týsdagur 22. mai 1934síða 1

FRÆLSI og 4. Nr. 21. | 20 ovr. á 3. Lysingaprisur fyri petitreglu: 30 oyr. á forsíðuni, síðu avsláttur í prísinum. TS Pr NES TE -FØROYA- Við størri lýsingum fæst | Tirsdag hin 22. mai 1934. JAVNADUR SOCIALDEMOKRAT UR BRÓÐURSKAPUR Kostar kr. 1,50 fjóðringsúrið og SKYIYSLOVUMNI. + Telf. Porto. Blaðið | verður bilagt á posthúsinum, brævsavnarstødum Arbeiðarar — socialistar. Undir lí stóru samkomuni Í Keypmannahavn millum danskar varð úllendskar arbeiðarar limur av fagfelag, og framsett, al ið ikki vóru socialdemokrdtar, mållu nevnast svíkjarar — Por- rædere. Hetta eru horð orð, men í hes um líðum, nú lað ræður um at sum ein fastur slanda saman, máúrur undir lí harða bardaga, arbeiðararnir standa í úli í vins um løndum, er hetta ikki ov nóg sagl. — Har stríðið slendur má eingin svíkja, og at vera svíkj- ari ímóli sínum felagum, lá stríðið stendur fyri rætti og sann leika, hevur allíð verið dømt sum ein hin versla brolsgerð. Vil Førovingar hava eingi fag felog. Okkara arbeiðsmannafelog eru ikki al rokna fyri fagfelog, samansell av ollum lað heila hált ar- ti ley eru leim monnun, SUM Í tikið á ein ella annan við Limirnir í einum heiða teirra hondum fyri onnur. sSovoro- num felagi kenna seg sjålvsag! ikki á fann hált hoyrandi saman sum leir vildu kent seg, um feir > arbeiddu í somu arbeidsgrein fag —, lí so at: siga hvor ein- stakur av leimum hevur sína grein, síll »fag« al stridast fyri > all har er eill mele, Og eilt felag, hvørs flestu limir péle bara hava ymist fyrifallandi ar beidi, kenna seg nógv minni enn fastir arbeiðarar, 1. d. handverk- arar, at hoyra saman og hava lí neyvan sumhaldskenslunu eins sterku og hinir, Her í Føroyum er lad vorðið so, al okkura fólk er skill sundur í tveir parlar, polilisk sæð, og so »dø- henda sundurbyting er rúmd minerandi«, al nevvan er fyri nøkrum ødrum politiskum flokki, og nakrari aðrari polilis- kari hugsan. Hetta sýnir seg eisini hevur slóra domine og randi åvirkan í einum arbeid arafelagi í Foroyum, í hvussu er her í Havn. Har hoyra lim irnir Gl tann eina ella annan av nevndu politisku okkum, teir eru sambands- ella sjálvstýris- menn eitl er, sum fleir als ikki eru, og sum leir við and slygd venda sær frá: socialde- mokralar! Og hví eru teir ikki social- demokratar? etta er cin so slórur og » ingur, at vil neyvan tora st fura tydningarmikil spurn- í holl vid hann. - Í øðrum londum vóru arbeið- ararnir fyri o. u. 100 árum síðan trælkaðir ognirnar høvdu, (nd slóra jurða sø av leimum, sum slóru verkini, og og góðsið ley kola- % målmverkini og lær stóru fubrikkirnar í byunum, at fyri teimum varð orðið kapital og kapitalisma einslýðandi við tann koyrilin, sum slóg hblóð- ugar rendur á trælabakið, og kapitalisman var figgindin, sum arbeiðarin ynskti at: verðu menlur al menna seg til bar daga ímóli. Tann fyrsta socialistiska ella kommunisliska rorslan varð sligin niður við harðari hond. Sellir í fongsil, í áravís oftani, ella sendir út av land- inum deporteraðir vóru leir, men hesir menn og teirra „martyrium“ var súðið, sum hin internåtionala socialistiska fræls- isrørslan vaks upp av. Og i hesum ymsu londum er igjøgn um hesi nógvu ár fólkið vaksið við rørslu; hon er gingin teimum í tuð upp kunnleika um hesa blóðið, hevur sogið hana inn við móðurmjólkini. Tað er lí væl falandi, at 1. d. hin danski arbeidarin, tá hann gongur saman í faglelog, sæt lað sum nakað sjálvsagt, at hesi Vil vita lað ikki komið so langt allastadni, feløg eru socialistisk. væl, at i Danmark er enn ul øll tilik feløg eru socialdemo- kratisk, men arbeitl verður har av øllum alvi al gera ley lað. Og tey orð, sum vit seltu fremst í hesi grein, sýna at so er kanska allastaðni. Men skulu teir verða mentir at standa í stríðnum, mugu teir standa saman tí tað er fyri sannleika og rætti teir stríðast. Er manna-samfelaginum, har socia- lað soleiðis úti í tí slørn lísman er gomul í gørdum, hvussu skal sø vera her, hvat skal ein vænta sær her? Tey horðu orðini um svíkjara (For ræder) kunnu d ikki nýtast her. Her í Foroyunm er socialisman so nýggj hon hevur einans nøkur fá ár á baki; her er hon ikki gingin fólkinum vir í blóðið, her hevur eingin sogið hana inn við móðurmjólkini, og lí er her lítið og einki at krevja. Al fáa í lag eina socialisliska agilasjón millum fólk, sum ikki nakað hevur srundarlag alt byggju á, er ullar líðir nakað lað sama sum at byggju hús síni á leysan sand, Annaðhvort verður tað ikki annað enn eill bert upplop, ella har verður skapað ein rørsla, sum læti leiður følkaflokkin út á kyks- endi, har ikki boltnur er. Fin flokkur, sum ikki hevur, læl okkum sign fingið eitt djúpt gangandi socialdemokratisk upp- dragtlsi, kann ómetiliga lætt av „smartum“ — ngitatorum verða leiddur inn á eilt spor, ið kann henda miður út hinumeðan hina socialdemokratisku hugs- anina, kommunisma liggur so nær við socialismu, 16 at hest báðar rorslurnar nú lykjast al vera sum eldur og valn, og er hon størsta andstygd socialde- mokratana. Tað vil lí verða lætt fyri ein lílíkun flokk al taka leiðina yvir til kommunisl- og glíða inn í leirra flokk. Er ein flokkur fyrst uppostur, veil sjålvandi eingin, hvat ið henda kann. Byrjanin til arbeiðis Forovum var klár, mål- mannafeløgini í ikki socialisma, ikki ein móli lí socialdemokratiska inum slílandi rorsla, lí annars hovdu ley verið bygd á sociul demokratiskari støðu, men ley vóru slovnaði eina og aleina við i ællan at fáa allar arheiðis- menn al luka seg saman um lað eina: at krevja hægri løn. Men socialisman hevur eisini onnur mál enn hella eina, al stíári hevur til krevja meiri løn beidistid, eisini 120 mål al skapa OU n ar- hon dømis hægri menlan og gera fólkið fullbúgvið til at taka róður í hond í sínum landi ella í sínum býi, sínum stóra ella lítla samfelagi. Her oll amboð nýtast, skilin ella rein, mugu ikki sum til ber; sum eru »dpport un« og sum tað hóskar at nýta, hvorjar tað tå leiligheitin gevst fruklir lev so bera seinni, ræður ikki um. Vað batar ikki, al menn, sum nevna seg socialdemokratar ella lann skriva vegin, orð í hvussu er hådandi ellu revsandi geva til tann, ið krevur sannheil og reinar linjur innan fyri eill socialdemokratiskl samfelag, hvussu lítið tað átalar, al øl vápn verða nýtt í so er, og sum stridnum, av hvørjum slagi, tey ella dyppaði í eilur. skilin, ja enntá Nú lykjasl eru, rein oll våpn at:skulla nýtast fyri al kova aðrar og koma sær fram til eill socialdemokratum tykist al vera mål, sum fyri gomlum lað allarmest ódemokratiska og øsocialistiska av ollum: diktatur men dir skifta, mangt um skapast, kanska tað nú í okkara líð er vorðið demokrati og so- ) cialisma?? Mangt kann tykjast al miða lann vegin! Tad samvirki var ynskjandi, al eill kundi komið í lag millum t. d. Havnar arbeidis- mannafelag og Havnar social demokratiska felag men her »% mugu vil ikki »stempla« leir arbeidismannafelagslimir, sum ikki eru sociuldemokratar, fyri svíkjarar, lí soninldemokratar, at lað er ikki sum leir eru vorðnir límir av leirra felag men ynskjandi var lað sum sagt. | | | | | | | Hin danska sjúkan — | radio helt hin gitni kvinn- uligi læknin frú dr. Christian sen ein fyrilestur, sum hevur sell sinnini í sterka røring víða um Í hinum danska landinum við sínum smøri, eggjum og síni solu mjólk. Doktara-frúan sigur her, al Danmark hevur eina vissa, ser staka sjúku, sum hevur tikid fast skapilsi, síðan hitt víða gilna og nógv umrødda danska mjólkabrúkið varð fil. Sjúkan sýnir seg í sløttum fótum (Plat- fodethed), trongum brósti, veik- um tonnum, skeivum ryggi og ægraknútum. Og orsokin er, at mjolkavirkihåsini og smør- og eggjaúlforslan hevur so at siga sogið alt lað smør, ley egg og ta søtu mjólk til sín,. sum fyrr gav donskum ungdómi reyðar kinnar og gjørdi hann glaðan og lreyslan. Í less stað er margarin, vingin 5 5 kaffi kostarhaldið, skúmuð mjólk og hitt danski inn i danska so hin ungdómurin mest úli á bygd nú á dogum alt í alt er bæði kálk og vitaminir. veikur, honum restar Bein- ini knolurnar verða veik, arbeiði, elið benda seg av tungum og líkamið verður lættliga upp av tuberklasjåku. Fråan bar fram tvinni prog Hilt eina var frå teim læknum, granska lann ungdómin, skal leir siga um hin danska bygda stim sum inn til krígstænastu. ungdómin, at:hansara likamliga heilsustoða er „ræðuliga ring“. I 1930 vóru 1200 og í 1932 1700 ungir menn vrakaðir sum søldálar, mest fyri ringar føtur og veikan rygg. Samstundis prógvaðist ein yvirhondtakandi andilig afturgongd (Sløvhed). Ein doktari Rørdam sigur út Slagið kálk: lúllandi lorvar Mlatir fótur, kålvaknø, hjólbein og skeivur ryggur nevvan sæst vælskapnd ungfólk longur á landsbygd her. Annað prógvið tekur frúan úr Týsklundi, har eitt heilt ælt arlið undir krígnum varð upp alt við kosti, 10 var mest sum sørur við kålk og vitaminir dørn og ung dovdu í túsunda tali av hunguri, og afluná deyðan sýndi lad seg, tú ley vóru granskaði, at t d. beinini i kroppinum vóru so veik, al ley varð við ley, brotnaðu, lå rørt og ein kundi skera í ley eins og í brósk. Ein deyamóð og sorg arbundin mannaæll varð hon, sum slapp undan, eill verjuleyst rov fyri tuberklasjúkum. Cristiansen rópti eitt sum bæði her og har Frú dr. varskó, eigur al hoyrast víða um: »Gev og leim ny- børnunum ungu Í mjólkinu, og gev leim nógv! Gev leim smør og egg al ela, og ges hvittøl os skipsøl vegnu tey sallevni, sum í ungdóminum bæði 3 ølinum eru. Djórini leita sær eftir salti at sleikja, vita vit, lí Ind er neydturviligt fyri tey. Kaffi ereilur fyri børn (og kanska fyri vaksin við!), men gerv teim frukt, nýmjólk og gronurtir, upp aflur og upp aflur í suman Pað er tvætl og vrevl, at danska fólkið er yvir-nørt, nei, ein tridj- apartur av donskum ungdómi er undir-nørdur, ti mjólkavirkihúsini og úlforslufelogini hava tíkið tes nevdturviligu heilsuevni frå landsins egnu børnum og sell tey til útlandiða. Hesi orð úr hennara radio- rødu eru verd at leggja sær í minni og taka inn at: sær, eisini hjá okkum, lí vit eru við at ganga sama vegin. Sum maðurin segði: „leir selja mjólkina, eggini og kjøtid og keypa doktara og me- disin fyri pengarnar“. Einki ) ið livir av lí, sum landid gevur, út í eitt og all. Frelsar-herurin. Frelsarherurin í Ferovum hevur fingið nýggjar fyrislødu- menn, tveir Norðmenn, Fiskaa og Kronberg-Hansen. Teir skulu nú standa fyri arbeiðinum, og leir ganga fram við ídni, og teir eru filtir og fólkaligir menn. — Nú um hvílusunnuna hildu teir samkomur bæði í teirra egnu holl, og í sjónleikarhúsinum, við røðum, sangi, lónleiki og oðrum. I døgunum 26.—29. mai (báð- ir dagar vid) verður „kongress“ her í Havn, fyrislaðin av „kom- manderi“ Karl Larsson. Karl Larsson er føddur í Svøi ríki í 1868 og hevur í 45 ári vvirmaður í 1912 Finlandi. | leim árum hann var har byrjaði arbeiðið i gjørt tænaslu sum frelsar-herinum. | styrdi hann arbeidinum i hann Ruslandi, men hetta skiftunum málli stedya vegna viður har. I 1919 varð hann sendur til Prag og nakað aftaná sendur til Suður- varð hann Amerika, og nøkur ár aftaná hann aftur til Finlands, har sfll kom hann er høgt mettur fyri starv. Í leim seinastu 6 árum hevur hann staðið fyri arbeiðinum í Noregi, er hann geitin sum frálíkur góður arbeiðari í hersins tænastu. Nú fáa til tess, høvi til at hoyra henda og ein rødari og ein sera vil, um vit hava hug mann, sum hevur verið so víða um í ymsum londum. Fólkafundurin á Konoy, sum lýstur var um at skula haldast annan hvítusunnudag, verður íkki fyrr enn fyrsta sunnudag eftir hvílusunnu. fólk livir so væl sum lad, 55 re BT SL SE er