leygardagur 7. september 1935síða 1

20 oyr. á 8. og 4. Nr. 36. | Lysingaprisur fyri petitreglu: . » sidu avslåttur i prisinum, 30 oyr. á forsiduni, Vid sterri lýsingum fæst 4 7 #4 JAVNAÐUR Leygardagin 7, september 1935. Kostar kr. 1,50 fjóðringsárið og skrivstovuni. 4 Telf. MOKRAT BRODURSKAPUR Porto, Blaðið | verður bilagt á posthúsinum, brævsavnarstødum 9. árg. 143. | Grønlandsmålsfundurin, ið eftir ollum teknum af døma var ætlaður sum øsingar- og splitfundur, var av javnaðarmonnum leiddur inn á eina sakliga viðgerð, ið hevði eitt einmælt positivt úrslit til frama fyri okkara sjómenn í Grentandi. E. Sondum fundar- fólki at vera væl komið. Símun bjóðaði av Skarði varð biðin til orð- styrara. Orðið varð so givið til Chr. Holm-Jacobsen: Hann byrjadi vid at siga, al hann eflir áheilan vildi greiða frá samrådingum sínum við ríkisstýrið. Heimafólkið, helt hann, kundi ikki um teir 3—4000 lata vera við at hugsa menn, ið soklu Gronland á hvorjum ári. Hann hell grønlandsloyvi, tá ið lað á ikki, at vit høvdu nakað søkjast målti um hvøjum ári. Um ein so fekk tað, galt tað frá apríl til miðjan oktbr. bað heyði. Eingin visti, hvar ið hann ber! — Ein ikki um (ad, ein hevði rætt (il at fiska. Hann kravdi fasta lóg galdandi ár frá ári. Hann talaði so um Óóskilið í gronlandsstýrinum: minsta »for- nermilsi« móti Daugaard Jensen ella slatsministara Stauning var til at aftur. (il nóg mikið svta einum skipi al fara Grøn- lands. »Forbrydilsi« av einum skipi hjá einum reidara var nóg mikið til at forða ollum skipum hansara at koma (il Gronlands. Alt gekk so trekt og slírvið. Hann hevði |. d. søkt um Grøn- landsloyvi fyri »Anana« 11. april og biðið um svar beinavegin, tí skipið skuldi fara út síðst í maí. Ikki fyrr enn 25 mai kom svarið, at hann kanska fekk loyvi, men måtli søkja á eini »blankett«, ið hetta svar fekk hann staddur í Keyp- fekkst frá Foroya amti - mannahavn, har hann sjálvandi ikki kundi renna niðan á amls- kontórið. Meðan staddur í Keypmannahavn, fekk hann nú hann telegram um, at Anana ikki kundi fiska úti á havinum, samtfdis fekk hann at vila, at Anana hevdi sent telegram til Stauning um at sleppa at rógva út frå Tovkussak, har skipið var Hann skrivaði til komið inn. Stauning um loyvi og hopaði, at hann íkki fekk nei fyrr enn heim aftur. skipið var komið Stauning læt ikki eftir sær bíða. Hann svaraði nei innan 21 tímar. Hann hell so niðan í gronlandsstýrið. Svarið, hann fekk, var, at Føroyingar høvdu aftur var | ikki loyvi at fiska í Gronlandi, heldur ikki frá Foroyingahavnini — undantøk høvdu verið gjørd. Anana kundi koma inn å Føroy- Men tað helt hann, var vónleyst. Grønds- ingahavnina al fiska. landsstýrið segði, at teir høvdu ikki nóg mong inspek- sjónarskip al »passe paa Færinger«. Hann hevði í upp- skoti, at:Lveir politimenn kundu fáa loyvi at vera umborð á Anana og anså eftir úlróðra- hálunum; men lad gingu leir við Lil. Mong skip vóru burturgingin ikki í ár á Gronlandshavinum; men hann vónaði, at eingin manna- skaði hendi Foroyingunum har uppi. Men tað kundi henda — um so varð, hevði reiðaríið ikki andsvarið. ófora Stauningur gjørdi so nógv fyri danskar arbeiðarar. Vit kravdu bara skjól avnaknum klettum. Tað máttu vit krevja. Hann vónaði, hann fekk fundar- fólkið til at krevja fastar linjur, vistu, hvat ið vit hovdu. talaði inspeksjónina so vil Tórstein Petersen um fiskiskapin fyrr, og sjómurkið. Trolararnir høvdu gjøgnum allar tíðir ligið innan- fyri sum ullanfyri og reinska okkara fiskigrunnar. Danir høvdu onga innspeksjón við Føroyar. Teir lólu bert lað skipið leir hovdu bygt til Íslands sjóverju steðga her einar tveir mánaðar. Hann taladi um légbrot í teim ymsu londum, og hell atlógbrot kundu ikki forðast nakrastaðni, heldur ikki í Gronlandi. Hann hell tað lí vera skeivl, at lógbrot í Gronlandi kundi forða fyri gronlandsloyvi. Hann segði Tovkussak einki Hon lá 300 áðr- duga til neyðhavn. fjórðungar frá fiskigrunni — enn havareraði skip komu hagar, vóru ley sokkin. Grønlands stýri hevði sagt »Ananu« nei fyri al fiska frá Tov- kussak, tí teir hovdu ikki skip til at »passe paa ... Færinger«. Hann åtaladi í ógvuliga horðum orð- um hetta orðaljóð, sum hann segði var háð og vannvirðing móli ollum Føroyvingum. Hann talaði um, hvussu lítið medfølilsi Danir sýndu, tá ólukka hendi í Foroyum. Grønland var eitt mu- seum, målli ikki síggjast. Teir søgdu seg at vilja verja móti øll- um »Samkvem«. Hetta orð helt lalarin kanska kundi fortolkast. Men var eilt ljótt orð, sum fólk Hevði »forbindilsi«, skillu merkli nakað ..... tað slaðið Men hví so beingin fyri >Sam- enntá kvæmd<. Reidarar høvdu sínar 300 kr. árliga í útreiðslu fyri at Foroyingar skuldu stilla til eina sokallaða >paraduc. Danskarir roknaðu altíð við, at lógin bleiv brotin. Noktanin hjá Stauningi. Daugaard Jensen var ein »fiks ide« fekk oll minisleriir at fylgja sær. Vil teimum Hann mátti burtur! máttu laka undir við dansk- arum, ið vildu opna Grønland. Hann vísti á »Nye Grønland«, id heyði hildið fram, at tann dagur kom, tå id útlendingar kravdu Grønland upplatið — og tá stóðu Danir hjålpaleysir, um teir ikki longu høvdu fótin fastan har uppi. vAnana< hevði fiskað lítið. Fyrilokan var ein roynd. Um skipið fekk loyvi at liggja í Tov- kussak vildi úrslilið óivað gjørst betri. Hann endaði við hesum: »Eru vit danskir stalsborgarar, so megu vil krevja okkara rætt — annars mega vit taka skeið- ina í eina aðra hond.« A. Samuelsen helt at í Gron- landsmålinum høvdu allir Før- oyingar verið samdir. Einasti munur, ið talan hevði verið um Summir var framgongsmálin. meintu, at lad skuldi krevjast alt ísenn, aðrir — og har ímill- um hann sjálvur — hildu seg vinna mest við at ganga hóliga fram. Grønland var eilt slongt land. Fyrst fingu vit loyvi at nýta havnina á Ravns Store. Men hon dugdi ikki. Síðani fekkst loyvi til al Næsta sligið var forkan av mark- nýta Foroyingahavnina. inum inn aftur — longri og seinri varð markið víðkað norð- Chr. kravdi fasla lóg. Tað vildi hann ur eftir. Holm-Jacobsen vera við til, um hann slapp at skriva lógina sjálvur. Men hann hevdi sagt nei til al fastseta fyri óbestemt áramál, soleingi sum vil ikki fingu tað, id vit ynsktu. Tað var lættari at fáa eitt lítið framstig við at smíðju nýggja lóg hvort ár enn at fáa broytta aldandi lóg hvort ár. Tað var Út 5 ikki beint, al vil ongan rætt hovdu at fara til Grønlands, Ministeriið lógina heimild til at geva loyvi. Og skipini roknadu vid og fingu hetta loyvi. Og vit vita eisini hvar ið vil tingu bæði loyvi, sjókort og lóg skulu fiska. Skipararnir Við. Chr. Holm-Jacobsen kærdi seg um, hvussu trupult tað gekk við at søkja. Tad hevdi talarin royndir av, al tað gekk trekt. Men hann hevði ikki trúð, at Holm-Jacob- sen var so lítið hegávaður, al hann ikki aflaná lað svar, hann segði seg at hava fingið, av sær sjálvum kundi finna uppá at fara krevja blan- fekkst tad kostadi eini 20 (il ministeriid og kellina, ið annars hjá amtinum oyru við sporvogni. Grundin lil at vil ikki hava fingið sama loyvi i Tovkussak sum í Foroyingahavnini helt tal arin var, at teir Førovingar, ið vóru har uppi at kanna havnar- líkindini, ikki hildu hana vera nýlandi. Onnur grundin var kanska tann, al teir menn, ið stóðu fyri »Ånana«, høvdu í donskum blødum breggjad av, at hetta góða skip skuldi avloysa havn- irnar í Grenlandi. Nú tað hetta skip novdist atsekja havn. hendir merkiliga, at Hann var forharmaður yvir, at Førovingar ikki høvdu fingið fleiri havnir men lað skuldi ikki loynast, at Thorstein Peter- og Holm-Jacobsen høvdu sen og sína skuld í tí. Hvar hava ann- ars hesir menn verið, táið talan hevur verið um Grønland á fundum og aðrar staðni. Hann hevði ikki sæð leir. Torstein Petersen segði, at hitt foroyska sjómarkið hevði verið »yvirtrednd« av tyskum og ensk- um frolarum, so leingi tað (sjó- markið) hevði verið til. Petersen var ungur maður — talarin måtli siga honum, at sjómarkið var til, langt áðrenn trolararnir vóru komnir. (Tørstein Petersen rópar til: eg havi lisið stalsrætt). >Ég havi ikki lisið statsrætt, eg havi gingið í skúla í Vik«, svarar Th. gloymt af Petersen lisið sltuderaði. talarin og helt, at ? hava láið mundi statsrælt, hann Petersen måtli vila, at Føroy- ingar sum aðrir høvdu loyvi til al søkja neyðhavn hvar sum helst í Gronlandi. Talarin vildi ynskt at fáa mo- heyði ífylgju tað árliga vidliknu | nopolið linkað, so Fatoyingar | kundu koma inn áðrenn aðrir. Men rætt Foroyingar hava sama sum Danskarar í Grøn- landi — lad passar lí ikki, sum sagt er, at vit íkki hava sama stalsborgararætt sum Danskarar. Hann fanst at Holm-Jacobsen Petersen, at leir og Tórslein lýðiliga royndu al seta ilt b millum Føroyingar og Danir. Tað kundi ikki bera lil, al teir har niðri høvdu sagt >. Fæ- ringer«! Talarin hevði ikki hovrt meir ófólkauligt svar. Hann kundi ikki fala, at orðið »Sam- kvem« var eitt ljótt orð uttan so var, al maðurin sum nýtti tað, var illavorðin innan. Tað gjørdi honum ilt, at bátar frá hesum stóra skipi høvdu haft »Samkvem« við land. Hann spurdi, hvussu tud bar til, at >Dagblaðiða ein dag segði, al »Anana« hevði fingið Og út, tí teir ikki fingu lovvi. Hann so næsta dagin í oði skeldaði hevði hoyrt í býnum, al menn gingu og reypadu av, at nú Chr. hálvum hevdi Holm-Jacobsen i einum tíma gjørt lað, ið løglingid og hin svarti í Fuglafirði ikki høvdu kunnað í gjørt heila lívið. Hann helt, at tað var skeivt av T. P. at brigda Danskarum hjartaloysi og vísti á, hvat ið t. d. »Poliliken« síðu eftir síðu heyði skrivað fyri at hjálpa einkjum og teirra born- um her uppi. Jóannes Patursson lakkaði Holm-Jacobsen fyri frågre iðing- ini, tók undir við honum og heldur enn ikki taladi fyri at nýla harðskap, tí verjuskipini vóru herskip ímóti Foroyingum. Hann brigdaði folkatingsmann- inum, at hann helt kvøldskemtu. Hann spurdi, hvat id innbjóð- lalaði borgararætt í ararnir ætlaðu at ver: gera, um, at vit áttu Gronlandi frá norskutíðini. J. F. Kjølbro segði, at tå ið hann hoyrdi fólkalingsmannin tala, vildi hann ikki verið komin til fundar. Málið tóktust honum vera ov álvarsamt al gera grin við. Tvær ferðir hevdi hann goldið 300 kr. í mulkt. Ta einu ferðina: Eitt skip hansara lá og fiskaði, tað >Maugenc var lámugl í veðrinum. kom framvið, segði einki. Men lá skipið kom í havn, tað tvingadir at rinda mulkt, hóast varð anhildið. Teir vóru ÍGYNI.