týsdagur 17. juli 1934síða 1

FRÆLSI Gamlir gudar | og nýggir. Tad fer nú her í Føroyum at sýna seg, sum verða troyttir av okkara poli- tiska oll ikki forir okkum á nakað mál. Tað mongum at døma — eftir ollum fóru vil at klandri, sum vil vila lykist okkum eftir so jólamerkjum — at ganga ta leið, at flokk, eilt tey nevna <Erhvervs- vil fáa ein nýggjan parti». — Tað tykist, at Foroy- ingar vilja hava aðrar gudar al biðja til, teir eru troytlir av teim gomlu. Ja, ikki einans eru teir troyttir av teim, nei teir háða leir og banna teimum, soleiðis sum tað allar tíðir hevur gingið í søguni. — Latið okkum tó fáa skotið inn ker: Við hesum ikki til lað sonevnda <sambandspartí>, tí luð ikki gamlar gudar sínar, hvussu sipa vil svíkir lasafarnir og hvýggjaðir teir eru JB5 sambandsins gud er gud, gudar biður «det overvejende Flertal» av Foroya fólki til. Sum søgan igjøgnum øldir hevur sagt frå, hava menn- iskjuni — sum áður neynt — til tíðir biðið til ymsar gudar, men ikki einans hava tey sjálvi bíðið til við stórum harðskapi roynt at teir, tey hava eisini noyða onnur til at fella á knæ og tilbiðja, og hin heili ovn- urin, bál, gálgar, oks og svorð, alt varð nytt til teirra, sum ikki vildi á knæ. — Ja hetta var í gomlum dogum, siga tit, so- Nei vist er lað, sovorðið er ikki nú, leiðis er ikki nú. — — — men cill er avgjørl, hugsanin er knæ fyri teim flokkur, eitt parti, hevur sett upp å stabban! hin sama. Á gudum, sum ein Gert tå tað ikki, er tå ein flokks- figgindi — «en Folkefjende» — og hådudur og vanvirdur verdur tú og kanst ikki nýtast til nakað annað enn rusk. — — — — — Og so gongur líðin, nýggjar tíðir, gomlu gudarnir verða skump- aðir slanda nýggj (eir Ýggj hugsan, og niður ella og av vindi av stabbanum mosugrógva, slítast og ella Gloymdir standa teir har, líðin er runnin frá teimum, veðri fúna burtur. menniskjuni hava gloymt teir, einaferð lógu í brennandi trúgv og sendu bønir gloymt at tey og lótu offur upp til teirra — aðrar tíðir, aðrir gudar. — Eg eri so býltur, ut mær altíð má tykjast synd í tí, sum burtur verður (veitt; gomul skip, sum skulu hoggast upp, gomul hús, ið verða nidurbrolin o. s. fr. — — Soleiðis við gomlum gudum. Ikki um at tala, at eilt sovorðið gamalt burturtveitt gudabflæti — Lýsingaprísur fyri petitreglu: 30 oyr. å forsiduni, Nr 29 20 ovr, á 3. og 4. síðu. . . P 854 avsláttur í prisinum. Við størri lýsingum fæst kann vera ein stórur dýrgrípur, hvat vit hava haft domi uppá, hetta = ul gloymdur, burturtveillur, eingin men vera burlur- hevur brúk fyri tær longur tað er so syndarligt at:hugsu um. Ein kemur til at hugsa um hina kendu søguna av H. C. Andersen um granntræid — ein jólaaflan stóð tad í sínum 1lys- andi vakurleika, børnini dansaðu uttan um tað og róplu, at lað var so vakurt, so vakurl, so vakurt høvdu ley ikki sæð fyrr. — Men lað endaði á loftinum, hur mýsnar lurtaðu eftir less søgu, sum (lad ongantíð varð troyll av at síga frá, f teim var enn eilt sindur av poesi, tær vildu fegin hoyra søgu men rotturnar, sum eisini viljaðu upp á loftið, logdu einki í søgu, tað vóru lær vaksnar frá. Tær vildu hoyra um tålg og fisk og tilikt, tær hoyrdu til «erhvervs- parlíið>, lær vildu hoyra um tann stóra kovan, har ein fer inn sum rakdjór og haðan ein kemur út væl í holdum, tær ikki frælsistíðina úti í skógnum, har vildu hoyra sogur um træid stóð, áður tað — tíverri eftir egnum ynski — kom heim til húsa — inn í stovunu, har golt og heill var at vera, men hvadani vegurin gekk upp á hill myrka loffið. Nei, rott- urnar vildu ikki hoyra um forna frælsistíð, tær vildu hoyra um mat. Og træid, sum hevði latið seg fanga av lráanini eftir ti nýggja, ta fekk tað kranku lagnu: gloymt — burturlveitt! Ungur og fúsur kom hann fram á leikvøllin og kravdi al sleppa uppí leikin. Ostortligur frá vanur at hevði hann verið barns- beini, ikki dvína, Borin í heim í stórum bónda- garði hevði hann allar tíðir hoyrt, at hann var borin til at ráða — og hann vildi ráða. Úr grannalandi kom hann — runnan av norsk- ari rót meinti hann seg at vera og Norðmannin Sverra kong, nær knýttur til Og hann, Få — í æt vid Føroyingin søgu hansara. — ungdómurin lyrptist um tilbað næstan landa- hann, og svikjari neyndist hvor hann, ið íkki var við í hesi til- biðjan. — Teir spillu hann, lí eingin størri spilla er fyri ein ungan mann við hovdingahugsan í sær og stórlindi í blóðinum, enn at finna — íkki ein flokk av vinum, sum vísa honum á brek hansara, men ein flokk av eldtilbidjarum fyri hvorjum hvort orð av munni hansara var, nærsagl, sum frá Gudi. Mong vóru, id íkki — langt — kundu fylgja frá honum, Tirsdag hin 17. juli 1934. JAVNAÐUR ella ið iildu seg úli til aðra síðuna. stygdust burtur hvussu er Í Men íkki var lukkuligt at vera millum ley. Og tíðin rann, og hann varð høvdingi, og odda- maður fyri teimum, sum hoyrdi ella søgdu seg alt hoyra til tann flokk, ið stríddist fyri frælsu og ljóðskapliga rætt Føroya fólks. Og hann varð við at standa sum høvdingi, flokksins oddumaður og leiðari. Mangt eilt takið lók væl honum al hann, og dámdi berjast sum eflir hans okkara móli leimum, hugsan kúga okk fólk og — [letta hevur ara ara móðurmál. Vel ið hansar a mål og mið frá ungum aldri. Men trúgvin uppá fólksins gomlu gudar viknar og lýnist burtur, aðrir gudar koma i slaðin, og í hini halgi lundini standa hini gomlu gudabilætini so einslig — tey standa har, Óðin, Tórur og Tórgerð ørga- brúður, leirra og fólkið tonn og skaka hovur sínum prestar og ganga framvið, gletta á kanska onkur tekur ein stein og ripar hunn við hådandi orðum eflir sínum gomlu vin- um. Hetta, at húða gamlar vinir, tå ein hevur skift støðu og ei gingin yvir lil og inn Í ein annan flokk, ella tå ein, Á einum ella øðrum orsaka er dragnaður burtur úr, tað er eill tekin uppá eilt stórt brek hjá menniskjum. Og tud, altid dufta> hetta brek, altid tá kansur er til tað, okkum at menn rópa háðandi eftir gomlum vinum, sýnir eina sera lága mentan. Tílíkir menn eru ikki skikkaðir til at: vera leiðbeinarir fyri eitt fólk ella agitalorar fyri eina fólkarorslu. + Ja, ja, tíðirnar skifta her á jørd, og g tað so hvussu ill tað ger okkum, so fer gamla í grovina, og nýtt stígur upp. Sum leystlign nevnt fyrst í hesi grein, tykist ind okkum, at her í Foroyum er við at koma nakað nýtt inn. — Hini bæði gomlu partfini verða uttan iva at síggja eitt nytt parti stinga seg upp, «erhvervspartiid», Tað hevur ikki samband ella sjálvstýri á síni stevniskrå, nej tað hevurorðið mat. Tað tað stevnurá fund við lí stevnuskrá, lí program mi, at skapa betri livikor hjá okk- tað nakað gerast, ja nakað muna um; talar um, at nú må gott fyri okkara fiskiskap, so vit sita og hugsa: «Hella el teir eru okkara Men vit síta nei, ikki eru Tað er eilt sum enn hevur ringan ljóð her socialisma, menn». vist og durva! oh teir socialistar ! orð, Kostar kr. 1,50 fjóðringsúrið og SKTIVSIOVUNI, 8 ein í Føroyum; men kann flokkur vinna fram, sum hevur tað á stevnuskrå síni at fremja ey maferiellu viðurskiflini, hjálpa okkara vinnuvegum uppá ót, fáa fiskiskap og jarðabrúk kkara í betri skil, so hava teir, lesin flokkur, sýnt seg sum góðir sociuldemokratar, nevnid eir seg so við hvørjum navni, teir vilja. Tað er jú ikki navnið men verkið, sum okkum við kemur. Misskiliingur. mær óvart, Hanu «emn Í Mangt er komið men al mín góði vinur Kamban skuldi geva mær lítla skeinu> lí eg í einum orða- skifti við annan mann segði sum satt er, al reiðiliga nógv- | um føroyskum bygdum sela metinganevndinar skúlulærarar nar hægri í skatt enn bøndurnar, tað ger meg bilsnan. Tí tað er beint sagt. Og ikki var tað til nakað sip til lærarranar, men einans til at minna um, al inn- løgurnar hjá nøgdini av Foroya bøndrum eru småar, eins og tær eru hjå bøndrum i øllum Nordurlondum og vida hvar aðrastaðni. So leggur harra Hanns Kamban (við að er | meg undir ut hogga ØXi) skúlalærararnar. Eisini skeivt. Ég havi aldri borið brand móli skalararnum, men eg havi í 40 ár átalað foroyskan skúlaskap, føroyska skúlaskipan, sum Í síni grund er so óforoysk, roknar seg at einki fólk, sum fyri eina tjóð í nokrum ment- | aðum landi hevur so óljóðliga (ófólkaliga) skúlaskipan, sum | tann er, ið vit hava. Hesum er ikki lærarunum at kenna um. | Teir nógvu av leimum hava | ivaleyst lagt sína megi til al fáa børnini út aflur úr skúl- unum sum rættar Foroyingar, men lfverri, «sjon gongur fyri lað hevur verið teim tað 1S70-unum tað lagið søgn», ul eilt danska skúlalagið í vandafult starv, síðani kom inn á okkum, vil enn Nei, Kamban, byggja á. teter mín góði vinur, Hanus ikki eg havi gjørl meg inn á einstakan ella fleiri skúlalærarar, men lað hevur tú sjålvir gjørt, tað skalt tú eiga fyri, tú minnist tað takkir hvossu grein lå á sinni skrivaði til lagsmann tin: Hvornår blev De omvendt ?" «Henda skúla, sum hann sjálvur er upplærdur i», sigir Hanus Kamban. Hetta er eisini skeivt. Ég havi als íkki gingið í hesum skúla. Tað fyrsta eg lærdi var heima, so fór eg í real- verður bilagt á posthúsinum, brævsavnarstødum Telf. 143 ! | | Porto. Blaðið aði eg har? Hálvt annað ár. Ég kendi við mær sjálvum, at var eg longur verðandi har, varð eg spiltur — orð tvey foroysk ø fyrstalæraran brúka, hoyrdi eg lað vóru: «pinadoy» og «skerpi- kjøl» eg had fadir min sleppa mær hadani, hann gjørdi, setti hond å C. C. Danielsen, tå fulltrúi hjá skriv- meg fyrst undir aranum, at læra at tyda gamlar skriftir og síðani 15-ára gamlan á skúla í Noregi. Hevur nakar dugur verið í mær, har eyst- uri var skúlin ið merkti meg fyri lívið. Danska skúlanum eg gekk í í Foroyum havi eg einki uttan ilt at bera. Men Hanus Kamban, sum er kennari, gevur besta domi sjálvur um hvussu syrgjuligur tann søguligu óvitskapur er i okkara skúlum, tá hann í sínum rosi okkara danska skúla- um skap tekur til «at vit hava hoyrt saman við Danmark í fleiri hundrað år.» Hvat megnarrødu hann í 1851 segði Grundtvig í teirri helt í fólkatinginum, tå Monrad segði at Foroyingar og Danskarar skulu vera eitt: «Jeg skal holde mig til det visse og til dels os alle vilterlige, at Færøerne i det mindste siden Frode Fredegods tid blot til sig eller Norges rige,» Og > have regnet sig enten sel hvat segði verøldar dómurin í Haag í fyrrárið: Al høvdu hovrt til Noreg til 1814. ()o Foroyar sjálvur: Norð- menn sum okkara menn hverja Hans Kamban Kvoður hann ikki um ferð hann fer á gólv tílíkum kvæðum. Nei, mín góði vinur Hanus Kamban, misskilt hevur tå meg og lað illa hesa ferð. Tí eg kann ikki ivast í, at tå heldur við mær í lí, at tað man vera eilt ófóra gott tæri til í Foroy- ingum, tá tað ríkir so frægt í teimum sum tað ger, so nógv eftir av fosturlandsslimbri, aftaná hettar óforoyska skúlalag sum rátt 1870. hevur her á landi síðan Jóannes Patursson. „Tað er guðsbarnið, ið batnar.“ Mad tykist okkum, at niðri í Danmark er farin at vakna ein stør »inleressa« fyri Foroyum. Tað er sum hava teir fingið var- hugan av, at Føroyar ikki bara eru eilt »stort Stykke Statsgæld«, men at tær — tó at tær liggja langt burtur — eru teimum nær, og lad tykist sum teir fegin vilja rætta okkum Foroyingum hond- skúlan, men hvussu leingi steðg- | ina sum bróður bróðuri, 0 =