandi nevna fygling og ræning«. yTú skalt ráða yvir fiskunum í havinum og fuglunum undir himlinum,« citerar greinskriv- arin, heldur tó hetta vera ófull- fíggjuð, og skoytur tí hampuliga framm og verdiga uppí. Tá verður farið eftir hesum, er hvorki fygling ella langt minni ræning nakar vandi fyri fuglin, tað vil siga nakar vandi fyri, al g fuglurin skal oyðast. Eitt mugu vit alt fyri eill sláa fast, og lað er, at tí vil kunnu takka fyri, at fuglaskip- anin í Føroyum er so fræg, sum hon er, lað er, at bjørgini hava verið á so fáum hondum. Bygdirnar, ið ált tey hava, hava verið smáar og ikki altíð allir bygdumenninir havt veiðirætt. Tá tað kortini í gamlari líð sigst um røkur, ið avoyddar eru, um menn, ið drupu ovnógv, má tað GÓ 55: síggjast saman við tidini, tá lítið J var al taka av og hungur ikki var so sjåldsamur gestur, sum hann tibetur nú hevur verið í mong ár. At nakað av pisu for- ferst undir fygling er sjálvandi, ti vanliga drepur ein fyglinga- maður ein lomviga fyri hvorjar tríggjar pisur, men nú má ein minnast til, at tveir lomvigar eru um pisuna. Få greinskrivarin tekur til oll tey tåsund av pisum, ið forfar- hann ast undir fygling, hevur tikið munnin nakað fullan. Nej, hvussu písan sleppur undan kemur ikki so nógv an uppá fygling sum uppá áringin. | ringum áringum kann losast um oll ley túsund av deyðum pisum, sjålvt um eingin fygling er. Fygling fer ikki framm ár undan ári í sama stað; eitt fyglt bjørg fær frið í nøkur ár, til tað Jorg er komið afturfyri seg. Porto. Blaðið 7. årg. og skrivstovuni. Telf. 143 góðan grasbø F | ið “ Ræning, sigur greinskrivarin Ð Ð gø g g í , Fuglaveidan", | rer | 6 gevur hann skilamonnum! skyld fyri hetta, seinkar fuglin so nógv, al nógv av pisu mis- ferst av ringum veðri, og heldur tíð at læra? ikki fær lomvigin pisuna, men fer beinavegin til stroks út í havið. Ég havi ferðast nógv bæði í bjørgum og undir bjørgum, men at lomvigin, aftaná at vera komin á sjógvin, gevur seg til at halda skúla undir bjørgunum, havi eg einki sætt til. Ræningafuglurin verpur aflur so at siga alt fyri eitt, so mun- urin millum hin rænda og hin órænda fuglin verður ikki so stórur. Ringt veður er av og á, men so ringt veður seinra partin í august, at tað drepur nógvar pisur, er ivaleyst heldur sjáld- samt. Annars flytur lomvigin i Foroyum ikki í senn. Millum Mlylingatíð lomviganna í suður norður Feroyum Foroyum og rokna menn gott eina viku. So leiðis flytur hin rændi lomvigin hjá okkum í suður Føroyum samstundis sum hin órændi i norður Foroyum. Viðvíkjandi fleygingini frå, at sigur greinskrivarin okkum skilaleysir fleygingamenn kunnu oyða, skelka og spilla fuglin. — la, hvat kunnu skilaleysir menn ikki forspilla!! lftir allar gamlar veidihåtlir til jarðar soleiðis at hava sligid meira og minni, kemur grein skrivarin við einum veiðihálti, ið einki ill lað er snerruveidan! Alt kann og sjálvandi kann sigast um, og jo] cerast til agitation hesin spurningur eisini. Veiðihálturin verður lvstur sum hin humanasti framm um fleyging. Lomvigin verður bert fastur við oðrum beininum Í eini hestahårslykkju, ger try, fíra skrykkj og leggur seg so, eins og grikkarar í forðum við stoiskum ró at bíðja eftir deyð- anum. Skúvovggin er fyri norðan 180 til 210 m hog. Í ræningini royndi ein bátur í íðini millum ræningafuglin, ið farin var á sjógvin, við snerru. Hann hevði flakar, ferð kundu vil av eggini telja, hvussu nakrar og hverja vóru fastir. stillir, alt nógvir lomvigar ið Nei, annað, bert tá mær tykti, at teir leir lógu ikki íkki orkaðu meira, stillaðust teir fyri at byrja aftur, tå moðin var runnin av. Eisini havi eg havt høvi til at sætt lomvigar fastar í snerru og ikki verið so langt burturfrá ikki lomvigarnir sladdur, heldur teir vóru so striskir, sum greinskrivarin sigur frå. Eru frågreidingarnar um bygg- skilagóðar ingafuglin líka so