týsdagur 29. mai 1934síða 1

FRÆLSI ovr. á á. og i. Ymis viðurskifti i Føroyum fyrr og nú. Få Viðurskiflini í teim seinastu fara al líðum geva hug til al 3 3 hugsa eill sindur um núlíð og líð, Havn og á ymsum bygdum. farna um viðurskiflini f Í teim góðu gomlu tíðum var lítil og eingin rørsla um kom- munu- ella sóknarstýrisval, lítil í Havn Tá um, og lítið og einki fólk fór á og minni á bygdunum. var so lítið al stríðast val, sum tá var munnliet, Fråroknad í Havn og í yms- um størri bygdum, Ld. Tvor- ovri, kendist ikki orðið arbeiðis- gevart, og vóru mangir arbeið arar lrælkaðir, so kendu teir tað ló ikki sum nakra trælkan. Samstundis må sigast, at: viður skiflini millum arheiðisgevara arbeiðara nevvan á nakran og hált her í Havn hava verið lík viðurskiflunum í øðrum lond um ennlå ikki í Danmark, har ívaleyst var frægari enn í slørri løndum. Fann, sum hevur nakað nógv ár á baki og minnist væl langt aftur í tíðina, hann veit eisini, al arbeiðisgevarin á ein vissan háll var sum ein húsbóndi fyri sínum fólki. Kanska viðhvort ein nakað strangur húsbóndi, sum deildi illu, tá arbeiðið ikki gekk eftir vild; men so kendu folk hansara eisini á sær, at hann var góður við ley og faðir, sonur og sonarsonur vóru verðandi hjá honum í hansara arbeiði. Nakað soleiðis var her, og fyri ein part hevur lað verið soleiðis til seinastu líð. Uti å bygdunum leim smáu hevur all verið annarleiðis, har hevur, sum sagt er, ikki verið stórvegis lala um arbeiðisgevarar og arbeiðarar — lá undantikid er húsbóndafólk og arbeiðisfólk á bóndagorðunum í farnari tíð; nú fáa bøndurnir ikki arbeiðis fólk. — Men lívið á bóndugerð- unum álli at fingið sín frågreid- ara, lað hevði ívaleyst verið forvitnisligt at:hoyrt eina sanna Irágreiðing lí viðvíkjandi. Hvussu hevur verið vorðið í leim stóru handilsplássunum, Klakksvík í Norðuroyggjum og Vestmanna í Nordstreymoy, tað veil ikki at siga frá, men eg lítið minnist mær at hava hoyrt haðani um ring viðurskifti millum arbeiðarar arbeidis- og gevarar. Hetta var miðjan og nordurparturin av. Foroyum; eftir er suðurendin, Suðuroyggin har må lað so vera, al við- urskiftini eru so ring, at tey hava verið nýtt sum eilt dømi uppá allar Foroyar, Lýsingaprísur fyri petitreglu: 30 ovr. síðu avslåttur í prísinum. "FOROYA: SOCIALDEMOKRAT ú forsiduni, | Við størri Iýsingum fæst | Men hvar í Suðuroy er tað, al so ringt hevur verið og er? Tvøroyri er hill eldra hand- ilsstaðið, har var longu, eins og í Klakksvík og seinni í Vest- manna, handilsstaO undir hin- um handlinum, >kongaligaa meðan Vågur er væl nógv nyggjari, liggur miðskeiðis á 55 1 vørovri oynni, og lí varð handilsstaðið lagt har; men har var ivaleyslt av fólki búgvandi lá í líð- ini, og sóknin æt eilur enn G = og Froðbiar sókn, og har, í Froðbæ, var bæði kirkja og kirkjugarður. 30 helt hin kongaligi mono- polhandilin upp, og handilshús- ini vórðu keypt av einum donskum keypmanni, Thomsen, nær skyldur vid konsul Dithlet Thomsen, sum vil kenna. Nakað um somu líð byrjaði Johan Morlensen, slektaður úr Orðavík, handil á Tvoroyri, eill lítið sindur uttanfyri hini gomlu handilshúsini. Hann hevði verið við kongaliga handilin í Klakks- vík og hevði ikki nógv at byrja við, »smartur« maður, langt framm- men hann var ein sera anfyri lad, sum tann tíðin kendi av handilsevnum, og var uttan iv alla sína líð veitt hestahøvd« frammanfyri Mestu keypmenn her í Foroyum. Nú fór gongd at koma í har, nú vóru tveir handlar, frihandl- ar, á Tvørovri; har var arbeiði at fáa, og alla staðni frå tyrpt- isl fólk hagar, og ein småltan 5 reisti seg fyri og onnur eflir, og stlørri, meiri hábærslig hús eisini. Og hesir tveir handlar nord- ust og vuksu, og arbeiðið vaks fólkið, tali, arbeiðisfólkið, í og nørdist í men neyvan í Eilt fólk, sum einki annað mál veit sær í mentan, í megd. lívinum enn at: standa við skiv- una og bíða eftir, at okkurt skal verða al gera, so lað kann fáa eitl sindur inn í munnin, tuð fólkið kemur al verða trykt niðureftir, har verður einki, ið lyflir upp og sýnir lí eina ljósa framtíðarleið. Tað eru leir, ið vilja siga, at hetta lívið trælkar, Um so afturat hella fólkið fær vvirharrar, sum síggja niður á tað, meta tað sum nakrar langt niðanfyri seg standandi skapningar, so gongur niður og niður eftir, og har skapast ein »klassi« av menniskjum, sum hevur gloymt ella kanska ong- anltíð hevur sæð sitt menniskja- slekt av ófríum virði, ein menniskjum. Har so at sign all fólkið livir » av handilsarbeidi, daglønarar- beidi, har fólkið ikki livir sum sjálvbjargnir bøndur, handverk- JAVNADUR Tirsdag hin 29. mai 1934. arar, fiskimenn ella hevur annað arbeidi fyri, ið ger teir til fríar menn, skapast eingin »kulturur«, eingin mentan lvorlímóli, har verður afturgongd, kropps- liga og sálarlig: Í ollum teim sløru plåssunum í Føroyum var í sínari líð brennivínssola; og hvat tað hevði al lýða fyri fólkið, ment unarlign og peningaligs, at ein og hvor, hvort ólukkudýr, hevði óhefta algongu lil brennivíns keyp og njólun, lí nýtist ikki ul siga frá her. Seinni varð brennivinssøla avlikin í flestum støðum, og til endan var tað, minnist meg rætt, bara al fúa í Havn og á Tvoroyri. Men hetta Føj sølulovvi setti síni merki á fólkið bædi á ein og annan hált. Tað „fónan“ á handilsstødum í Fort hevur verið skrivað um hvar var onganlíð sagt lað, al ferð ovunm og salt er »tonin« ivaleyst manga ikki var sum átti al fólk, hetta fólkið ikki farið so langt niður hann vera millum og var arbeiðandi í mentimnarloysi, sum lað var, kundi ikki talu verið um, at:lað læt nakran bjóða sær at verið talað til í einum ringum, óhósk- andi »lønn«, Tað er ikki nóg mikið, at har varð givið »stykki fyri stykki«, ringur >tónis móli ringum >lónag, lað ger ikki lað hetta er tað ringa betri nei, mest skeiva av ollum, her má eitt heill annað lag nýtast. Men hvussu skuldi lað fólkið, sum slóð á berum, um ley vóru úlae úr arbeiðinum, tóku tey ikki móti ellum, hvussu »skeidndi skuldu ley hugsa um at menna seg og ikki finna seg í >lón- anum«, var hann aldri so ringur" Tað er hetla, at standa á ber um bolni, um daglonararbeiðið slær frá, sum umræður at verja tað er ikki so seg ímóti; men lætt, tá heila samfelagið er bygt uppá og daglonararbeiði. stendur og fellur við Hvat er lá her at gera, hval er til ráðar at taka? Tey fáu, sum bjargaðu sær áður eldur fall úl, og svávul yvir Sodoma, bjargaðu lívinum: ley, sum finna sær annan livi- veg, ganga ikki til grundar, um Aðra Føroyum liva fólk og eru íkki arbeiðisloysi er. slaðni í heilt givin upp í keypmonnum og leirra arbeiði. Frupult er, fátækt er, man- - men havið gan er súrt at liva g er, jørd er, og studningur fil jarðadyrkan má fáast. Hvussu mangur mangur maður hevur | ikki byrjað við berum hondum menn við einum arbeiðshugi og vilja sum stál. Og hann hevur ongantíð klaga, hann hevur sagt nakað sum stóra danska skaldið hendurnar á | | | | »Har jeg min Baad, mit Sejl og | Kostar kr. 1,50 fjóðringsúrið og skrivstovuni. mit Næl, vil jeg Jarlen ej bytte« ein sovorðnan mann bóru leir til gravar nakað síðan úr Havnar kirkju, hin triðja bróð urin, og um allur kundu oman- fyri neyndu orð verið sogd. [val er tað so, sum valið er? Jú tað er at nakra stuðni í Før- ovum er skapt eilt heilt ognar leyst samfelug, eitt samfelag hvors heila verdan til hongur í hesum Kitt daglonararbeiði. sovorðið samfelug er eins og eill barome fellur tur, tess lívsevni stígur og Í sama muni sum handilsviður skiftini conjuneturer alt hongur í einum tráði. Í hesi greinerskrivað um For- heild tidini, og ovar í síni eisini um og Í voroyri fyrr í sø el eftir al spyrja hvussu vorðið er nú? Tá ein lesir um vidurskiflini ljóðar illa frá, tað er eitt dapurt bilæti vil síggja, og spurt verður: J Ertad omøguligt al fåa eina brovt- an, so fólkið har kann koma vvir í eitt annað »arbeidisplan« burtur frá lí gamla, yvir í sjálvbjargni. Tí al hava so leyst undir fólum, alt arbeidislovsis- studningur er einasti planki at bjarga sær á hóskar tað her á landi, er eingin onnur leið at Gt oo ganga" — Kunnu ikki útreiðs- lurnar minkast? Kunnu tær kom- | munalu åtreidslurnar ikki fágst so mikið niður atskatturin, sum hin lítið menti maðurin skal rinda Er tað verður minni svíðandi? ikki so, á Í voroyri sum so manga | aðra slaðni, at mangt gjørt, sum kundi verið spart, spælir ikki »honnet Ambition« eina stóra rollu? »Ja, det koster at være kar!« Havnar býur við sínum 3—4 tåsund sálum hevur ein skúla, sum árliga kostar okkurt um 20.000 ki Gudarnir skulu vita, at hetta er ov lítið, lí fyri smáar pengar fæst lílið, men mær er sagt, at:skúlin á Tvørovri (ella er lað í allari sóknini?) kostur árliga o. u. 40,000 kr. Vil eill samfelag vera >modernac og hava alt tað, sum hin >mo- derna« líðin krevur, so kostar lað pening og tær útreiðslurnar mugu oll ley bera, sum krevja at verðu við í lí »modernadn« lívinum. Sjálvsagt tað nýtist ikki at Sigast! mugu tey, sum hava tær stóru inntøkurnar, bera stóra parlin av byrðunum, soleiðis er ella eigur at verða, alla staðni men skatturin í hvussu er tann beinleiðis er og hevur allar tíðir verið illa sæddur. — Kundi Ind fingist soleiðis, at eilt vist mark í inntokum varð selt, so tann, ið niðurfyri var dottin, ikki læt beinleiðis skatt, var tað vunnið at hesar fyri ein fåtækan mann verður bilagt á posthúsinum, brævsavnarstoðum Telf Í verður | | | | | ! i BRODURSKAPUR Porto. Blaðið | | 8. årg. 143. Skil å getum okkara. Vil hava einaferð fyrr skrivað lað um ljóta óskil á gotum okkara, at einki fær verið í friði. Verður eill pappír selt upp ein »plakat« verður hon beinanvegin pilkað niður. Nú hava vit 4 fýra poli tislar gangandi, men líka ringt er. Er lað eingin, spyrja vit, ið kann fáa hetta óskil ruddað burtur? Kann tó ikki antin by ráð ella politi fáu sett mark fyri. hvat fólk, stór ella små, loyva sær av óskili Í bvi okkara? Gevið okkum svar; og verður lað ja, so latið lað sýna seg, at tað er ja! 0V slóru skaltarokningarnar ikki longur komu inn um dyrnar, og al hansara menniskjans rællur, borgararættur, tó var óskerdur. Men hvussu so, hvað ani skal so tann peningur fáast, sum annars skuldi verið álíkn aður? Kundi tað ikki hugs- ast at fingið henda pening inn ikki bein toll ? hvat »indirekla« skalt, til vid ein leidis dømis Um hetta kundi hugsast. kanska er ógviliga torført at fúa í lag, kom á tann hált nóg mikil peningur inn, men í so smáum, at hann neyvan kend- isl, í hvussu er nógv minni enn sum nú við lí beinleiðis skatti. Sjálvsagt komu á tann hált hini, sum slóðu = omanfyri markið, at rinda skatt tvær reisur, men fyri tey varð tað ikki so nívandi, sum hini kenna td við lí beinleiðis skaltinum. - Nakað soleiðis segði ein góður maður ein dagin í eini samrødu um ymis sovorðin evni. At verða við ut grenja inn á og skelda og deila leir báðar flokkarnar, samband og sjálv- stýri, fyri, at vil her í Førovum hava eina skaltalóg, sum nú áselur tær (re ylir, at: ein maður skal hava rinduð skalt fyri alt kommunalar eilt sleppa at velja dømi lað, styrismenn, lað er uppá, at mangur talar um hann einki veit um. Okkara løgting kann (6 ikki gera lað ómoguliga moguligt; tað kann ivaleyst ikki fáa heill aðra lóg fyri Foroyar enn galdandi er í ríkinum, ollum lí danska og neyvan fer nakrantíð ut eydn- ast at fáa eina serstødu fyri Førovar í hesum máli, Vit hava ikki sæð nakað tekin til, at hilt danska socialdemokratiska slýrið niðri í Danmark ætlar nakað tílíkt har. Men roynið lað sakar einki at royna! og roynið so sam- slundis at finna eina leið, sum kann gangast og fyribils kann SR = a Fe