leygardagur 19. januar 1935síða 1

FRÆLSI FØROYA: SOCIAL. DEMOKRAT JAVNADUR 20 ovyr. á 3. og 4, Nr. 3. síðu. | Lýsingaprísur fyri petitreglu: 30 oyr. á forsíðuni, avslåttur í prísinum. Við størri lýsingum fæst Leygardag hin 19. januar 1935. BROÐURSKAPUR | Kostar kr. 1,50 fjóðringsárið Porto. Blaðið | verður bilagt á posthúsinum, brævsavnarstødum 9 árg | og skrivstovuni. Telf. 143. | ' . „Stættarstríð“. Vónleyst at vagga teirri fåtæku fjøldini Við „steypastemningi“. Ti megu afturhaldið og dreymirnir um eitt sjálvstýris ella sambands yvirklassa og stórmannsveldi rúka fyri krøvum teirra ognarleysu og minni mannsins. Í »Krossi« av 5. januar í ár verður á ein illan og bangnan hátt roynt at skemma javnaðar- al ikki vilja koma jøn seg sjálvan, menn og u y javnaðarmenn at vinna Føroyingar til sín. Undarligt, at blaðst. á »Krossi«, ið so dykt og fast hevur fingið frammanå frá rælta viðkom- andi kenningi hansara fyri »Bengnaveri«, aftur skal koma af med sin sær úl fyri >Fremmaning Tuskhandel Men hann hevur fingið besked annað- Fortidens Overbevisning.< kanska hvert at vísa, at hann makkar rætt ella »Afsked paa graat Papir.« Og tey sioyt, ið ein ikki orkar at taka sum ungur og fåsur, er ikki at vænla, hann skal evna at standa fyri á ellis- árum. Vit hava gjørt reint á okkara lað. alle vera bordi vit måltu vera »Brauadne Kar findes í hví skuldu vit Men Lande« undantak. lað avgerandi er, um ein flokkur sýnir al einstaklingurinn ikki må viga meir enn flokksins hugsjón og endamál. Vit hava upplýst og dokumenterað, al innan fyri flokksleiðslu javnuðarflokksins el ; einki »Bengnaveri«, Al vit vóru útseltir fyri einstakar av hes um ormum ella møguliga kunna ikki flokkinum, rersluni Í Men ið ganga orindi fyri aðra hugsjón, útsetust fyri leim kann kastast síni heild fyri. leir, enn sum í hjartanum býr, leir hava sjálvir líkið seg burtur úr úrvalaliðinum. Teir hava gjørt seg til malmaðkar. So satt sum, al tad er ein náttúrlóg, at hin órætlaði knógvaði vil hevja høvdid og krevja sín menniskjaliga rætt, so skjótt hann kennir sær andaligt áræði til, so satt megu allir sleypadreymar og jarladreyms- sjålvstyrid í »Krossi« og alt afturhaldid i Føroyum, hvønn lokk tað nú heldur seg til ella skírir seg fyri, vera víst í lí, at hin minni maðurin vil fylkjast minnimannsins um politikk, javnadarstevnuna. At javnadar minnimannsins ein- leid, »Dimmalætting« slevnun er holla asta Sanna vila og vil, hvørki ella Tú »Krossur« vilja avsanna tekur valla einn segubók, veri hon skrivað av afturhulds- manni, radikalum, vinstra ella javnaðarmanna, uttan tað stend- ur, at arheiðarans, minnimanns ins politikkur er socialisma. At einstakir menn svíkja ella misbrúka socialismuna hevur einki við sakina at gera. Teir megu »vekk«, so hvort sum teir koma undan kavi. Ein- hvor flokkur má halda justits innanfyri sínar rekkjur. Tað má sambandið. Tað má sjálv- má eisini social- slýrið, og tað isman. Domi kunna nevnast frá ellum hesum nevndu flokk- »1 G:1- Ingu blaðstjóri tala Hann er lí ikki javnaðarmanna um o og krossar« kann við herum. talsmaður í dag, men måtstødu- maður, hóast tað er júst hann, sum á ungum árum týddu javn- aðarmanna stríðskvæði: »Brått lýsir í eyslri. . . .« Stættarstríðið, klassakamp- urin er við at sela sínar kílar djúpt í hin føroyska politikkin. Dað kennir »Krossur«, tað kenn- ir aflurhaldið, tí nívir ræðslan. (ov ræðslan tekur altíð til at mála »skrymsl« og gykla ræði- villa og sleppa undan undirgonguni. Men ikki. Lívið, lagnan má fram á rás síni. Stættarslríðið myndir fyri al sæl tað batar vunliga er við al fara fram í fullari herðslu og tað er vonlevst at droyma um al stedga tí. Tað må á mál. Tað kann ikki helma á, fyrr enn frælsis og ræltvísissólin skínur fyri oll- | um, fyrrenn oll ley kúgaðu, svongu og líðandi eru hevjnd javnbjóðis tey, ið nú eru omuná og full út stættað Minnimannsins politikkur, so- cialisman, má sigra, so satt sum sólarættirnar sigra tað yvir kulda- æltunum, sum stendur í ævintýrinum. Politiskur fundur. Jóannes bóndi háls um háls við „Hejfinansen“, (Niclasen), sam- bandsbendurnar í Eysturoy í bardaga ímóti, at hin minni mað- urin skal fáa ein teigin og hjálp til at grønska jørd okkara. Hann ger spott úr neyðini. blaði, hevur Jóannes bóndi Patursson Sum nevnt í seinasta ferðast kring um Suðuroynna fyri at fylkja fólk til møtslødu ímóti fleirri í seinastu løgtings selu vidtiknu jarðaskipan. Sjálv | andi mølti hann her eins og Í aðrastaðni móistoðu. | Hann tók hin syðra endan fyrst, helt fund í Sunnbæ og Vági. Hvussu fram fór í Sunnbæ, hava vit ikki frælt. Men í Vági fekk hann tílíkan harðan dysl við Danbjørg, at hann fór við ongum sómdum av fundinum, tvorturímóli. Ur Vági kom hann til Tvør- oyri. Her slóð fundurin væl úl yvir midnált. Vit vilja í stuttum siga frá ordadråttinum á hesum fundi. J. P. byrjaði við at siga frá starvi sínum í landstinginum. Sær var ikki neydturviligt at vera har niðri fyrr enn aftaná jól, helt hann. Í ríkisdegnum gekk alt sína krókulu og sein- foru gongd. Ymsar løgtingssakir hevdi hann 16 fregnast um. Harímillum >Endurnýggjan av okkarafiskivinnu«, >rættarmáliðs Fiskaridirek- og »flaggmålid«. tørurin hevdi blankt avvist sam- bandsins uppskot um at fåa 2 milliånur til Føroyar uttan løg- lingsins Iryggjan. Skuldi loglingið fáa eina deild av hesum banka til Føroyar, målti tad tryggja statinum fyri tapini. Hella, segði hann, høvdu sjálvstýrismenn haft uppi á logtingi. Hann harm- al ikki vóru gingnir við til at javn- aðist yvir, ambandsmenn sela føroyskt mál við danskt sum rættarmål. Í voroyrarmonnum segði hann í spolskum tonalagi tíðindi frá einum máli, sum rakti teir: Ein dagin, sum hann og Samuelsen » sótu og hugnaðu sær saman niðri klandraðust teir ikki men vóru Førovingar, segði dunskur við hann kemur ein maður frå radio og sigur teir, at á Tvøroyri var so ringt, al hjálp málli sendast við tað Har Arbeiðararnir sama. hevði fólk einki al ela. vunnu ikki meir enn 1 krónur um vikuna ella ikki reiðiliga aftur. Radiomaðurin um mánaðan, hann minlist bjóðaði teim kjøt, sum Danmark brendi, og margarin. Feroyingar kjøtid litlan pris, 6 oyr. kg, minni enn tvøsts- kundu fáa fyri prísin. Samuelsen og hann tosaðu saman vóru samdir um at og bíða til næsta dagin. Í Foroyum, helt bóndin, høvdu fólk higartil ikki manglað dogurðamat. For oyingar høvdu kvept seg við at Varð kjot sent nu biddu. upp | ein eftir uppskoli radiomansins, vildi tað koma í pressuna radio og við. Tíðindamenninir vóru hervi ligir at fåa falur í alt tílíkt. Tað var eisini vert al hugsa um for- boð Esbjergarkjøli. innførslu av hesum móli Tað gjørdi, al ikki slapp av við ein kálv. Samuel- landbrúkari longur sen segði seg ul hava fingið eina áheilan hiðani hann hugsuði tað var frá »Fylking«. Men eftir umhugsan vórðu leir samdir um einki at gera. Og so komu jarðaviðurskiftini. Loglingið hevði sokt um 30000, fekk fleiri nei til ikki Við bara aftaná 120 men 500 foru kr. ; av leim ndminislrasjón. Tað val hissini, sum bóndin ræddi hesum »trølli«, tí »ræduligu« gráu bók. Hovuðsskrýmslið var amlmaðurin. Hann hevði skapt »øråu bóka. Ministarin skuldi haft at hann ikki hevði begrep sagt, uppá foroysk viðurskifti. Hann ,henholdt sig til Amtmandens Ind- stilling“. Talarin harmaðist yvir munin á »Kommissionen af 1908« og teirri nevnd, sum hevdi gjørt hetta ræðuliga verk, ið vildi seta strid og klandur í manna millum. Eingin maður, hvorki kongsbóndi ella óðalsmaður, var sín egin maður longur. All kundi takast av >Landbrugs- raadet<í Havn. Kongsjør0, presta- jørd, sum kommissjónin av 1908 hevði skolið uppá at selt, træðir hvor óðalsgyllin, alt reyk, og fór undir ta donsku institusjón- ina, sum henda jarðaumskipan setti. Eyrr hevði bóndin verið fríur. Nú sat hann ikki tryggu! hann ikki allar Lúkaði tær nógvu ásettu treytir, ella kom hann illa í øgn við ein a njósnarunum, sum settir blivu til at hyggja eftir, hvussu jørdin við al so vekk helt var umsilin honum. Q. s. fr. hann á smyrja hin versla upp á veggin Ikki við ímóti jardaumskipanini fór hann minst hardliga um lryguing Nú alt, »bestemmilsinum« artreytirnar í reforminum mátti hvor maður tryggja hús. kostar. seyð, nevl og hønu: Eitt harmiligt ræðuligt skil. Hetta var fyri hann, sum í 50 ár hevði barst fyri at reformera hitt førovska jarðabrúkið. Og tað sum fyri menn, hvat vóru komu at stýra: Jú, skúlalærarar og sýslumenn, sum ikki høvdu ella dálkað Hann endaði sett haka í jørd fingurin í mykju við socialistinum Jeppe Aakjæl »Far varlig om den Jord, som din Barnefod har traadt paa.« (Med den onde skal man den onde fordrive). Kr. Djurhuus fekk so orðið aftaná, ut hann og P. M. Dam høvdu »parlamenternd« leingi við Jóannes bónda um talulíðina Hálvan líma, avgjørdi bóndin. Djurhuus greiddi frá, hvussu jarðaumskipannaruppskotið fak- tisk sá úl. Nú var alt stýrið í embætis- manna hondum, fåta, amlmanni | | vid innstilling frá sýslumønnum. tað verða lagt undir landbrúksráðið, Við jardareforminum vildi ið sal við 3 limum, 2 valdir av logtinginum, ein útneyndur av minislaranum. 30 vóru Føroyar býllar í 10, og í hvørjum part- ein neynd vid 3limum, al mum sal Førovingum, ið høvdu geva innstilling til landbrúksráðið, Ein jarðagrunnur vildi verða slovnaður Í hann læl staturin 100.000 ir í 20 ár, og løg- 100.000 hvort tingid 10.000. Umframt kr. fall oll leigan og rentan av húsmanslánsobligasjónum í jarð- agrunnin, í alt 150000 kr. um Bondur, træðarmenn vildu árið. fáa lån og studning av hesum grunni. Iryggingin vat ikki nøkur byrða, men ein solidarisk hond, sum jarðabrúkararnir ræltu hvørjum oðrum tilat bera tap við stórum eldibrandi, omanlopi o fr »ondin hevdi greitt frá, at vit søktu um 30000 kr. frá stati til jarðabrúkið, men fingu einki. So komu endiliga 500 kr. Hann bónd- in ålli at nevnt, at vit frá stalinum tey 3 seinastu árini høvdu fingið 30000 kr., 10000 kr. hvørt árið. Nú var rumbul í. Bóndin sprakk upp og spurdi, um sýslumaðurin vildi siga, at hann við vilja ikki hevði nevnt hetta tilskot fyri at dylja tað. Sýslumaðurin segði, at hann ikki var forpliktaður til at tolka bóndans tankar. Hann hevði bara sagt, at hesar 30000 kr. áttu eisini at verið nevndar. So vendi bóndin ryggin til Djurhuus og spurdi áhoyrarnar, um nakar av teim hevði sæð hann farið fram við óærligum politikki. Ein — Johan Morten- sen, lærari svaraði nei! Aðrir róptu: lat sýslumannin tala! Sýslumaðurin helt so fram sína frágreiðslu hvussu uppskotið til jarðareformin virkuliga sá út. Bóndin kom ikki at belala meir enn higartil í leigu. Fyrr hevði tað verið 7,86 jarðareform- urin hevði uvrundað tað til 8 fyri lættleika skvld Það var ikki rætt, at fólk komu at sila ólrygg á sínum, ífall tey gjørdu nakað við jørdina. Tað var einki órimiligt í tí, at ónýtt ullanbyggja jørd, ið lá í haga, varð eksproprierað av tí almenna, fyri at:dugnamenn kundu fáa nakað at dyrka. Um nakra russiska tøku var ikki talan. Aftaná, at bóndin hevði sagt nøkur orð ímóti Djurhuus, fekk P. M. Dam orð. P. M. helt, at tað logið at hoyra Jóanes Patursson Dam rar