týsdagur 29. august 1933síða 1

FRÆLSI Lýsingaprísur fyri petitreglu: 30 síðu. avslåttur Nr. 35. | 20 ovr. å 3. og 4. -FØROYA- forsiduni, Við størri lýsingum fæst í prísinum. oyr. á JAVNAÐUR Tirsdag hin 29. august 1933. SOCIALDEMOKRAT BRODURSKAPUR Kostar kr. 1,50 fjóðringsúrið verður bilagt á posthúsinum, brævsavnarstødum Felf. og skrivSsStovuni Porto. Bladid 143 7. årg, Skarsteins- málið. Tíverri hendur tað ikki so sjáldan, at vit hoyrn um ólukkur á sjónum. Skip og bálar ganga burtur og eingin ber boð í bý; men tibetur hendur tað eisini at oll manningin verður bjargað ella ein partur av henni. Í teim seinastu árum hava vit til domis frætt frá, Íslandi, at foroysk skip eru gingu bæði úr Hellandi og burtur har, og at manningin ella nakrir av henni eru komnir á land har, og hava teir sagt frá, at tað er ikki eili av blidskapi og hjálpsemi leimum er sýnd har hjá „frændum“ leirra í hesum londum. Tá vit siga frænd- um, er tað við tí rætti, att. d. Hetlendingar nú fyri kortum hava nevnt Førovingar frændir og Íslendingar nevna okkum við sama navni. — nakað nógvum árum eitt eingilskt skip Fyri síðani fórst „Principia“ eldur var komin í skipið, og tí- verri doyði alt fólkið ultun ein, sum kom rekandi undir Sandoynni, ein Týskari, á einum planka og varð bjarg- auður í Kirkjubo. Hesin ungi maður var eina tíð her í Havn, og hann hann kann, um hann 5 enn er á lívi siga frá, hvussu oll her tóku lut í hansara syrgju- ligu lagnu og royndu á ein og ”» hvønn hålt at syna honum alla møguliga vælvild, hann hevdi utlan iv bara góð minni um leir dagar, hann var í Feroyum. niður Koma vit Førovingar til Danmarkar, verða vil eisini har væl fagnaðir, vil kenna okk- um har sum fleirra frændir og teir sum okkara. Men uppi í ti danska hjálandinum Grønlandi tykist alt í hvussu er nú at vera annarleiðis, har eru vit ikki frændir, har eru vit mettir eins og fremmandir ránsmenn. Hví vita vit ikki reiðiliga. Fyri stuttari tíð síðani fórst har uppi skipið „Skarstein“, eilt foroyskt fiskiskip úr Suðuroy, og manningin kom inn til bygdina »Godthaab«. Hvussu teir vóru fagnaðir har av frændum teirra, teim donsku monnum, ið har hava ræðið, hava hesir sjólálnu menn sagt frá í føroyskum bloð- um, og so leingi tær frásognir, ið navngivnir menn hava skrivað ikki er alt, fara tær at standa til trúgv- avsannaðar út í eitt og andi. Løgtingid tók helta mål upp og setti eina nevnd til at granska bæði helta og øll onnur mål við vikjandi Grønland og allan tann atburð har er sýndur Foroying- um, og oll kenna vit úrslilið, hon kom til. Vit hava fyrr skrivað um hetta mál, og vit loyva okk- um at prenta upp aftur tud, vil skrivaðu: „Skarstein“. Til óbótaligan skaða fyri okkara land og fólk er tað, koma at sovorðnur sogur fram, sum henda nú nógv umrødda »Skarstein«s-sak og tær ikki kunna progvusl fult og fast við eiðinum sum punktum, fyrr batar ikki! Annars sær úrslilið soleiðis út! Byrjursum seg: endar sum sega ella tað sum verri er: lygusøga, »Skarstein«s-søgan byrjar við sum oll hava hoyrt — at sjólátnir menn koma heim úr Grønlandi og í »Tingukrossur« siga frá, hvussu ræðuligt teim heyvut gingist har, hvussu illa teir eru viðfarnir av landfútanum Svane og oðrum, og hvussu teir í eitt og all eru fagn- aðir: ikki sum neydstaddir »landsmenn«, men nærmasl sum rånsmenn, tiknir á sínum gerningum. — Og so er frágreiðingin undirritað: Skarsteinsmenn' ella ,mann- ingin á Skarsteini“. — Tí verri aflur eitt domi uppá hvussu gongst, tá skrivað verður og ikki klárt og full navn stendur undir. Í fyrstuni ljóðaði annað enn, at skiparin var við í hesum, og ikki ein men fleiri søgdust at hava hoyrt hann siga, at frágreið- ingin var sonn úr enda i enda. — Men so fór al ljóða ødrvisi, hin góði skip- uri fór at »håla í landg og til endan var øll fråsøgn mannana skeiv: hevdi alt fåtin Svane hevði verið frå- Har uppi verid av li besla, líkur, hann heyði — sum maðurin segði - »verid bæði blíður og týður vid mega, Her heima vóru oll á ein- um máli um, at helta var ov galið, sovorðið mátti ikki anga, her mátti okkurt 5 3 verast — tí ein maður, dansk 5 ur embætismaður, sum so leiðis hagreiddi sjólatið fólk enntá danskar statsborgarar »eksemplurisk hann málli straffaste. Um hetta vóru bæði — »Tingakrossur« og »Dimmælætting« á einum máli — men tá henda sak frættist í kundi gjørdist Noregi og har nýtast í Haag-líðini »Dimmalætting« nakað rísin. — Logtingið fekk sakina og nevnd til at fáa selti eina granskuð málið og so? hvat so? — Gjørdi henda nevnd tað, hon var sett til | á at gera? Her mugu vit hava greiðu á, tí tað er ikki nóg mikið at sila í eini nevnd, men ein neynd skal gera tað, hon er sett til. Vit hava lisið, at ein nevndarlimur fekk upp í hendur at »taka for- hoyrg, men var oll nevndin til stedar, lá hesi »forhoyr« voru tikin, og kann hon vålla, at her var gjørt alt, ið gerast kann, fyri at fáa krovst sannleikan burtur úr hæði skipara og hini mann- ) ingini? Hevur nevndin ikki gjørt sína pliktan, tað hon Ð varð sett til, hevur hon gjørt fólk, aftur so ilt fyri sílt land og at tað botist neyvan nakrantíð. Lesið tey orð sum fullu niðri á landstingi staðið í donskum og hava ávísum, og hovrid og síggið hvussu vit Føroyingar verða merktir sum lygnarar, sum hava sett allar hesar sogur í verk av hati til Danmark og fyri at skaða Danir. » Hyggja vital ti, sum »Dim- malætting« hevur tikid úr danskum bladi, so siggja vit at henda løgtingsnevnd hevur fingid so mikid fram, at til- gongdin í Grønlandi hevur verið so sum so. stendur, at »Statsministeren sennemgik disse Raporter en for en. De viser, rent summarisk refereret, at Mandskabet var utilfreds baade med Kosten og med Sengepladserne og i det hele taget med den Behandling det havde fanet í Godthaub.« Henda politiransókn tykist tala ikki okkum al til æru fyri landfútan og hansara frásognir til ta - Men so kemur fólk og ger íkki nar í bloðunum her beru lygn nakað, sum vil ikki reiðiliga fata. Er hesum poliliforhoyri, ella er tað eisini tíkið úr tað frásognir aðrastaðni frá og hvaðani? Vit Forovyingar, bæði so- cialdemokratar og allir aðrir mugu fáa at vita: 1) um hesi orð, sum her verða uppafturprentaði. eru tíkin úr politiforhoyrinum á Ívor oyri, 2) um øll neyndin var tilstedar og kundi kontrol lera hvort orð, har varð taluð, 3) ella tey eru aðra staðni frá, t. d. úr Gronlandi. Orðini ljóða soleiðis: Hr. Stauning oplyste her- om (Um rapportina): Klagerne over Land fogedens Optræden er ganske urigtige og misvisende. Fæ ringerne fik nøjagtigt de samme Varer fra Købmands handelen som Koloniens Be- boere. Hele Røret har en anden Aarsag, En af Mandskabet Har havde truet Landfogeden med knyttet Næve og var derfor vist ud af Kontoret Han aftalte da Kammerater, alt at skandalisere Land- med sine de skulde sauce fogeden í Bladene. Da Fæ- ringerne en Morgen tidlig skulde sendes med Motor- baad til Færingehavnen for derfra at faa Skibslejlighed hjem, nægtede en af dem at stan op, og Landfogeden vælte ham ud af Det gav Anledning til voldsomme Scener, hvor maatte Sengen. under Færingerne stadig ud- Raabet: Danskerele stødle »De forban dede Efter Færøerne fik en af Hjemkomsten til Mand- den forhenværende Poul Frederik Joen- deret- skabet Lærel sen til at forfatte en ning om det passerede. Be- oplæst fol et klærede ikki kunde den val retningen blev Skipperen, de! om den, at han godkende den, da overdreven. Joensen bemærkede her- til: »Der kan ikki overdri- ves for meget, naar det drejer sig om Danskere«, og han tilføjede: »Det er lige Mad for Nordmændene !« Ogsaa fra anden Side frem- kom der Udtalelser om, at Beretningen var overdreven men ikki desto mindre blev Hr. Pa- »] ingakross- den offentliggjort í Blad turssons ur<. ættaði úr allir mótmæla Eru hesi orð Gronlandi, mugu Før- ovingår harð- | søk verða gjørdir lygnarar. L, al teir av hesi or- ig Men er hetla fråsøgnin, sum manningin á »Skarslein« hevur givið sýslumanninum tá oll å Tvøroyri, neyndin var hjá, er ikki nakað al siga til, at foroyskir fiskimenn nevndir við ti verða navni teir ærliga hava veitt sær! Og so hava hesir menn gjørt tað, al eingin her í Førovum nakranlíð aftur lurtar eftir, hvorjar frásognir so hovrast úr Gronlandi ella aðrastaðni. Verður nú alt hetta tíkið aftur av nýggjum og upp g granskað til bolns, fáa vil óivað sannleikan fram, og g hann er tað einasta grund arlag, byggjandi er á. Við urskiftini millum okkum og tað ríki, vit hoyra til, mugu ikki longur verða sum tey eru, her má skil koma á, sannleikin hvussu beiskur hann so verður má koma fram, á honum má framtíð- ar samverðun byggjast. Fad brennur í einum og hvorjum Føroyings barmi, sum elskar sítt lítla land og sum elskur tað storra landið, | | | | | frå hvørjum hann hevur fingið so nógv til fødi fyri sína sál, tað brennur í hans- ara barmi ein eldur av harmi og sorg yvir, at vidurskiftini okkara millum skulu vera vordin soleidis, sum tey nå tykjast at vera. Finst ikki her å landi ein madur, sum stendur so friur, so 6bundin av tf sålaovileggilsi sum eitur partídespoti, at hann torir at verða tann sannleikans boðberari, sum vit treingja til, um nukrantid skal koma skil á hetta vidurskiftini millum lítla og hitt sterra landið? Í hesum mánaði var hetta mál aftur á lingi, og varð stór at- finning gjørd viðvíkjandi lí ar- neyndin hevði gjørt, og fall tí sjálvsagt heiði, hvassur orðadráttur millum flokkarnar á tingi, tvíningum Nú er atneyv- var lingið eisini Í hesum máli viðvíkjandi. soleiðis vorðið á løgtingi, at flokkarnir har standa sameintir um nakað an kann hugsast, sjálvt ikki um eitt sovorðið mál, sum hetta! Her ikki tviskinningur var í, her áttu allir at slaðið skuldi hugsast, at sum ein, (i eitt mål, sum nertur Foroyingar, við allar okkum her í Foroyum búgva, vit kenna okk- um rámaðar av lygnaranavni- num, ið á okkum er tveitt av Daugaard-Jensen og hansara gronlandsstýri. Vit duga ikki at fata, at ikki allir Førovingar her kenna seg sameintar og krevja, at herskal gerast alt, ið gerast kann fyri at fáa greiði á, hvussu tilgongan var í Godthaab. ikki straffin er nóg Vit vnskja stýrið har straffað, nei tí stór, um menninir á „Skarstein“ hava sagt sannleikan, og verðin fær at kenna hann. kom At henda sak nakrantíð inn á ling, halda summir verða galið, og vit eru ikki forir fyri at siga, um tað var besti vegur? hver visti tað tå, og hver veit tað enn? Vit vóru av tí hugsan, at hetta var ein sak, sum nervdi allar Foroyingar, og var so ikki pliktað til at taka hana upp og fáa greiði á? Men »tå fanin vildi kova eina góða okkara logting nelupp sum orðatakið sigur sak, setti hann fyrstu nevnd«. Her hvat spurdist úr. varð nevnd nidurselt, og Uppá henda spurning fúa vit svar, tá vit lesa lað, ið sagt varð niðri á lands- lingi, og tað ið sagt verður á løgtingi í ár! Eitt harmar okkum, sum tað má harma allar rættar, hugsandi Feroyingar, og tað er tann háttur lann tóni fgjøgnum ein part av hetta er við allar sø