týsdagur 19. september 1933síða 1

FRÆLSI Få Lýsingaprísur fyri petitreglu: 30 oyr, á forsíðuni, Nr. 38. 20 oyr. á 3. og 4. síðu. Vid storri lýsingum fæst avsláttur í prísinum. JAVNAÐUR Tirsdag hin 19. september 1933. ØROYA- SOCIAL DEMOKRAT BRODURSKAPUR Kostar kr. 1,50 fjóðringsúrið verður bilagt á pøsthåsinum, brævsavnarstødum Telf. og SKEFIVSLOVUMNI, Porto. Blaðið | | 7. årg. : 143. Grundtvigs 150-årsdagur. Hin állunda september vóru 150 ár umliðin, síðan N. Fr. S. Grundtvig tyrstu ferð sá dagsins ljós í Udby preslagarði. maður hevur Eingin annar haft so stóra ávirkan á danskt fólkalív í 19. old vig, sigur Holger Begtrup um sum Grundt- hann. I talu og skrift, sum prestur og sålmayrkjari, krisli- ligur slóðbrótari, søguligt skald og lýðari av norðanlands guda- læru, sum fólkalalari og søgu- skrivari, sum skúlamaður og talsmaður fyri fólkaligum og hevur hann politiskum frælsi sell sær spor, ið ongantíð kunnu Síni tænastu hjá traðkust út. yrkjarnevni setti hann i eini hægri sak enn beinleiðis skalda- kunstsins, hann sá og kendi, al skaldaevnini nyttust best í Guds og fólksins tænastu. >Iarp- una, sum eg hongdi yvir Harr- ans altari, hana rætli hann mær sjálvur aflur, vigda av honum til æru sína, og við góðum treysti trivi eg aftur í teir nýslemmaðu streingir.« Sum søguskrivari og folkatal ari er hann annarleiðis og fær eina nógv størri ávirkan á hill enn danska fólkasinnið teir, ið liva samslundis við honum; og hann fekk igjøgnum alt sítt ar- beiði eydnu til at treingja til botns í danska fólksins innastu grund, niður lil ta megina, ið ber fólksins úlvikling fram: danskheitina, kensluna av at vera eitt fólk, vid einum máli, hinum danska. Sagt er, at bert eitt navn hóskar til hansara, navnið pro- fetur, ein andiligur »forkynnari« og leiðari ullan maka fyri hitt danska fólkið, - lala um Grundtvigs = nógva »hilt livandi orðið< hevur skil- iga sannað seg viðvíkjandi hann sjálvan. — Ti, meðan øll tey stóru verk, hann igjøgnum eill ógviliga langt lív skrivaði, nú neyvan verða lisin av mongum, liva yrkingar hansara tann dag í dag á fólkamunni. Stórur hópur av sálmum og av fólka- vísum hansara hoyrist í kirkju, á fundi og úli og inni millum manna, og er vorðin ein andilig felagsogn hjá tí danska fólkinum. Sangir hansara eru sungnir inn í hilt fólkið og g hava meiri haft fólk og danska nakað annað hetta tess hugsan og lívssjón. Tað nakað annað, haft sín ómetaliga enn , sína ávirkan á sum hevur, meir enn stóra tydning í hesum fori er hin danski háskúlin. Háskúlin er hansara verk, og háskúlin hevur borið hansara navn og hansura orð, tað livandi orðið, út um landið Danmark og ikki bara tað, nei út um mong onn- ur lond, fyrst í Europa og síð- ani bæði í Amerika, í Kina og Japan! Tey, sum høvdu verið á há skúla, bóru hansara hugsan, hansara orð, hansara sangir og sálmar heim aftur við sær, Og g tey logdust ikki á lað, nei góvu sínar. burturav frá sær til vinir Eisini higar hoyrdist um hin danska grundlvigska fólkahá- skúlan, og ein stórur hópur foroyskum ungfólki hevur í leim seinastu 50—60 árum verið og viljað leir donsku háskúl 5 arnar. Kitt er sangurin. eyðkenni fyri húskúlun Sagt er, at hai tey hæði í tíð og ótíð, láð, ál sungu men Vist og salt er sangur er tann stóra megin, ið meir enn nakað annað hevur borið háskúlan uppi í ringum og góðum líðum, og háskúla- sangbókin er sangbókin yvir allar sangbøkur. Grundtvigs søguligu sangir - úr bibliusøgu, nordanlandasøgu og verdinssøgu eru ein so góð »lærubok« í søgu, at hon einuns kunn nevnast eilt stór- verk. Millum born Grundlvigs mugu vil nevna sonin Sven Grundtvig, hin stóra fólkaminnis-savnarin. Sven Grundtvigs stóra ans fyri kenna vit okkara viðurskiftum oll, og vit kenna eisini hansara ófara arbeiði við al savna okk ara kvæði, hetta stóra verk sum finst á ti kongaliga bókasavninum í Keypmannahavn. — Tað ljóðar merkiligt, men enn er ein dóttir Grundtvigs á lívi og kann halda *faðirsins 150-åra foðingadag. Hon ernú ein gomul kvinna, 73 ár, og hevur verið gift vid einum vælkendum lækna professara Kristian Poulsen. Tó atnú eru 61 ár sidan pápin doyðu, eru hjá henni minnini enn liv- andi um hann og heimið, um henda påpan, sum bæði likam- liga og andiliga var eilt reyst- menni, frælsissinnaður og eins móti ollum, eingin mismunur millum »stør« og »små«, rík og fálæk. — Um Grundtvig ikki dámdi ein manns hugsan, sigur hon, ella ikki vará einum máli við honum í hansara yrki, varð hann illa vid og var nógv ímóti, um hes um manni varð sýnd forfjóning, Honum dámdi ikki socialis- muna, hon var ikki eflir hansara frælsishugsan, men hann var harmur um, atleir ráðandu sýttu teim socialdemokratisku arbeid- arunum al halda fund ogá ann an hált skerdu leirra menniskja- rættindi. Við varð nú í fullum rætti hesum dogum hildin minnishá- líð fyri einum soni, sum Danmark hevur hesum mikla manni, stóran sóma av, og sum hevur gjørt Danmarkar navn kunnugt um heimin. Hitt figgjarliga uppskotið, sum nú so leingi hevur ligið á tingborði og í millumtinganeynd, er vorðið so nógv umrøltog um- skrivað, á fundum, á lingi og í ávísum, at ikki nýtist okkum al handfara tuð her í dag. Okkum hevur ongantíð dåmt tað, tí tað var so vælsignað fålæksligt og kundi neyvan nevnast socialde mokrautiskt; men tað tykist so, sum at eingin annar vegur erat ganga enn al royna at fari í holt við lað og vilu um ikki okkur! kann fáast burtur úr tí. Parl ar, ið stridast, mugu ló kunna koma á samt um lað teir slríð ast um, og soleiðis eisini her. Eitt annað var, at vil kundu lingið eill semju, eitt uppskot, ið var meiri í ætt við la uppskot, til annað socialdemokratisku Men kann fånst í lag á løgtingi, má stevnuskråina. áður nakað nógv verða ødrvisi háttað enn nú er; vil mugu hava fingið ein annan hugsan, verða komnir burtur frá hesum drepandi kjaki um einki um minni enn einki. verið fol Tað kanska vitnisligt fyri onkun at lisið eitt kundi lítið upprit, ið vit hava funnið Í einum javnaðarblaði viðvíkjandi ta støðu fleir báðir partarnir, samband og sjålvstyri, har sigust at hava. Sera vakurt er at hoyra A. Samuelsen, hvussu sålt- ligur hann er, lá hann roynir at gera tað fatuligt fyri ríkisslýrið, at her er eingin annar vegur at ganga enn at síga nei. Forkaster Færingerne Regering- ens 10-Aarsplan? Sambandspartiet gaar imod den, medens Selvstyrepartiet vil forhandle. Lagtingels hidtil længste Debat Aar fandt Sted i Behandlingen af Re i de sidste ti Gaar ved geringens finansielle Tiaarsplan. Samuelsen, Sambandspartiet, sennemgik Sagen, saaledes som ved Olai i Aar. Re ikke ment al J den forelua geringen havde tiltræde de Ændringer, Flertal havde kunne nuværende havde Den heller ikke udtrykt Ønske om Lagtingels foreslaaet. at pleje Forhandlinger, havde fastholdt sin Plan fuldtud. men Sambandspartiet havde opfattet Planen som Udtryk for Regerin- gens redelige Vilje til at tilveje bringe mere ideelle Forudsæt ninger for et Samarbejde mellem Herud- fra havde Sambandspartiet lige- Danmark og Færøerne, saa redeligt underkastet Rege- ringens Plan en omhyggelig | Í Í | | } Qvervejelse. Naar Parterne saa- ledes til Trods for den bedste Vilje fra begge Sider ikke havde naaet at finde hinanden, maatte Følgen blive, at Planen set som ubrydelig Helhed enten vedtoges fuldtud fuldtud, og som forelaa, eller forkasles Situalionen maatte Sambandspartiet forkaste Planen. Paturson er forhandlingsvillig. Patursson (Selvstyrepartiet), saa Finansplanen som en Følge af Afvisningen af en Kommissi- onsforhandling i 1930. Han op fallede ingsørundlag, Planen som et Forhand Gennem Planen ilsigtede Regeringen Forhand ing med Lagtinget om alle fæl øsk-danske Mellemværender, og tertil var Selvstyrepartiet rede. Hvis Sambandspartiet afviste Tanen, maatte dette Parti anvise, wwordan det udenom Planen skaffe de 'engemidler til Veje. Sambands tilkort haardt. kunde nødvendigt yartiet vilde komm: ved at sælte haardt imod 5,000 Færinger var for lidt imod Millioner Danske. Sociuldemokratiets lo Repræ idet Vid- havde støttet o ) J senlanler var uenige, stein, der tidligere Selvslyrepartiet, erklærede, at han | Nar, medens Dam ialt væsentlig fast- ikke mere vilde være lil holdt sin tidligere Stilling, og tog Forbehold overfor de af Rege- skaffe Gen ringen anviste Veje til at Midler til nemforels Ndskill alle Parlier Ordet. Da Sambandspartiets Ta- een erklærede sig » Finansplanens Se, e Medlemmerne af ( | >» havde ligeledes lere alle som imod Regeringsforslaget, man del anses for givel, at Forslaget efter formelt at have gennem- gauel tre Behandlinger, vil blive forkastet. Forhandlingerne varede uaf- brudt 8! lime. Eitt og annad. ” I Australien, Vustra Í árinum I788 vóru í lien 1030 menniskju og > kani Nú eru har Á 619 túsund, nir. MENNISKJUM 6 milliónir og men | avkaninum eru nógvar billiønir! Hættisligt spæl. eisini Í friður Hetta ræðulisa Krígvið krevut tíðum mannalív. „spæla verður ullar tíðir sæl sjálvum líkt, og vit menniskjur mugu spyrju og aflur spyrja »Nær verður tå ein endi á oll um hesum, sum eilur mililaris ma, krígsgalskapur? Frælt ei frå lí syrgjuligu ólukku, ið hendi umborð á einum norskum krígs skipi, og sum kravdi fleiri men niskjalív. Undir skjóling um borð á hinum norska sktpinum »Tordenskjold«, meðan tað lá uppi undir oynni »Jomfruland« uttan fyri »Kragerø«, hendi at botnstykkið á eini kanon brota aði, so skotið brast aflureflir. Lýsi sing. Fiski- mannafelag biðast hervið um Limir av Feroya ikki at selja sin part av salt- fiski, fyrrenn tit hava vent tykkum til min og spurt um pris. RASMUS SIIRSJOLD Formaður Førova Fiskimannalelags Friggir menn doydu og ellivu vórðu særdir — av teimum tríggir harðliga. Skipið setti inn il Larvik, har teir deyðu og teir særdu vóru førdir í land. Ein av teimum misti annan armin, brendur, at báð- og ein Varð so hann hevur mist sjónina á um eygum. Hann sigst seinni at vera deyður tíbetur fyri hann, x t nevoar mann Men tað skulu tåsundfald fleiri ólukkur henda, áður menniskjan enda á fær eyguni upp og ger hesum ræðuliga »spæli«! Rátt! ein ånevn- iligur skendsil. Í útlendskum blaði sigst, at Hitler-stýrið ætlar at reinska hina germansku >racina< á tann hátt, at oll mannfólk av fremm- andari ætt innanfyri hitt tyska ríkið skulu »steriliserast«! A Mósi tíð gn Egyptalands kongu! Farao eina lóg, sum segði, at øll dreingjabørn ætt skuldu kast kettlingar. Vit av israelitiskari ast oman eins og mugu væl siga, at hetta var rátt, men lå langt frá so rátt sum tað, ið nú skulla gerast í sigst al Hitt landið Tyskland tykist at Iysklandi! gilna kultur- vera í „góðum“ hondum nú um stundir! Hin franski rættslærdi Maro-Giafferi sigur, at tað er Gering, sum hevur fingið ríkisdags-brunan í lag. Hann hesa frá- greiðrng til eitt franskt blað: „Tað er Gering og eingin annar, sum hevur fingið rikisdags-brunan í lag. Eg havi granskað hetta mál út frá einum juridiskum sjónarmiði, og eg tali sum juristur við ollum „aktum“ i hesi sak liggjandi framm- anfyri mær, og eg vátti uppá æru og samvitsku: Tað er Gøring sum er sekur, tað er hann, sum hevur givið ordra til at brenna ríkisdagshúsið.“ gevul Frå Aarhus. Hitt nýggja universitetið i Aar- hus hevur fingið vígslu. Kongur, drottning og krón- prinsur komu við kongaskipi- num til Aarhus at verða til steðar á hesum mikla hálíðardegi. — på