týsdagur 12. september 1933síða 1

FRÆLSI -FØROYA- SOCIALDEMOKRAT BRODURSKAPUR JAVNADUR Nr. 37. | 20 ovr. å 3. og 4. | Lýsingaprísur fyri petitreglu: : síðu avslåttur i prísinum. 30 oyr. á forsíðuni, | Við størri lýsingum fæst | Tirsdag hin 12. september 1933. | Kostar kr. 1,50 fjóðringsárið verður bilagt á posthúsinum, bræv savnarstødum og skrivstovuni Telf. þa Porto. Blaðið | | 7. árg. 143 Ellisheimið einaferð enn. Nú ellisrentuspurningurin er so nógv á lofti, og býráðið hevur sent umsókn inn viðvíkjandi lógbroytan, so renlan her í Havn, kann setast uppeftir, loyva vit okkum at taka henda stóra so- ciala spurning upp aftur eina- ferð enn: Hvussu verður við ell- isheiminum ? |itt blad ikki loyvi at tiga, tað skal halda á socialt hevur vid at bera socialar spurningar fram, og vit hava lovað okknm jålvum ikki at liga. — Vitloyva okkum ti atspyrja okkara býráð: „Hvussu er vorðið, nær verður farid iholt vid at fáa ellisheimið í lag byggja ella keypa hús?“ Fit lóku jú ikki við tilbodinum, tit fingu, og !'í eru til bundnir sera tað og mugu sera nakað og g skjólast møguligt er. Á eilt neyðlur- ellisheim er vuligt og meir enn tað, vita vil jú oll, men spurningurin er, um ikki eitt tílíkt heim fyri allar Føroyar ? tað hesta var, at vit fingu Få er hetta ein spurningur, ið ikki enn liggur fyri, her er lað II Havnin, ið skal hava sítt heim. Hin spurningin ter log- lingið al hugsa um seinni. Vit vita oll, at her í Havn eru mong gomul fólk, ið era so stødd, at teim tørvar eitt stað, har tev kunna finna hvíld aflan i ein langan livs-arbeidsdag, Í staðin fyri síggja vil, at tey, so- orka al ragga og røra leingi ley gg g eina hond, mugu slíta við fiska- Noktastkunn er ill > ubeidi og ødrum. tað ikki, al tað innan Í einum at síggja hesi menniskju hvors lívs-arbeiðsdagur álti al verið komin at enda, verða við at fara dragandi seg yvir ella Ul á fiskaplássini við pjøka ella kurv við arbeidsklædum undir hond- ini. Arbeiði er golt, tad er einki forbannilsi, men eitt stórt væl- so leingi ein orkar. Men vid til al skapa eitt trælaliv, og tað er: tå signilsi arbeiðið kann verða eingin endi, eingin loysningur er at eygna. Livsarbeidsdagurin má eisini hava sítt kvold, sín >fýr- aftan«, hann må íkki bert hava deyðan náttina til útgang, lað er ovmikid troystasleyst! Í gomlum døgum var lað ikki ;0 sjåldsamt, at gomul neyðar- bóðu, og i Ð born) dýr (eisini bókini: >Tillæg til Forslag og Betænkninger afgivne af den færøske Landbokommision« er ein nøgd av uppskolum og »be lønkningum“ frå prestum og vslumonnum viðvíkjandi hvat geraslt kann „med det saa meget i Svang gaaende Uld-Tygleri“. Daðerikki so langt síðan, at vidur- skiftini í Foroyum vóru so vána- fór burtur at lig, at mangur ferðast fyri atfúa sær eitt sindur av ull og ødrum frá teimum sum vóru belri stødd í so mála, t. d. bøndrunum. Tey bóðu ikki beinleiðis, men oll vislu, at trongd var, og oftast varð givið av ein um góðum hjarta. Nú biður fáur, nú er mangt oðrvíst, men enn er lå so mikil | trongd tilstedar, at eitt heim til ley gomlu tørvar slórliga. Gerið lað og gerið lað skjótt, lí tað sømir seg ikki at býur okk ara tó enn skal hýsa nokrum gomlum menniskja. sum liggur lonini og | einsamalt undir g hugsa vil noyðist at biðja frá fólki til ein mjólksopa ella ein | breyðbila. Er tað so, sum vit nú hoyra, at farast skal undir byggingina nú til hevstar, gleðir lað okkum, og vil vóna, at tað ikki aflu: X tos, men verour kemur upp Í til álvara. Hin nýggja skúlaskipanin sum ríkisslýrið hevur framselt og sent okkara løgtingi til við- gerðar, er sera lýdningarmikil á mangan hált og uppskotið tykist í hvussu er at vera demokra- tiskt. Tað hevur verið eilt standandi punkt á ti socialu stevnuskråini, at allur skúlalærdómur skal vera kostnadarleysur, so at hin soci- ali munurin ikki longur verður ein meinbogi fyri ley, ið hava læra. Nú | vit í hesum skúlauppskoti hug og evni til at sísgja at skúlin er kostnaðarleysur fyri oll, so nú ber ikki longur til at seta fram, at viðvíkjandi læru verður hin eini belri staddur enn nú fáa oll eins góð hin annar, ella ring ráð til at fáa bornum sínum tann skúlakunnleika, sum kann fåast her á landi. Uttan iv er kunnleiki lættur at bera, tá ein hevur fingið hann men hann er mangan fingin við stórum kostnaði — og hevur mangar ferðir ikki ført til annað sum enn at skapa menniskju, er ov fína ella á unnan óbrúkandi til alment arbeiði, hevur skapað eitt hålv-»dannad« proletariat. Soleiðis ljóðar í Dan hetta landið fekk sín millum- og realskúla, og vil mark, síðan her uppi eru á leið móti sumu úrsliti. Tað hevur ljóðað her uppi eitt | róp um »lærdøm«, umeksamen: Hvussu skuldi eitt barn, drongur ella genta, kunna greiða vandr- ingina gjøgnum hesa verð uttan hetta millum- og realeksamen! menniskjabarnið kundi jú Ikki fáa pláss á kantori ella í handli, tå tað onga »veksamiu« hevði! Helta fekk okkum at spyrja munliga og fær okkum nú al spyrju í blaðinum: Skal, álvara- tos, alt Foroya fólk á kantor ella Skal longur í bál, á skip, al velta o. í handil at verða? eingin s. fr., o. s. fr, skal alt alment heima? lata lei arbeiði vanvirðast her Skulu vil framvegis apukattarnar, ið hugsa og tala um alt hetta forlorna eksamens Nei, Vil Kunskapur lagdur eitt fólk vrevlid villeiða okkum? ikki! soleiðis til skulu ræltis, al hann sær at gagni, kann nvia er góður, men fara vit at stíla ímólt at lívið hjá børnum okk- ara hongur í eini eksamen, el tað beint út sagt all samall virði- leyst! Her í Foroyum hava mangir menn livad, ið hava verið okk ara landi at gagni á so mangan hált og hava verið eitt prýði fyri hetta lítla land, hevur teirra lív verið bestemmuð Sama men ikki av, um teir hava haft eksamen ella ikki. Vit í hópatali, hvort betri enn annað. kundu nevntnøvn Og eisini dagin í dag livir her heima ein hópur av monn- yrki til full- um, sum gera sítt nar og í fullasla mál kunnu meltast javnt við allar teir við bæði einari og aðrari eksamen! La! Førovum, okkum fáa góðan skúla í men haldið upp við eksamensrópinum, lað hevur púra einki virði uflan fyri ley fáti, sum skulu studerg; tey skulu jú hava hetla prógvið. Hetta hevur eisini ríkisstýrið sæð. Teir siga í teirra uppskoti, al næmingalalið í hesum nýggja haldast so statsskúlanum skal mikið niðri, at skúlin ikki fær parallel-klas- dnpultar klassar ser ti: skúlin skal ikki hava til arbeiðis at: draga tað unga Forovar burtur frá sínum nál sjógvi og landi túrliga starvi á og inn í eill liv, sum forir burl- ur av leið, út í hetta vit nevndu eitt andiligt hålv-»dannad« pro- litariat, sum Holberg såli sigur: »halvstuderet Røver«. Her er ríkisslýrið á rættari leið: Lat at atgongan er verða so, líka lott, fyri oll, rík og fátok, til at tand al viðurskiftini lann sauma, faa sær kunnleika, bert evnini, andsgávurnar, eru fil stedur; men haldið á somu líð aftur, so ikke Foroyingar av ti, ley við einum fremmandum orði rópa „honnet Ambition“, leiðast yvir í eitt »plan«, har teir ikki hoyra til at vera. Mad er eingin skomm at ar beiða, hval so arbeiðið er, fyri mann ella kvinnu, og einki er so vælsignað sum at koma sær til hvíldar aftanå ein góðan ar arbeiðstíðin nú þeiðsdug. Sum er fyriskipað, við álla líma-ar- beidsdegi, kom heldur ikki talast um at »ålnytta« arbeiðaran, nú fær hvor maður, um hann vil, líð til af og fáa sær andiliga mentan, nú hvíla seg, til at lesa er eingin maður trælur. Skúlaskipanin nýggja ger eisini vegin opnan fyri bornum av bygdunum, um tey eru evnarik, | til at fåa sær betri kunnleika, | við lad, at skúlin eisini fyri | teimum er kostnaðarleysur, og | al tey kunnu koma at búgv frítt | í Havn. Uppskotið um kost- | skúla ger lað møguligt fyri tey, | | hvors foreldur eru fåtæk, at fúa eitt og alt. | stórt frían skúla útí Hetta er eill so framslig, | at bara eitt socialdemokraliskt hugsast at seta | rikisstyri kann | eitt tílíkt uppskot fram | | Men hetla skúlauppskolið feyn- | ir víðari, tað hevur samstundis | brovtan av lærara- | Viðvíkjandi at siøn, at hon bæði í sær eina Í skúlanum. hesa | | | broyting er | er góð og ikki, og av teirri ot sek hava vil hug at nevna eitl | | | | | sindur um hana. | Læraraskúlin í Foroyum byrj | aði í 1870 og var lærutíðin nakað | I Dj leingi 2 år. So hon nú til 3 | varð er tað langt síðani okt år og við tað hevur staðið til nú. | | | Lærarar vóru, eflir galdandi | lóg, lærararnir við realskúlan og lærarin við almenna skúlan í Havn lí lá var bara ein seinni kom ein afturat haðani. Tad prógv, hesin skúli gevur er ikki nóg stórt til, at hann ið hevur tað, fær loyvi til at nýta lað niðri í Danmork, og sjálv um eilt undanlak er gjort, verður læraraprógv hiðani roknað nóg lægri enn um lad var tíkið í Danmork. Her skal ikki talast um, hvussu vítt ein maður við prógvi hiðani starvið al er minni búgvin til vera lærari í fólkaskúlunum, enn haðani, ein maður við prógvi bara sigast, at soleiðis her skal verður mett, soleiðis sigur lógin. Spurningurin um at fáa okk- upp javnsíðis | | ara læraraskúla við teir donsku varð borin fram fyri skúlastjórn og logstingsmenn, tað tyktist okkum al vera galið, at ein sovorðin mismunur var, men einki spurdist burturúr Fad er sjálvsagt, at ein skúli, | sum bara er eilt appendix til annan skúla, ikki verður so góður, sum hann eigur at vera Her oðrum koma lærarar, móðir av skúlaarbeiði, og skulu | skapa: fyrst kunnskapsi ík menn- ískju burturúr hesum næming um og síðani menladi, eldhug aði lærarafólk, fullbúgvin til | teirra tramlíðaryrki av teimum !! Jú gakk! Ein og hvor, sum hev ur roynt tað, veit, al bella er neyvun møguligt. Uppskot hev ur lí verið frammi um at fáa skúlanum ein fyristandara, sum einki annað starv hevði, hetta meinti ein og annarskuldi verið ”» eitt framstig men so hinir ) læravarnir“ Lærdómurin í hesum skúla hevur verið kostnaðleysur, og næmingar av bygd havr fingið ein lítlan studning afturat — fyrr 100 kr. um árið, nú nakað meir. Hill nýggja uppskotið hevur m. a. ta broyting, at læraraskúl in í eitt og alt er knýttur til statsskúlan (millum og reulskúl lærarum altso in), við somu eingin úr kommunuskúlanum skal vera eftirmiðdagsskúli við men ikki nú longur bara móð um og troyttum lærarum. — Kommunuskúlin verður roynd arskúli fyri læraraskúlanæming lað kann Arnar, og sokkur ikki so lykist tað okkum, og so sæl avnoktast eilt stig nidur, tað út manna sett til 4 ár, fyri eygum. Lærulíðin verður men prógvið gevur ikki fram- vegis sørri rællindi enn áður, so her er eingin broyting gjørd. Reglurnar fyri kostskúlan rokka eisini til læraraskúlan. viðvíkjandi eitt kundi tað Uppskotið el læraraskúlan ikki fram- stig í allar málar, har verið belri. „Smiril“. Nakað lærari D. síðani skrivaði harra Danielsen í Sevrvági talar um Har á bleytum sessum eina grein, har hann henda nýggja »Smiril«. kann ein sita við kaffikoppinum frammanfyri sær og »havanesara« í munn droymandi seg burtur = munm í annan heim! Jú, tú stføur um skipaborð av bryggjuni, tað gongur alt sum fólur í hosu, men so kemur tå til eina lítla bygd, har skipið ikki fær lagt at landi, og tå mást fara í bál. Gjálvut er og vindurin er nogvul á tann neyð! Ein vomul kona er vid og skal í land her, vánalig hevur hon verið av sjóverki, og nú skal hon í båtin men hvat í Harrans navni er hatta?! er eingin trappa á hesum nyggja, fína skipi, har ein kann sila á bleytum sessi við kaffi og »ha vanna<? Nei ein lítil tog stigi, ein »leidari«, er alt! Hvat skal ússaligt fólk tó síga, og hvat skulu vit oll siga til hetta ikki pettið malari enn á gomlu »Surprise« ella »Nr. Na í farnum Og so eitt døgum. Væl eru døgum soleidis klødd innan, at afturat: konufólk nú á teimum ikki nýtist at smæðast, i