týsdagur 19. juni 1934síða 3

Broytingin i fiski- vinnu „okkara. Allar broytingar og allar nýggjar fyritøkur eru treytaðar av dugnaskapi og skili. Ungu menn, farið út og lærið! Vit tóku fyri stullum uppaftur eina samtalu, vil høvdu við ein norskun sjómann á einum línu- báti. Hann greiddi okkum frá, at hin norski sjómaðurin arbeiddi at:kalla alt árið íkring, við línu og .garni, undir Íslandi, undir Grønlandi, undir Føroyum og vid »gamle Noregs« slrendur. Ars- úrslitið var um tað try og fer- falda av lí, ein vanligur føroysk- ur fiskimaður vinnur á sjónum eftir sum líkindini vísa seg í ár í hvussu er. Hyggja vil at arbeiðslíðini, hjá ti íslendska sjómanninum, síggja vil, al eisini hon víkjur í stórum frå, hvat ið er tilfelli her heima hjá okkum. Ogeingilskmaðurin? Vil kenna hann lessverri ov væl. Alt árið íkring, troytir hann havid kring Føroyar, Ísland og aðra- staðni, á Hvilahavinum og uppi vid Grønland. Danin og Svensk- arin vita heldar ikki av at sign at: liggja stillir langa tíð av ári- num. Teirra vinna er eisini fleirfalt Foroyingsins í peningi. Eingin av okkara grannaljóð- um nýta sama reiðskap sum vil Føroyingar. Og eingin veit av siga frá so lítluri ársvinnu til fiskimannin, sum hin foroyski sjómaðurin má lyggja lívið við. Tað er sagt og er nú á hvorj- munni, al skilið hjá okkum er ikki sum tað skal vera. Ja, hetta er hvørjum mansbarnid greitt. Men hval so? Eitt er al fola seg at vera í ov trongum skóm. Annað er, um nýggir skógvar eru greiðir at laka at nyta, lúið teir gomlu vera burturlagdir. Hetta er hin stóri spurningurin hjá tí foroyska sjómanninum Í í dag. Tað er ikki sjaldan at hoyri leir — heimkomnu fiskararnar harmast yvir al noydust al standa og fíla og at kalla einki fáu, meðan leir íslendsku og aðrir línubátar fylla seg. »Upp til 2— 3000 kr. vinnu leir við línum um várið, meðan vit slila okk- einar 100 kr., einar 300 kr.“ um kanska bert táið alvabest er suffa teir. Tað er ikki logið, al leir suffu -- lad kundi verið munur á minni muni! Og hvat eru 100- 300 kr? Fyri oljuklædir og aðra útgerð, kanska! Men hval skal so familjan liva við heima? Hella kann ikki ganga, helta ber ikki til, so siga oll — og lað er sull ull ov sull, lessverri. Men hví so ikki taka upp annan (ål? Hví so ikki taka dømi eftir okk- ara grannum? spyr særliga hin fremmandi og ókunnugi her á landi. Ja, hví? Vil og eingin iv- ast í al hungur og trongd er til At lað ikki er gjørt fyri langari tíð síðani stavar sjálv- andi av djúpum meinboðum. less. orsøkum og Teir, ið sluppirnar eiga, ofra seg. Teir spyrja, hvat ið teir tá skulu gera við lann stóra kapi- tál, ið er bundin í hesum skip- um. Og so hava leir helduríkki — mangir í hvussu er — pen- ing lil at:sturla vid við nýggjum lólum og skipum. Fiskararnir sjålvir tá! Jú, tað var náttúrligt ja tað var lað beinasta, ti lað må vera eyðviluð, al driftin var drivin mest møguligt »økono- miskl«, lúið skipa- og ålgerda- eigurarnir vóru fiskimenninir sjálvir. Men hval kann í so mála ræntast av einum fiskaraflokki, ið er útarmaður, sum ár eftir ár er komin longri undir beink- ÍR SUÐUROY in? Hann eigir ongar pengar ella ognir, og lessvegna kunn hann ongar pengar reisa til at keypa nýggj skip og nýggjar greiðir fyri. Og heraflurat kemur at um (ad verunliga eydnast nokr- um at takn risalakið og veila sær skip og greidir til annan fiski- skap enn vid snørinum, so kann tað henda, ja næstan allíð, al td ber illa í hond at byrja við; ti kunnleiki og venja skal (il all, ikki minst tilat driva ein nýggjan fiskiskap, verið tað sær við línu, torska- ella sildngørnum, snurru- váði og troli ikki attala um. Og eitt tílíkt óhapp — og tap(!) tola teir ikki. Teir liggja við breslin, og við teirra falli fellur hugurin, dirvið og áræðið hjá oðrum al laka upp aftur roynd. Hvussu ofta er hetta ikki prógv- að! Ísvirkisbálarnir, ymsar pen- ingaveikar royndir við trolarum — fyri bakka við Tað varð úrslilið! allir menn, at leir sOmu og línubálum stórum falli! Og ló vila ið peningaliga eru fyrireikaðir og sum eru uppvaksnir í hesum fiskiskapi eins væl og Foroying- ar eru uppvaksnir í snorifiski- skapinum, teir vinna væl og standa seg væl, bæði mannskap t. d. stóru og skip. Hvussu lesa vil ikki í bloðunum um lær peningnsummir, teir donsku snurruváðslískararnir fáa fyri Men (ad megu fiskimenninir sel veiðu! alt vera teirra tross sjålvir, 10 taka sær um rei fyri at halda Í JE nýggjar leiðir. Ein nýggj veiða er treytað av virkispeningi umframt peningi til at:veila skip og greiðir til vega fyri. Men hon er ikki í minni mun lreylað av, at leir, ið skulu driva hana, eru kunn- ugir við bæði grunnar og leiðir, handfaring og nýlslu av reið- skapinum eins og við la av marknaðinum absolut kravdu særligu viðgerð av veiðini, fiski- num, ífall tað ikki er talan um sallfisk. — Sultfiskin til Spaniu duga Føroyingar at hagreiða. Men eisini her tvorrar í kunn- leika, tå ið talan er um ymis klipliska- Spaniu. henda sallfiska- ella lond enn prógva, at onnur keypandi Royndirnar kunnleika, »insikt« og skil við- veidihåtlum, hagreið- ing av veiðini og marknaða- krovum fúu menn ikki all í einum, teir byrja — tað má tíð til. Vit sleppa lessverri íkki uttan um, at eisini her ræður orðalakið: »Øvelsen gør Meste- renc. Okkum stendur lað lí sum eilt lað fyrsta, vil eiga at gera, royna at fúa est mogu- víkjandi er al ligar av okkara ungu sjomonn- um al sleppa sær út ímillum menn, ið eru fullliknir í leim veiðihállum, vit ætla at taka upp eftir oðrum. Landið skyldar at:styðja leir, ið vilja fara út at læra, beinleiðis við peningi, um lað torvar. Táið so hesir okkara menn komu heim aftur, sjålvir fulltiknir í ollum viðvíkjandi lí má lad eisini vera teir al veiðu- nýggjar, lá ein landasak at slyðja laka upp lann nýggja háttin í Foroyum. Tað er eyðsæð, al um væl skal bera í band fyri land og fólk okkara, megu vit taka upp nýggjar leiðir í vinnulívi okk- ara. Men vit kunnu íkki byrja á berum, ullan kunnleika og orku. Tak er eingin skomm, men heiður og í okkara kappingar- tíðum ein lívssak at læra kynstrið av eðrum og stíga fremri enn lærumeistarin. Farið tí út, okkara ungu og óbundnu menn, og lærið! Komið so heimaftur og nýtið lær- dóm og kunnleika tykkara til sjálvs og lands gagn og frama! Uppruni privat- kapitalismunnar. Sum eg segði í mini seinastu grein, er privatkapitalisman eill kreftsår á lí núverandi samfelagnum. Men harfyri er ikki sagt, al hon ikki summum opið fori hevur avrikað nakað golt. Á vissum úlvíklingsstigum hevur hon mentunliga gjort stórverk, ið hava stóra nyllu og sóma. TO má tað verið mannaætlini til alt fyri eill viðleggjasl, at eisini hennara stórbragd vórðu framd yvir túsundir av vanskepnum samlíð síni í sínum og vóru framkomutreytum ein skemd, sæd úl frå teim >humanu hen- synum«, sum eilt hvort mentað følk nå krevur fram fyri úrslitið. Ég sipi her 5 megu ganga særliga til hin forna kulturin, t. d, hin grikska. Fyri at skapa tær ódeyðiligu standmyndir og annað kynstur hevdi hin múgv- andi trælir at slita og sleipa fyri seg og freisla eill myrkt og súrt 8 og lív uttan frælsan og frían rætt í nokrum. Trælirnir skuldu veita ríkidomið til meðan hin ríki, harrin og aðals- fekkst við tær ymsu fødina og vega, maðurin, listir og landastýrið. Ein kann siga nú, at um trælarnir ikki vóru, var tann tåverandi ódeyð- Men var hann ikki ov dyrur? Skapl- iligi kunstur ikki skaptur. ist ikki kunsturin og stórverkini størri og betri, um fólkið var frítt? Í nútíðar samfelagsskipanum skallar stalurin, altso alt fólkið, stórar summur til framleiðslu kulluri og kynstri. Teir fyrstu menniskjaflokkar- nir kendu onga privalogn, oll høvdu javnan rætt til alt! Enntå voru i upplysing, og uppihalding av kvinnurnar felag, og menninir kendu ikki sini egnu born ella hugsaðu ikki um ley, mammurnar teimum sum síðurin er Fyrst tå menniskja fór at lemja ansaðu í djóraverðini. djórini og vella jørdina, fór hin einstaki at kanna sær rættin til hetta djórið ella hetta jarðarslykkið. Tá byrjaði eisini hjúnarlagið: lí vildi ognar- maðurin vissa sær, at hansarn ogn kom hansara egnu børnum til nytlu; og haraflrat vóru kvinnurnar nyltugar til arbeiði og blivu við hjúnarlagi mannsins ogn. Menn hovdu tær lá vanliga sum trælir. Tá varð eisini hin fyrsti handil íbirlur; kom ikki í brúk, fyrrenn langt seinni í líð- ini, so handilin var bert um- býtan av vorum. Stundum, lá tilbar, stjól hin einstaki frá ein- peningur um øðrum av lí, hin heyði nóg av, og honum sjálvum lorvaði. Stammurnar gjørdu seinni lað sama, rændu hvor frá aðrari, ognir ella folk til trælir; upp aflur seinni, lå fleiri stammur vuksu saman til eitt fólk, fingu vil kríggj millum einstøk lond, og í okkara tíð hava samferðslu- midlarnir gjørt tað møguligt, at eitt kríggj kann umspenna allan heimin! Men anlin lað so nevn ist við einum navni ella ødrum, ætlanin við hverjum kríggi hevur verið og er tjóvarí! í okk- ara líð full so væl sum Í old- líðini, men nú undir lí óskyld- iga navninum kriggsbål! Verðin 8 er jú gingin so ómeluligt fram á okkara dogum, í hvort fall í hyklari! Tí oll greflig nøvn eru avlikin og vøkur, snotulig komin ístaðin fyri, 16 virkuligheitin, ið krógvar seg aflunfyri ley, er líka greflig og verri enn nakranlíð 5 áður. Á pappírinum eru trælir avskaffaðir í ollum civiliserndum londum, og særlign England hevur verið heyjað til skvýggj- unna, lí md av ollum alvi royndi at forða træluhandli í Afrika við nekarum og øðrum, ið standa á sama Glviklingssligi sum ein miðalbegávaður úrbúgvi í norð Men hella sama ka pitaliststyrda anlondum. hevur ikki blunkað vid at:kúga aðrar England tjóðir og gera sær til góðar a leimum, æltarlid eftir ættarlið. Heimanfylgja og hundil renna úr somu keldu sruggulu sum trældømur, stuldur, ránsmorð og kríggj, tí tað er eyðsæð, at áður lá eingin álli nakað fram um annan, var einki at stjala, rána ella kriggjast um, og henda kelda eitur nú privatkapitalisma, móður at: verðaldarkrígnum mikla og ødrum fjandanskapi! Kø skal í næstu grein vísa fylgj urnar av privalkapitalismuni i Páll, okkara tíð. Tíðindi. Tvøroyri 13. -6. — 31. Springararakstur. Í gjárkvoldið fann ein bátur ein flokk av springarum uttan Menn Meiri fyri = Trongisvúgstjorð. meltu hann til at vera hundrað í tali. Farið varð undir at reka hann, og setti hann leið ina beint inn á fjorðin. Nú komu nógvir bátar til, og róku teir hann inn á Ørnvik, men tí verri fekkst hann ikki al gera landgongd. Tríggjar ferðir var hann inni á víkini, men vendi út aftur, lúið hann kendi grunn. Triðju ferð helt hann út aftur í fjarðarmunn- an, lá slitnaði ein bólkur frá og Hitt, ið eftir var, varð so ríkið inn aftur, heilt inn helt Ul havs. fyri Trongisvågs sand, men ikki eydnaðist al fåa hann at gera landgongd. Hann vendi út aftur og nú vard royntatskutla burtur úr flokkinum, og vóru nakrir hvalir fingnir á henda hált. Roynt varð til langt åt á náltina, bæði at skutla og skjóta, men ikki eydnaðist al fáu uttan nakrar fáar, og var okkurin út aftur sloppin av fjørdinum, lá ið leið ímóli morgni. Í Porkeri, 10, 6. 1934. allir aft veiðuna er Fiskimenn eru flest urkomnir nú. Um lala: hon er leið, tað Tíbetur er prísurin einki at vånalig her um sama sum aðrastaðni. toluligur, unnans hevði illa sæð út - tø ringl verður nokk korltini. Latum okkum vóna, at Grønland skovtir í endan. Keypmenn í Vági hava verið so dúgligir, at teir hava keypt fisk úr Íslandi — 90 ton úr Noregi eisini — og hevur hetta ført við sær, at fólk her um vegir — særliga í Vági — hava havt væl av arbeiði. Á Tveroyri klaga fólk yvir, at har er einki al gera — ella rættari sagt: hóp- urin av fólki fær einki arbeiði. Hetta er syrgjuligt — og enn verri er lad, at skipini eru so yvirfylt við fólk, at menn ikki sleppa burtur at fiska, um teir vildu farið. Tað er ikki stuttligt at taka velri aftanå eilt slíkt summar. Her verður sam- felagið fyrr ella seinri noytt til at taka sær um reiggj -— tó um helta verður hovi at skriva eina aðru ferð. Útiróður er eingin. Í gjár frættist úr ímóti Lopra, at hvalubálarnir fingið 10 hvalir. Vónandi fer hvalaveiðan at bera seg, so hon ikki fellur Galið nokk hava niður fyri eisini. kann vera korlini. Í ár eru lvostprísirnir farnir eitt oyra niður á hvorjum kg — ikki er tað nógv; men gleði er tað, al lað gongur tann rætla vegin. Hevdi »driftin« givið yvir- skot, so kundu vit roknað vid, at prísirnir gliðu eitt sindur niður aflurat. Gras verður neyvan nógv í ár kalt. tidliga at spáa várið hevur verið ov lø er enn ov nakað. »Skjolt er Harranum um,“ sigur orðatakið. Í lembingini var veðrið gott; men vegna tess, at várið var so út av lagi balið, er lembingin Ojøvn. Her í bygdini er eingin grund at klaga; men í teim hogum, sum venda móti hog- ættini, skal vera vánaligt. Í Hovi var slórur parlur av onum, sum ikki kundi føda lombini. Nú, teir dagarnar, hava vil havt summurveður, og seinastu ordutakid sigur: >Tann letan, ið góð er, er ikki ring.< J.H D. Krambakalar og -kvinnur og kanntórfólk í Feroyum! Organiserid tykkum! Verjið tykkara kor! So undarligt tað ljóðar, so er lað 10 satt: -kvinnur og kanntorfolkid í Før- krambakalur og oyum stendur óorganiserað, hó- ast meginparturin arbeiðir fyri einu løn, ið tey ikki kunna liva av. At ind ikki er so í hinum partinum av kongaríkinum, sýnir hetta inlervjå við formannin i >Hundels- og Kontormedhjælper- ne« í Danmark: »Er det sandt, al I har haft mæglig Fremgang i den senere Tid? spørger vi H. & K.s For- mand, Jul. Hansen. Jeg tør roligt paastaa, ul vi er inde i en meget stærk Frem- gangsperiode. Krisen har for vort Fag haft den store psyko- logiske Virkning, at Medhjæl- perne finder sig selv i Samfun- det. Lærer, at de som andre Arbejdere bør stan í Organisa- tion og samlet søge al forbedre deres alt for ringe Kaar. — Hvor stor er Fremgangen? = Vi har fanet over 3400 nye Medlemmer i 1933, og Frem- vangen er fortsat í Aar. Er der mange Lærlinge imellem? Vi havde pr. Í. Januar 2339 Lærlinge, en Fremgang paa 100 í Aarels Løb. Selvføl- gelig maa jeg sige, ul Forbun- det har sat en kraftig og godt organiseret Agitation i Gang. Vi har brugt Film, en Pjece >Lille Mand hvad nu?« er uddelt i Kæmpeoplag, og en Mængde Agitationsmeder er organiseret. Der er Fart i vort Arbejde, og de Lag, vi organiserer, har deres vældige Betydning i kom- mende Kampe for Arbejder- klassen.« Ansvarhavandi bladstyrari fyri Suðuroyar-síðuna: P, M, DAM