leygardagur 6. oktober 1934síða 1

AR OCTIALDEMOKRAT BRÓÐURSKAPUR FRÆLSI Nr. 40. 20 oyr. á 3. og 4. síðu avsláttur Lýsingaprísur fyri petitreglu: 30 oyr. á forsíðuni, -FØROYA- Við størri lýsingum fæst Í prisinum. Eitt kalt nei til Foroya fiskimenn. Hvussu leingi vilja okkara fiskimenn lata sær lynda av tí svarta afturhaldinum og stórmannaverjar unum her á landi? Okkara valalið baksast á sjónum — hin minsti av monnum parturin fæst við heimaarbeiði. Tað er lí ikki annað enn rím- iligt væntað av okkara sjó- monnum, at teir menn, sum teir hava sett at ráða fyri borg- um her á lanai, at teir lurta væl eftir og leggja doyðin á fyri at fremja — so væl sum gjørligt — tey ynski, ið fiski- menninir bera fram. Ein skuldi ikki hugsa annað men hvussu er tað? Ja, hvussu er tað ? Vit vilja taka tvey domi : Føroya fiskimannafelag legði í fjør inn á tingið umsókn um at fáa kostarhaldsskipanina broytta soleiðis, at fiskimonnum verður tryggjad neyðturvulig >rasón<. Tingið vísti lå hetta mål til »organisasjånurnar« til »erkler- ingar. Í ár hevur henda umsókn aftur verið til viðgerðar á tingi. lingið, Men hvat gjørdi sjálv- slýris- og sambandsflokkarnir? »Tit kunna samráðast við reið- fáa hesir ararnar um at nóg stórar flokkar Men reiðararnir siga, at »råsénur« halda við Feroya fiskimenn. hvat, um lóg er lóg, og »ras6nin« er fest við reglugerð? Fiski- tað Javnaðarmaðurin á tingið settu lógliga menninir krevja dupulta. fram eilt broytingaruppskot um at fáa reglugerðina viðvíkjandi kostarhaldinum umborð í fiski- skipinum broytta soleiðis, al fiskimanna ynskir verða framd. Tað fekk atkvoður, bert tvær javnaðarmansins og Sigurd Poul- sens, sjálv! kommunisturin var ímóti — hann sat. Sum annað dømi kann nevn- ast Føroya fiskimannafelags um- sókn til tingi um lán ella studning til bygging av turki- húsum og til selu av fiski- mannapartinum. Teir báðir stóru flokkarnir, sambandið og sjálvstýrið dryggjaðu málið eitt ár við at biðja F. F. frágreiðing um ætlan felagsins. Henda givin. Málið kom so aftur til viðgerðar í ár. Úrslilið: eitt nei! Eitt broytingaruppskot frá javn- um nærri frágreiðing var aðarmanninum um at veita Foroya fiskimannafelagi tryggjan (garanti) fyri einum láni uppá 100.000 kr. fekk kvoðu, javnaðarmannsins. Allir bert eina al- hinir sólu — ikki so frætt sum kommunisturin stlemmaði. Tå ið á 100.000 kr. (il Men ararnir stóð, lænti tingið reiðararnar. 1000 tingið al nú, tå ið leir fisk- heittu á fáa líknandi = peningasum til al hjálpa teim til at fáa meir fyri fisk teirra, vórðu leir eisini av teim sjálvstýrsku sjálvstýris- monnum — vístir til Danmarkar. Hesa ávísing tervaðu fiskimonn- ikki. frammanundan og høvdu sjálv- unum Hana kendu fleir andi í huga at ganga hana. Men »Kongerigets Fiskeribank« gevur bert eitt vist procent- tal av virðinum á ti bygda í lán. Tað, sum írestaði eins og pening til at arbeiða við, var (ad, at Føroya Føroya fiskimenn hildu, løgting vildi veita teim sum studning ella lán. Men fáfongda vón — leir fingu eitt kalt nei. Hvussu leingi vilja Føroya fiskimenn lata sær lynda av hesum kolsvarta afturhald- inum og stórmannaverjarum ? Ja, hvussu leingi? Tingið vísir frá sær at gera reglur fyri eplasølu og eplakontrol. Tingmaður kastar Havnarmonnum fyri at teir ikki tíma at velta. Føroya búnaðarfelag hevur longu í 1932 heitt á tingið um við lóg at so skipa fyri, al ókontrollerað = úllendsk eplir ikki verða flutt higar til landið, og at allur handil við foroyskum fer eftir Búnaðarfelagið hevur eplum fram vissum reglum. gjørt uppskot til tílíkar reglur. Felagið vísir á, at hvert ár verður innflutt av eplum fyri um 100.000 kr. Hesin stóri innflutningur sigur felagið, førir JAVNAÐUR — Leygardag hin 6. oktbr. 1934. - við sær, at nógvir jardabråkarar í Føroyum ikki sleppa av við síni hóast góð og betri enn tey útlendsku eplir, ley eru eins eplini. Felagið undirstrikar tess al tað er at tryggja teim foroysku eplu- vegna, neyðturvuligt num heimamarknaðin og heldur, at: tað ikki eigir at vera loyvt útlendskum eplum at sleppa inn í landið, so leingi sum góð for- oysk eplir eru ul fúa. framsøgumad- K. Djurhuss, urin, greiddi frå nevndaråliti- num. Hann upplýsti, at tað eftir »Statistisk Departements Beretning« verður innflutt av fremmandum eplum frá um ca. 6—7000 hkg, 30- um ið menn ætlaðu 35.000 kr. 15—20.000 kr. at kosta um farmagjald Eftir teirri almennu uppgávuni 1930 163 Ávoksturin var um 27.000 hkg. Tað dyrkað um 4 ferðir so nógv av innflutt var í selt um ha. var altso her á landi eplum, sum verður. Talarin segði, at neyndin var greið yvir, at epladyrkingin hevði åføra stóran tydning, men hildið steingja fyri nevndin hevði ló ikki tað innfluttningi av vera rætt at eplum. Tey foroysku eplini høvdu ein fyri- frå ningarfraktini. Forbod vildi dyrka mun í at sleppa innflutt- eplinum hjá teim, sum ikki vella. Hetta vildi níva serliga meint at teimum sum høvdu ring ráð. Nevndin helt, at tað vildi hjálpa væl, um handilin av eplum varð skipaður eftir leim reglum, sum búnaðarfelagið hevði sett upp. Men fingið kundi einki gera enn. Búnaðarfelagið og traðar- mannafelagið måttu fyrst taka sær av hesi skipan og stovna eina sølucentral, hvarigjøgnum allir epladyrkarar kundu selja eplir síni. Utreiðslurnar við hesi central kundu berast av epladyrkarunum sjálvum við eini minni avgift uppá eplini. Uppskotið ljóðaði soleiðis: »Der meddeles »Føroya bún- »Føroya lraðar- Afskrift værende Betænkning. adarfelag« og mannafelag« av nær- N. Debess segði seg ikki at hava so nógv at siga. Hann skilti framsogumannin soleiðis sum, at hann helt, at okkara epladyrkan hevdi ein so stóran fyrimun fram fyri útlendsk epli í fraktmunum, at vit harav máttu vera konkurancadygtugir. heilt so Men hetta var nú íkki beint sum hildið, lí at fáa før- oysk epli kostaði eisini nógv í frakt lað al flytast Havnar. Munurin å farmagjald- vid eplini máttu av bygdunum til t. d. inum var vist ikki so ógvuliga innan rinda fraklina tad var væl latið, ið við al oyggja varð latið til hetta. P. M. Dam helt at vit høvdu »Smiril«. Tingið kundi lælta teirri foroysku eplasøluni við at lata »Smiril« fora eplini fyri lílið og lætt. Tað var torførari at seta farmagjaldið niður hjá teim privatu,. Hann hevði annars nevndini. eilt væntað meira av Hann hevði væntad po- selivt uppskot. Øl lond royna jú at gera alt fyri at verja og lívga arbeiði, ið gjort verður inni í landinum. Vit máttu gera tað sama. Tað er skilaleyst, at vit ikki nyta okkaru egnu epli, áðrenn farið verður út av land- inum eftir eplum. Epladyrking hevði al stóran tydning fyri bónd- an so væl sum fyri tradarmannin, ikki bara okonomiskan týdning, men eisini reint «psykologiskan« tydning. Nú veltur mangur ikki meir eplir enn til húsbrúk, ti við epli alla tann hann ikki sleppur av hetta Talarin hitt hevði viljað selt epli men slapp síni hoyrir ein staðni frá. hevdi sama dagin ein mann, ið ikki av við tey og málti fara avstað aftur við teim. Handils- menn og reiðarar máttu av nationaløkonomiskum grundum fyrst keypt og selt landsins egnu verur. Vísti jarðabrúkarin sær vissan marknað, vildu hann lagt okkara doyðin á at velt, og jarðabrúkarar vildu lættliga kunna velt tey epli, vil brúka. Hetta brúk, land- kulti- traðum. vildi framt okkara vildi selt ferð á veringina av okkara Tað vildi givið mongum um- framt hin peningaliga vinningin eina moralska styrki. Einki er so moralskt niðurbrótandi sum arbeiðsloysi, meðan arbeiði er ein strimbran av fólksins karak- teri, likamligari og sálarligu heilsu. Talarin undradist á lað tal, sum inn- »statistikkurin« uppgav av fluttum eplum. Hesin innflutt- ningur var nakað heill annað enn, hvat ið menn høvdu mett hann (il. Hann vildi gjarna spyrja framsøgumannin, hvussu nevndin var komin til hetta tal. Var alt, sum bestillist „private komið við her? Epli vóru flutt inn á ymiskan hátt. Viðvíkjandi nevndarinnar ótta innfluttningi dýrka fyri hin minna mannin ynskti fyri, at noklan av av eplum vildi eplini talarin at siga, at henda ótta nýttu menn ikki at hava. Tí var tað talan um at steingja fyri innfluttningi, mátti sjálvandi áselast ein hámarksprísur (mak- fyri, simalprisur), ið tryggjadi at eplini ikki blivu dyrari enn stórur. Tingið kundi hjålpt her | al tey vóru kappingarfør i prisi | — Kostar kr. 1,50 fjóðringsárið -+ Porto, Blaðið verður bilagt á posthåsinum, brævsavnarstødum og skrivstovuni. Telf. 143. við åtlendsk epli pluss 'farnra- Tað mátti sjálvandi ikki verða talan um at hjá tí fátæka, ið gjaldið til Føroyar. dyrka eplini onga jørd hevdi at velta f. Nå bestiltu + mangir privatmenn uttanifrå og fingu eplini nógv bíligari, enn tey fáast í okkara Men tað fræltist nú, bundið fyri hesari bestilling hjá privat- Nú segðist, at tað privatmonnum, at handlum. at menn eru við at fáa manninum. var svarað teir kundu einki fáa, tí teir ikki vóru keypmenn. Ér hetta satt, so er í hægsta sligi neydturvu- ligt at fáa ein maksimalprís við hevur til eini sølucentral ið skyldu at selja tey góðu fer- oysku eplini fyrst, áðrenn út- lendsk eplir blíva innflutt. Tey innfluttu eplini máttu sjálvandi sum av búnaðarfelaginum skotið til — vera »kontrolleradi« góð epli. Talarin vildi geva framsegu- manninum rætt í, at okkara landbrúksorganisatiónir áttu at tikið sær meiri um reiggj eins og gjørt er í útlondunum. Kundu tær tað, vildi tað hjálpt væl — tað er rætt. Men tær vístu seg allso ikki at hava kunnað tikið nakað stórfingið felagstak. Ynski hjálpa ikki — og landið, fólk- sins valdu menn, ið sita við ábyrgdini, mega tí taka takið og við lóg og makt stíga til, tå ið hitt privata vísir seg so evna- Og men leyst sum her er talan um. loglingið ikki bert eigir, tað kann loysa eplaspurningin og stovna eina sølucentral, ið allur við at áseta maksimalprís eplahandilin skal ganga ígjogn- um. Tað síðsta orðið var óivað Talarin helt, at ikki sagt enn. traðarmenn og bøndur dámdu ikki hetta tingsins uppskot. Teir vildu koma aftur við málinum, lí tað hevði so stóran týdning, at tingið ikki kann sleppa undan at gera sína skyldu og hjálpa. J. Patursson segði seg ikki at vera samdan við nevndina. Hann vildi tó ikki lala nógv í málinum; men einans vísa á, at Íslendingar hava haft forboð mót innflultningi av eplum. Djurhuus helt við Debess, at tann fraktin, ið tey føroysku eplini høvdu, hevdu tey út- lendsku eisini. Til Dam, ið vísti á »Smiril«, vildi hann siga, stóð trongdi tí til alt farma- fáa. Tá ið Dam segði, at epladyrkingin uppá land- tað júst, hvat ið nevudin hevði sagt. Hon hevði ti mælt landbrúksorganisasjón- unum til at organisera epla- søluna. Tingið kundi ikki uppå- at »Smiril« seg ikki sum var og gjald, ið hann kundi virkaði stimrandi brúkið, var þr AR + GÅ min” ——— ek“