týsdagur 21. november 1933síða 1

FRÆLSI Lýsingaprísur fyri petitreglu: 30 oyr. á forsíðuni, síðu. avsláttur í prísinum. Nr. 47. 20 oyr. á 3. og 4. -FØROYA- Vid størri lysingum fæst JAVNADUR Tirsdag hin 21. novembir 1933. OCIALDEMOKRAT BRÓÐURSKAPUR | Kostar kr. 1,50 fjóðringsárið verður bilagt á posthåsinum, brævsavnarstødum og skrivstovuni. Telf. 148. Porto. Blaðið Grind. Í seinasta blaði okkara stend- ur ein frágreiðing frá seinastu logtingssetu um ymiskar grinda- spurningar. halve Landet den »Før fik anden til Mændene part, den gik«. Soleidis stendur í »Grinda- visuni«, sum amlmaðurin Pløy- en yrkti. Í hansara líð var hella umskift og landið fekk »bara« ein triding; men hesin triðingur verður av teim nógvu Føroyingum hildin at vera ov mikil, ella rættari: leir tveir tviðingarnar halda vit vera ov lítið til fólkið, arbeiðið av grindini. sum hevur alt Mest er tað jarðahvalurin, ið fyri teim flestu stendur sum ein tað hann eisini er. Men alt skal síggjast í saman- stórur óræltur, burð við líð og viðurskifti, og tað skal jarðahvalurin eisini. Í eini tid, tá jørdin var alt í For- bóndin var einasti rætt oyum, og maður, ið nakran hevdi her á landi, er tað sjálvsagt, at hann, ið jørðina hevði í hond, jarðaeigarin, eisini hevdi ein ómissiligan rætt til alt tað, sum kom upp av sjónum, hval og fisk. At hann eisini hevði allan ræltin til fuglin var sjálvsagt, ti hann búði jú í bjørgunum, og ley átti bóndin, jarðaeigarin. Lóg er lóg, og lóg skal haldast, men og lóg skal óhóskandi lóg kann broytast, broytast, lá hon er ella skaðilig, og vit her eru enn so góðir socialistar, at vit siga hetta, vit siga ikki, at um ein lóg hevur hundraðir av árum á baki, má hon standa við makt. Eina ferð var tað so, og lað er ikki so langt síðan, at eingin hevdi bóndin, men henda lóg er tibetur Men stendur við loyvi at eiga bát ullan ikki galdandi nú. jarða- hvalsrætturin enn, og henda lóg má broytast og tað skjótt! rættindini hava, — Teir, ið jaroahvals- krøkja seg til henda rætt, og leir siga, at hann hevur heimild í grundlóginisum mólmælis, at rættur kann takast Men ofta hevur ikki ein rættur, ella órættur frá nokrum. hvussu verið tíkin frá monnum, sum hava haft hann?! Og gekkst ikki betur, er broytan av grund- lógini fyrr fingin í lag. - At leir hava rætt til tann fuglin, id har sum eiga bjergini, byggir, so ikki ein og hvor kann fara út at ræna hvort livandi, rætt á har býr, er sama hált, sum lad er rætt, at hann eigir seyðin, í haganum gongur, men at eigarin av jørdini eigir djór- ini, ið svimja í havinum, er bæði syrgjuligt og láturligt at hugsa sær. Heyði enntá grindin gingið á heimabeiti og verið lívgað við mali av jarðaeigarunum, var to ein meining í, at teir åltu hana Men al jarðaeigarnir i. d. í Miðvági ella ella ein part av henni. Vestmanna til sína jorð eiga ein stóran part av lí grind, sum Sandingar ella Velbastaðmenn og Havnarmenn reka teimum inn á land, er ert! — Allir, vita vit, vilja ganga við til at rinda endurgjald til jarðaeigar- arnar fyri tann skaða, sum i drindadrápi kemur uppá fleirra jørd ella fruktir, tað er sjálvsagt. Men at eg ella tú skal fáa jarða- hvalspart norduri í Sundum, um vit eiga ein gyllin í jørd har, langt fra sjónum og stødni, har grindin verður dripin, er hopi- leyst. Eini so gomul rættindi, um ley so hundrað ferðir eru fest í lóg, takast av uttan grundlógarbroy- foroldaðari mugu kunna ting og uttan endurgjald, vert at nevna í hvussu er. Hetta mál hevur verið meir enn einaferð á lingi, men einki hava okkara valdu menn fingið gjørt við tað, og hví?? Men nú er líðin inni at fáa hella óskil broytt, lí tað hevur sett so nógv ilt blóð, al ikki má bíðast longur! Hetta er eitt mál fyri okkara partamenn, socialdemokratarnar á tingi at bera fram, og vit lova fáa eina teimum, at teir skulu »adressu« við sær frá stórum parti av Foroya fólki. Tá grindamálini vóru frammi á lingi í summar, fanst harra O. Fr. Joensen at tí »åskili«, at utltanbíggjarmenn (ella fólk) fáa meiri grind enn aðrir. Vit hugsa, at hetla lað hongur er skeivt, ikki soleiðis saman við hesum, sum sagt varð, og lað veit iva- leyst harra 0. Fr. Joensen. — Gamalt hevur verið í Føroyum, at tá onkur úreinum plássi, sum liggur uttanfyri t, d. Vága- ella Sandoyar grindadistikt, er og ferð- ast í Vágum ella í Sandoy, og grind kemur har, fær hann tríggjar partar. Hetta er ein háttur at vísa blíðskap móti hesum ókunnuga fólki. Er til dømis harra Joensen ella ein annar Klakksvikskingur og ferð- ast í Sandoy, og grind kemur har, verður honum vistur lann blíðskapur, at hann fær triggjar partar. Tað sama er ivaleyst siður í Klakksvík, um |. d. ein maður úr Sandoy er staddur har, og grind kemur. — At hesin siður er broyttur í Suðuroy, vita vit, tað líð, men tað hindrar ikki, at >Smi- hendi í O. Effersoes ril« kemur fullur av fólki úr Suðuroy til Sandoyar, tá grind er har, og ley ell fáa triggjar partar. Funnist varð harðliga at av- gerini at alt grindukeyp skal rindast »kontant» — peng- un, arnir í hondina. Fara vit at hyggja at hesum, so hevur tað sanniliga eina sera góða síðu — meir enn eina, kann henda Tað var vorðið so í Føroyum, at ómoguligt var fyri ein fåtæk- an mann, ja næstan fyri oll, at soleiðis slóðu keypa grind; ti menn og bjóðaðu hana 20—380—40—50—60 upp: krónur og » meira fyri skinnið! Tað kundu teir troysliga gera, lí peningurin rindast í hondina, skuldi ikki og kundi hann ongantíð rindast, varð sýslumaðurin við sviðan. Síðan avgjørt er, at rindast skal »kontant«, hoyrist nokk ikki slórt um okurprisit tvertur ímóli. Kann vera, al ein fátækur maður fer so berur frá húsum, at hann ikki fær keypt sær ein grindabita, men betur bíligan er, at hann ikki fær annað heimaftur við sær enn grinda- parlin, enn at hann er so orur, at keypa grind fyri 60 kr. skinnið. Nú verður sjaldan farið so brádliga avslað í grind, al umrált seg maður ikki fær g og fingið sær eilt sindur av peningi við, nóg nógv til at keypa eitt skinn ella bæði tvey, tå ley få- ast fyri ein ringan ting ímóti okurprísunum fyrr. Fyrr í tfdini, tå farið varð í grind í smáum bålum, varð hvor hvalur sjálvsagt uppskorin, men nú leir fara við leim stóru motorbåtunum heilum skip- um verða hvalirnir tíknir heilir umborð og koyrdir í last- sum feit tiknir av ina so eru sandinum. Oopnadir — í hvussu er við øllum gornunum i liggja teir f lastini og å dekki- BB. B num, aflaná at leir fyrst hava ligið leingi á sandinum ella á stødni, og hetta fáa fólk til partar! Komið oman á stoð. tá henda førda grind er logd á land, og sigið so, um lit » upp ikki halda, at betri var, um hon varð liggjandi har, hon lá, íslaðin | fyri at vera ford tann langa veg. So rotin er hon, at ikki er kom- andi oman at sjónum fyri ring- um royki! Tey, sum heima sila og ikki | hava verið í grind og haft nakað arbeiði har, kunnu halda munn, tey hava einki at krevja, men gomul lóg tilsigur teimum heima- sum partar, og »Danimeya« segði: „gott er at fáa ferskad tonnina“. — At lata Guds gávur fara 8s0- leiðis (il hendir, tá grindin liggur og rotn- kundi spillis, sum nú ofta ar, og hon verið belri viðfarin, er ikki rætt, belri var um hon kom onkrum at gagni. Alt lað ið kundi ivaleyst trongt til broyt- eitur grindalóg, ing, men íkki er tað nóg mikið at broyta løgir, Okkara egna | hugsan lreingir á so mangan hátt eisini til at verða broytt. Hámarksvirði. Nakað herfyri skrivaði >Dim- malætting«, at ríkisslýrið vil noyða Feroyingar at áleggja toll á neyðsynjarvorur. Hella hósk- aði illa fyri eitt socialdemokrat- iskt ríkisslýri, ólíka vóru ikki sambandsmenn, teir sýttu fyri at áleggja tollin. Samstundis 8) høgdi »Dimmal,« í »Tingakross«, ti hann rikisstyrinum við- gav Nokur »Dimmal.« á hald. orð av Hørup lofli, og fyrr hevði segði hon, al »Krossur« plagdi at nýta hesi orð, men nú hóskaðu tey illa fyri >Tinga- kross. Nú fellur lað ikki okkum javnadarmonnum inn at taka lut í slríðnum millum >Tinga- kross« og »Dimmalætting«; men ella eitl afturhaldsblad ger tå ið »Dimmalætting« hvat annað álop á lað núverandi ríkisstýrið, so má viðkomandi vænta sær svar frá leim føroysku javnaðar- monnum. Nú vóni eg, at >Dim- lað vildi malætting« fatar, at ikki var »Tingakross«, eg bera í bøtuflaka fyri, men lað vóru danskir javnaðarmenn, sum órættaðir vórðu í >Dimmalætt- ing« av einum anonymum inn- sendara. >Dimmalættinga fer ógviliga skeiv, lá ið hon heldur fast við, at rikisstyrid vil hava løgtingid at áleggja toll á neyð- ræður synjarvørur. Ríkisstýrið Foroyingum til at fáa løgting- inum inntøkur á lagaligan hátt, kann havnir - og soleiðis at tingid veita studning til Vegir Í Foroyum, t. v. s. í teim smáu plåssunum, sum staturin ikki veitir studning til. »Dimmalætt- ing< er so Ógviliga sår um, al tann minnimenli her á landi skal rinda toll av neyðsynjar- vørunum, tí slíkt hevur fjøldin av Foroyingum ikki ráð til. Hetta rætt í; hevur »Dimmalætting« men hví talar >Dimma- lætting« einki um fleir okur- prísir, sum hin meinigi maður her á landi má rinda fyri neyð- synjarverurnar? Tá ið Føroy- ingar rinda 50 ella 100 procent ovnógy fyri vørurnar, so kann lað hesi procentini eru tollur, ella lað vera teim sama, æntin ley eru okurprísir. Tollurin hevði farið í kassar løgtingsins; men okurpeningurin fer út av lummarnar á landinum í ym- iskum kapitalistum, og vil síggja Hevdi tann einki aftur av honum. hesin peningurin farið í foroyska landskassan, so kundi loglingið veitt stuðul til neyð- mál her á turvulig landi, og hin minnimenti eins og rik- maðurin kundi lá fingið virði fyri tann pening, tey høvdu rindad, Eg nevndi sakina um kon- tanta lønrindan, sum í fleiri ár hevur spøkt å tingi. Hon er nå vidtikin, og vónandi verður tað eitt framslig; men neyvan sleppa fiskimenn arbeiðsfólk og enn undan okurprisunum. Herum vil eg ló einki víst siga enn; vit vóna tað besta, men óttast fyri Eftir vildi hámarksvirði verið einasta lí ringasta. míni áskoðan og besta smámannsins, verja skuldi eingin haft rætt at roknað sær meira enn 25 pro- cent í vinning uppá nakra veru, tá vildi mangt sæð aðraleiðis út her á landi. At lógin um kontanta len- rindan fór at verða eitt stórt framslig, hevði eg altíð væntað; g, men geðrvísi meina onnur um hetla mál. Eg kom t. d. nú ein *x dagin á lal við ein arbeiðsmann í eini stórari bygd, og talan fall viðurskifti. Eg uggaði um hesi mannin við, at nú fór tað væl at verða ein mun betri, nú ið lonrindan »Ikki haldi eg, at vit fáa eitt oyra í hond- lógin um kontanta er komin í gyldi. ina, um so enn túsind lóggreinir geva okkum heimild til at krevja peningin,< helt maðurin fyri. Eg gjørdist bilsin yvir hetta svarið; men arbeiðsmaðurin helt fast við sina stødu og greiddi mær frá, hvussu hansara áskoð- an er. xJú,< sigur hann, »vit kunna óivað fara til keyp- mannin og siga við hann, at vit krevja okkara løn, tí lógin sigur, at vit hava henda rætt, og væl kann vera, at vit fáa peningin í verða vit ar- hondina; men so beiðsleysir frá tí degi av; tí keypmaðurin sigur, at hann hevur ikki brúk fyri mær og mínum líkum.“ Orðatakið sigur, ið bert óivað er at »tad er ring rotta, eigur eina holu,« og tað ein ringur keypmaður, sum ikki veit ráð móli øllum óráð- um. Tí er tað ikki nokk, at vit hava fingið lóg um kontanta lonrindan; lí peningurin er enn torførur at fåa hendur å, og flest allir arbeiðsmenn eru enn bundnir at keypa, har teir ar- beiða. Ein ella annar vil kanska taka pening út, har ein hevur arbeiði, siga, at tað er skeivt at og keypa aðrastaðni fyri pen- ingin. Hetta kann vera ógviliga slíkt frítt fyri ein og hvønn at gera, sum ræll; men skal vera hann finnur fyri gott. Kann ar- beiðsgevarin fáa arbeiðararnar at keypa vørur frå sær, so hevur rætt til rætt, hann tess, og kanska fyrsta men prísurin á hansara vorum má ikki liggja 20 ella 30 procent hægri enn aðrastaðni; tí tå missur arbeið- ; 8