týsdagur 12. september 1933síða 3

Skúlaskipanin. At gera okkara skúlaviður- skifti okkara hovuðsuppgávum. ein av Tað í hesum tíðarhóskandi er er lessverri so, at vit máli eru ov aftalaga. Okkara fólkaskúlaumstoður eru minni enn so á hædd við lívsins og líðarinnar krov. Nógva staðni kring oyggjarnar eru ov fáir lærarar, og flestu slaðni eru viðurskiflini víðvíkjandi skúla- amboðum og undirvísingartilfari ring. Herafturat kemur, at lær- ararnir ikki í okkara læraraskúla hava fingið tann fullfíggjaða lærdóm og venjing í undirvísing, ið eru torvandi. Vil kunnu so- leiðis at eill enskt mál hevur ikki verið lært nevna, fuk sum i læraraskúlanum, síðuni førovst mål gjørdist lærugrein i hesum skúla. Venjingin = í undir- vísing hevur at kalla bert verið Undirvísingin ein viðfáningur. av læraraskúla næmingunum hevur verið um seinnapartin av real- og kommunuskúlalærar- um. sum frummanundan hava haft {í mola fullan arbeidsdag, og sum møddir og lúgvaðir í læraraskúlanum. hava elvi Hlesar umstlødur monnum af hugsa um at fáa læraraskúlan umskipaðun,. lHlovuðskravið við umskipanini hevur verið: 1) Fyrimiddugsundirvising av omøddum, frískum lærara- kreftum. 2) 1-åra læruskeið. 3) Enskt mål sum lærugrein. Í) Meiri venjing í undirvísing, helst skúlaa. ein særligan »øvilsis- losað og Nógv hevur vérið g skrivað umskipingina av Málið gingið aftur ár eftir ár á Foroya Men »posilivt« vorðið burtur úr. Tað un læraraskúlanum. hevur løvtingi. enn er einki hevur eingin munur verið á, annaðhvort sambandið ella sjálv- stýrið hevur sitid við ræðið. eina VMstodurnar (il hægri undirvísing í Foroyum hava verið og eru tungar og torførar fyri hin minna mannin knív- skornar, heill og als ógongdar hjá fåtækramannabørnum (ti á bygd. Al 100 kr. årligt í skålapeningi til eitt kostarhald og » rinda barn i realskúlunum í Havn er nógv meira enn ein húsmaður úti á bygd er forur fyri. Sum statt hevur verið og enn er fæl hava ið hvussu er bygdunum viðvíkjandi — einans peninga- manna børnini kunna viljað realskúlan í Havn. Hetta »previ- legium«, hesin framíhjárættur fyri tey múgvandi er órættur og stórt tap fyri samfelagið. Tí tað vilið og evnini eru bytl eflir peninga- er ongalunda soleiðis, at posanum. Ifvussu nógn gávað og evnarik born eru ikki hildin på afturi í óvili og fátækradómi, bara lí ley ikki sluppu framat atlæra og menna seg til tydning- armiklar uppgávur í samfelag inum ! Fríar og rúmar ræsur til úl- vikling av teim bestu og ríkastu evnum ultan mun ll peninga- pungin! Hella må vera loys- | unnar orðið, um vil vilja tæra samfelaginum og vera rætllvis yvir fyri teirri = uppvaksandi ættini. Góðan og vælútbúnan lærara- millum- lakið. sela á skúla, fólkaskúla og og realskúla er fyrsta Kunnu vit so orka at stovn ein menlunnarskúla, við ókeypis nndirvísing og vislar- haldi fyri leir ómúgvaðu næm- ingarnar, vóru vit komnir langt áleiðis móli endamálinum Í skúlaskipan okkara. nåsilandi ministerium fulla skålavidurskiftir standa aflalagu, tað ber til og stedga við eini umskipan á ITilt hevur fatan av, at okkara og at ikki at drála demokratiskum grundarlagi. Tað ti Í ling hevur år lagt eitt uppskot inn á um umskipan av okkara læraraskúla og millum- og realskúla í Havn. Vil loyva okkum her í stuttan at greiða frá hesum uppskoti til lóg um umskipan av Føroya lærara- skúla, millum- og reaskúlanum í Havn og stovnan av einum kosískúla. Læraraskúlin. Lærutidin hjá læraranæm., ið nú er 3 ár, verður longd til 4 ár. Enskt mál verður nýggj fost lærugrein. Undirvísingin skal í heild bera merki av teimum krovum, 10 næminganna fram- líðarliga = arbeiði sum lærarar seta. Særliga skal meiri dentur verða lagdur á at venjast í praktiskari undirvísing. Læran verður frí, ókeypis, og gevur stalurin á hvorjum ári studning til næmingarnar. Hertil koma tey + seinnu nevndu friplåssini á kostskúlanum. Maður ella kvinna, id ætlar sær á lærara- skúlan, kunna ikki vera yngri teirra enn 17 ár, mugu duga barnalærdóm væl og hava góð viðmæli um alburð og evnir. Ein upptakingarroynd verður hildin. Studentar ella unglingar við oðrum størri eksamum sleppa tó undan upptakingarroyndini. Lærugreinirnar verða: føroyskt, enskt danskt og mål, rokning, soga, samfelagslæra og national- økonomi, religion landalæra, geologi, náttúrsoga, sunnheits- læra, náttúrlæra, kemi, matema- tik, ftroltur, tekning, gymnastikk og songur og tønleikur, pædagogik, praktiskt skúlanr- beiði, hondarbeiði (gentur) og træsmíð (dreingir). Læraraprógvið verður tíkið í tveimum portum. TI. partur aftaná tey fyrstu tvey árini, 2, partur við fjórða ársins enda, Venjingarskúlin. Tórshavnar kommunuskúli og einstukir klassar í realskúlanum verða »øvilsisskåli« hjá lærara- skúlanæmingunum Lvey ley sein- astu árini av skeiðinum. Skúla- sjórnin kann avgera, at:lærara- skúlanæmingar fáa loyvi at fylgja luttaka í bygdaskúlunum, har undirvís við og í undirvísingini ingin er særliga góð. líl. Millum- og realskúlin. núverandi 150 kr. Havn og Undirvísingin í ti realskúlanum kostar árliga fyri born úr 100 kr. árliga fyri born av bygd. Eftir verður undirvísingin frí, ókeypis. ministeriisins uppskoli Í millumskúlanum verður undirvíst í religión, foroyskum, donskum, enskum og lýskum máli, landalæru, náttúrsogu, rokning, malimatik, skriving, tekning, likamsvenju, kvinnu- ligum hondarbeidi og í sangi. Í realskúlanum verða hesar lærugreinir: foroyskt og danskt mál, tvey av núlíðar fremmand- ella rokning og um målum (enskt, lýskt franskt), praktisk malimatik, soga, náttúrlæra, nåltårsøga, landalæra og likums- venja. Tað øðrum lærugreinum. Men til tess kann verða undirvíst í krevst samtykki frá undirvís- ingarminislaranum. Børn úr Danmark kunna, um tey ynskja (ad, sleppa frá al læra foroyskt. Næmingar, ið ætla sær á »gymnasium« skulu eisini taka progv í svenskum máli. Fyri at verða upplikin í millum- skúlan setast hesar treytir: 1) val den pangældende fra den hidtil hans (næmingans) Undervis- Lærer, der har ledet ning, fremlægger Erklæring om at være særlig velegnet! til videregaaende Undervis- ning. 2) at han iøvrigt opfylder de 21. April 1903, S 11 fastsatte Belingelser. i Lov af 3) at han paa en tilfredsstillende Maade bestaar den for Op- tagelsen i en Mellemskole fastsatte Oplagelsesprove. Í tí núverandi skúlanum er ein fyrireikingarklassi. Hesin verður avtikin. IV. Stovnan av einum kostskúla. Kostarhaldið hevur sum nevnt tað unum, id skulu lata teirra børn verið tyngsta hjá foreldr- til Havnar at ganga í skúla. Hjá fåtækum fólki hevur tað Ministeriid hevur tí í uppskotinum al stovna verið heill Ogjørlig. ein koslskúla til 40 næmingar av bygd. 16 næmingar — 4 úr keraraskúlanum og 12 úr millum- fúa og realskúlanum — skulu ókeypis bústað við ljósi, hila, fødi, læknahjálp. Á kostskålanum kunnu búgva 30 millum- og re- alskúlanæmingar og 10næming- ar úr læraraskålanum. Tær næmingarnir, ið ikki fáa fríplúss, skulu rinda eilt av loglinginum ásett vistarkaldsgjald. Hellu, at undirvísingin verður „gratis“, og at 16 av teim fátækstu ervnagóðu bygdabørn- unum kunnu fáa frítt bústað undir efliransun av einum lær- ara, ið skal búgra á og stýra kostskúlanum, er eitt ófort fram- stig fyri hin minna mannin. Kosinadurin og læraraskipanin vid skúlarnar. Settur verða ein fvyristødu- maður, 7 fastsettir lærarar og 2 timalærarar við alla >skúlainsti tutiønina«e. Tad verður sjálvandi bert talan um fyrimiddagsundir vísing. Fyri at fúa bestu lærara- kreftir til skúlarnar, verða lær- ararnir lontir sum vanligi læraraskúlalærarar. Teir núsit- andi lærararnir við realskúlan verða upnsasdir og embælini Í a: > »uppsligin«. Teir kunna sjålv- andi søkja aftur. Fáa leir ikki plássini aflur, koma teir á tað kalla Pension«, sum Danir >Venlepenge med senere Hin statin árligi meirkostnadurin fyri við umskipanini av skålunum verða ætlaðar (il kr. 37.300. Hertil koma so úl- reiðslurnar við til- og umbygg- ingini. Kostskúlan skal logltingið halda, tó skul lað hert gjalda !'/; av byggingini av koslskúlanum. Millum- og realskúlans skúla- fondur, ið er tilskot frá 150 kr. um 56.000 kr. og hansara Havnar- årliga, og > kommunu, skúlans årligu inntøkur av hvala- veiðuni skulu falla til kostskúlan. Hvussu langt hesar inntokur rokka, og hvussu nógv logtinvið kemur al rinda aftrat til kost skúlan, er ikki gott at ælla gjøllu, Nakað tað. Men lá ið staturin hevur tikið eitt so muna- verður golt lak fyri at umskipa hin skúlan hjá okkum á »hægra« demokraliskt grundarlag, kann loglingið so aftra seg við eisini at gjalda nakað? Vit skuldu tað! ikki kunna hugsa okkum Finansplanurin Føroya løgtingi vid lyrstu viðgerð. (Framhald.) P, M. Dam: Tað kann vera athugaligt at leita eftir leim søguligu = lræðrunum, ið eru knýttir til finansplánin. Hvat ið teir niðri eiga í honum, hvat ið Jóunes bóndi eigur, og | har annað, ið nú hevur ávirkað plånsins framkoming. Fakta er, at finansplánurin er vil sleppa stødu til sum eitt á tingbordi, og at ikki undan at taka hansara — taka hann óumgongiligt fakta. Vit javnaðarmenn hava verið ultanveltadir, hava ikki haft høvi til at haft nakra ávirkan á úrslitið. Teir fløkkarnir hava hildið óvíkjuliga fast um teirra makt eftir forholdstalsvalg- málanum. Javnadarmenn áttu ongan og skuldu ongan mann fáa í neyndina! Annað er, um henda støda leirra stóru hevur verið hein, »sykologisk« klók og gagns- lig fyri sjålvt málið. Mundi (ad ikki verið »sykologisk« klókt at líkið javnaðarmenn við heldur enn al spælt leir stóru og ráða- ríku. Ein kundi hildið tað verið rimiligt, at javnuðarmenn komu stóru við í hesum týdningarmikla og fyri okkara figgjarligu støðu av- gerandi máli, ið er selt fram av teirri sitandi social-radikalu ríkis- stjórn? Ilelta verður ikki sagt, tí vit kenna okkum firtnar. Tað er einans sagt sum ein >sÝko- logisk< viðmerking. Men hóast vit javnaðarmenn eru settir uttanfyri, hevur málið stóran athuga hjá okkum eins og hjá einum hvorjum Foroy- ingi. Her við opið borð hava vit ein parlamentariskan rætt at siga okkara hugsun um øll fyri- og vilja vit » liggjandi mál sjálvandi nýta henda rætt eisini í hesum avgerðarmáli. Mín støda síðan 1931 er einki broytt. Principielt havi eg einki ímóti luksustolli; men hann hevur praktiskar vansar. Vit hava aðrar inntøkuleidir at visa á. Eg må åltala min harm yvir al teir stóru flokkarnir ikki eru so frætt á leið komnir, at teir hava kunnað samlast um eilt felags tingingargrundarlag yvir- Sjálvstýrið hevur einki uttan at vísa til uppskotið frá 1931. Eitt uppskot, ið postvesinid og fak- ikkí fyri minisleriinum. uppskot kunskapurin sigur kann gjøgnumførast uttan eitt særligt tollpoliti. Al einum nýggjum uppskoli sigur koma framm við tuð seg ikki kunna, tí lað onga semju hevur fingið við sambands- flokkin. Og aftrat til ministeriið, at tad heldur leggur sjálvstýrið ikki, at ministeriid kann ganga við angt sum ad er gingið burtur sambandsuppskotinum so frá finanspláninum. Og sam- yndið setur ikki minni av olitiskum snarum fyri sjálv- styrisuppskotid frá 1931. Sam bandsins egna støda er ein for- kasling av princippinum í finans láninum. Yvir fyri allari hesari løkju og ósemju hiðani heldur ministeriið fast við sítt uppskot -og hval annað kann tað gera ? Hetta er av sønnum eill syrgju ligt úrslit! Tá ið Viðstein — ið segði hafin tosaði fyri seg sjálvan lað av og Sudurstreymovar-veljararnar verdur ministeriið sigur, vil skulu! og mega! er tað uppfatun. Mini- hevur sett eilt uppskot sagt, at ein blóðskeiv steriið framm, og tað má tað hava loyvi til. Ministeriid er eitt demokratiskt ministerium — og lað sigur ikki mál og skal! Hitt dispotiska mál og skal! ljóðar í Stalins Ruslandi, Musolini's ltalien og nú í Hitlers Týsklandi. Kø til at sela spurning vid, hvørjar planir eru betri Stalins ella Zahles. At ministeriid ikki frem- ur eitt uppskol, id sakliga er ilt ikki at halda nakran fyri spott. Ministeriid kann ikki gera við, at sjálv- stýrið og sambandið ikki kunnu einast um eill gjøgnumførligt felagsuppskot, id er í tråd við hugsi, tað er eingin grund at fremja, er j 6 eee rs