leygardagur 4. januar 1936síða 2

Bloðini og flokkarnir. »Dimma.« plagar undan valgi at skriva um at stríðast »mod dobbelt Front«, men so sum hon nakað herfyri skrivaði, er tað fallið burt, tí hon vil verna og umboðu øll fólk á Foroya steinum; men »eingin kann lænd tveimum harrum«, ella ofta byr fríðum skini! eru orð id her hóska. Hennara flokkur hevur 30 ár á baki, og hevur haft fleirtal á Danatingi flest oll hesi år, og lágt heldur hon Føroya fólk vera komið, tá lad ikki veit og kennir sín politikk, eill so ringt skil her á landi. sum ongalíð áður, og ein so slórur klassa- munur, sum hann á nakran hált kann vera. Men ikki er tað bara »Dimmu«, ið roynir at láta við halunum og sleska fyri Føroya arbeiðura- flokki, lá tað umræður, tí kemur tann dagur — og vit vóna, hann er nær — tá hvor fiskari og landarbeiðari tekur seg saman Í ein bólk, er hin við stóran undirlut. Jú, arbeiðaraflokkurin og less blað fáa hesa åbreidslu frá øllum síðum. Øllum er kunnugt, at eir (sambundsmenninir) verja og nora um yvirklassan, og smá- maðurin fær eilt esilspark. »Tingakrossur« og hansara flokkur hevur sløkt tann neista av radikalismu, ið var í honum, og er nú blivin eitt bónda-bluð og -flokkur; men hann kom av mold, og er ikki logið, at hann bleiv til mold aftur. »Føroyatidindi« er einki al siga til, tí lað er tuð mest ærligu slósmannabluð = í Feroyum; >Dagblaðið< menn eru eins og úlvur í seyða- meðan og tess klæðum. Tað roynir av ellum alvi at hogga til allar síðir og vil samla allar til sín, tí alt er skilaleyst ulfan teir; men vil hugsa at leir eta seg sjálvar eftir halunum, lí hvat er vinnuflokkurin? Jú, sannleikin er, at vinnuflokkurin er fbirtur av stórum og ráða- ríkum samuands- og sjálvslýris- monnum sum kenna, at arbeið- arin í Føroyum er farin ut relsasi, og vilja teir tí meina al vera betri ålgjørdir enn hinir gomlu flokkarnir til al Feroya arbeiðaraflokk. Men »DuøbludiO« er stullligt, tí tað veit ikki, hvat best bítur knokkroyta í, fyrst hava leir roynt fisk og nú seinni jørd, lá vita vinnu- flokksins menn ikki, at fiskarin og landmaðurin ikki gloypa sjó- rikið agn. Nei, millum fólk yvirhøvur er framspírað nakað: al menn- iskju eru eru oll, og oll hava vit eins góðan rætt til at liva á jørdini. Og lí belur, tað eru fólk av ollum stættum, Sum síggja tað órættvísi, ið ræður her á fold, skipað av afturhaldsflokk- unum, og sum less vegna hava tikið seg saman um socialismuna. Tí eigur hvor ein á Foroya landi, ið hjartulag, at styðja og nøra um hevur eitt rætlvísl javnaðarflokkin, fyri at hann Få kunn fáa ræðið á Foroya log- tingi og harvið fáa framt eina aðra sumfundsskipan. H. "ósvíkiligum Grønlandsmålid. Hovuðsmálið, id verður at leggja allar árar um borð í komandi tingsetu fyri at loysa, er Gronlandsmálið. Í hesum máli hava allir Foroyingar stuðið samdir um, al lað er beinleiðis ein lívssak fyri Foroya fiskivinnu Sum lívsmál er tað so tydningarmikid, at teir, ið hava fyri tí, hava skyldu til einans al gera m okkura rætt í Grønlandi. Gronlundsstongilin fastari fyri Feroyingum, hevur uppiborið bin harðasta dóm og má ikki verða loldur av Foroya fólki sum heild. Tud eru tveir faktorar, sum ein rúmkan av Grønlandsstongil- inum ikki sleppur uttan um. ministeriið og ríkisdagurin. A — fólksins álit til ut arbeiða tað, ið verunliga råmkar um Hvor atburður, sum snørir Gronlendingur, nur, me Tað eru leir »sløru«, sum hava sligid upp á maktrópið: við revolusjón al laks sær sín rælt uttan mun til galdandi lóg. Men hvor skilamaður veit, al hetta ikki dugur, men einans gevur bakbrest, sum ger revolusjón, má vera tann sterkari í kampinum, lí hann, II Danu, SHURE og hava »maktmenninir« ikki yvirlutan í bardaganum, forur n | »prevolusjonin« allíð frå øskuni Í eldin, ————"———W——"naeøe og vil kunnu, uttan at gera okkum »litlar« og veikari enn vil eru, siga, at vil eru ov fálækir og ov fáir til við voldum at kunna taka okkum søndir og rælt á landi og á fiskileiðum í Gronlandi. Nei, íslaðin fyri vinnuflokkska revolusjón megu vit Foroy- på ingar nýta ta moralsku maktina, sum liggur í, at tað er rikisdagsins og ríkisslýrisins plikt at gera alt lað, ið A 7——o m—$—m€£m—D |—————o——o,——…—…— gerast kunn fyri al bóta um veidi- og arbeiðslíkindini í Grøn- } ——sðvø" landi hjá okkum nevdstøddu Føroyingum. SS Styrkin hjá hinum veikara er hin morulska, tann menniskja- ligi rætturin. Og okkara menniskjaliga og moralska krav til fullan veiði- og urbeiðisrætt í Grønlandi er so sterkt sum sjálv upphalds- driftin, kravið at sleppa at liva, og framforandi henda okkara rætt, lívsrætt, við einum fastleika og ágrýlni yvir fyri ríkisstýri og Gron- lendingum — Førovingar og Gronlendingar megu í beinleiðis samráðingar hvor við unnan vilja vit javnaðarmenn skorða á av ollum alvi fyri, at Førovingar skulu fáa fullan veiðirætt í Gronlandi, at ríkisstýrið má úlbúgva tær neydturvuligu havnir í Grøn- landi til føroyskar fiskimenn at arbeiða í og rógva út frá, at ríkisslýrið samun við Førovingum — skal gera sjúkra- hús í Grønlandi. at fiskimonnum verða bygd upphalds- og goymsluhús í Grønlandi, at førovskum úlróðramonnum í Grønlandi verður skipað so fyri, al leir við síni úlgerð, salti, olju o. 0. á bíligasta hált kunnu komu til Gronlands, og so, tå ið útróðurin er liðugur, eisini á bíligasta hátt kunnu koma heim aflur við veiðuni. Javnaðarmenn hava høvudsmaktina í Danmark. — Kann nakar her á landi ávirka og yvirbevísa Danskarum sum Gron- lendingum um, at Foroyingar megu vinna somdir í Grønlandi, má tað vera hin foroyski juvnaðarflokkurin, sum hevur hovi —— A UUU ——Wiee — lil enn meiri lundi og átroðkandi, vinlensn«, åvirkan á sínar politisku felagar enn teir, sum standa sum móltstoðumenn og POHUSKU 11 rr politiskir figgindar av rikisstyrinum. ——— TYNIÐ AFTURHALDSFLOKKANNA EVNALOYSI Í FISKI- VINNUMÁLUNUM OG GANGIÐ JAVNADARMANNA LEIÐIR, IÐ ER HIN EINASTA BJARGINGIN Fiskasølan. Av klandri og stríði fisknseljaranna millum og í mongum år klandri og Siði ska fori beinleiðis ódugnaskapi og økonomiskum vesuldómi liggja ——ive—waø"ivi€i okkura sølu- og marknaðarlíkindi í einum andsvarsleysum skila- ——iløG—— —øleGG— lovsi. ið nervar og er ein vandi fyri hvønn einasta Ferovying. Tað er lí ein lívssak fyri okkara land og fólk at umskipa og leggja ullar árar um borð fyri nýggjum okkura fiskasølu É re marknaðum i ——————— hetta má okkura komandi legting taka sær av og lovsa. Og Øllum er kunnugt, hvussu illa er statt við okkara fiskasolu. Hvor eksportørurin hevur sitid í sjálvdrálli sær ein fvrimun fram fyri ein annan. Jú, hin »snedigari«, sterkari og betri úlgjordi hevur tilsýnulátandi fingið ein >fordeile. Men mangar ferðir verið elin út aflur av — roynt at kapra hesin fordeilur hevur arminginum, hinum økonomiskt veiku og forrættningsliga ókunnuga, sum Í armóð og 6viti hevur sell og avreilt lil seg fiskukeyparar, ið so hava diklerað ein prís, sum hevur drigið prísin niður hjá lí »sterka« einstaklinginum, Henda vansan hava so vid og við allir eksportørar — av lívsins beisku royndum lært at kenna og fola svidan av. Men so legið lað ljóðar: Feir hava 16 heldur viljað dreivað um beinini á hvørjum ødrum og spent bein fyri hvønn ynnun enn likið seg sumun Í eina SALGSCENTRAL hvarí tann sterkari vildi hjálpt lí veikara, og hvarí allar tær ————————————————v——„“„" ——————— - smáu krefturnar sumludust til einu heildurkruft, og afturhaldid á tingi hevur køvt javnaðurmannu kravið um, at løgtingid skuldi taka sær um reiggj her og við lóg skipa ein salgscentral, hvar igjøgnum allur Føroya ———iI€IiiiiiiiihiÞ "=" los | ÉT — fiskur varð seldur. Men her er íkki allur vansin sagdur. Ein annar og sterri vansi hevur reist sítt deydningahovd móti Foroyingum, og hann er, at hitt privata initintivid, leir 10 nå hava andsvarid í vinnulfvi eins og í landastyri her á landi, hava sovid sær marknadir av hondum til Íslendingar og Norðmenn og aðrar, ið hava verið úti úm seg. Vit sleppa ikki av við okkura fisk, tí teir hava svikið, sum skuldu haft verið fyrivarnir og í góðari líð verið framvið eftir nýggjum marknaðum. Men ikki nóg mikid við hesum, at teir hava sovid. Teir hava enntá á samvilsku síni, at teir beinleiðis hava forðað ødrum í arbeiðinum fyri nýggjum marknaðum. Her er vert at minna á tuð ræðuligu, ið hendi, lá ið Magnus Skæling hevði fingið marknaðarhurðina á glopp til Brasilíu. Eksportfelagid og leir, ið vóru leir stóru her heima, smekkaðu hesa hurðina í baklás á nasarnar á Magnus Skæling og teimum, sum hjálptu honum, t. d. lí danska gesuntinum í hesum landi. saman við gesanlinum — fingið Mugnus Skæling hevði tilboð um keyp av eini prøvasending til Brasiliu. Hann telegra- feraði heim til Føroyar, men fekk einki svar, — einki svar! hvat sign til fiskimenn, sum nú ikki fáa selt fisk tykkara ? MM Seinri fekk hann aftur tilboð um, at menn í Brasilíu vildu keypa eina provasending. Men her heima var einki fyrireikað. Alt lá í skilaloysi. Harra Skæling mátti frá Herodesi til Pilatus: til ling um garanti — lad tók tíð — so til reiðarar al fáa fisk — tað tók líð — og so á jakt eftir kossum og fúa fiskin turkaðan — tað tók líð. Og tå ið endiligt svar kundi gevast, vóru Íslendingar farnir við marknaðinum. Teir hovdu sin egna fulltrúa á plåssinum fyri at forhandla og samráðast við landsins keyparar. Vit vóru eflirbålar og komu lí at sita við sviði soði. ——ihiiiiiiiiieew Meðan vil nú sita og grála eftir marknaðum, lí Spania, sum vil einaferð duttu á, ikki vil keypa nóg mikið frá okkum longur, frættist í radio, at Íslendingur hava veitt sær ein hollan marknað í Brasiliu, marknaðurin sum eksport- ella reiðarafelagið svav sær av hondum. Juvnaðarmenn siga: Hetta gongur ikki longur. Landið, loglingið má taka sær um reigvj og við lóg skipa fyri einum fiskasølucentrali, A [ [ [[[[[[[[[—————o———————————”——————————————5——————— — og hitt almennu, løgting og statur, má ikki longur lata ómagarnar í klandri og stríð sova marknaðirnar av hondum, tað má skipa A — ———————— fyri einum målvisum arbeiði fyri al veita nýggjar marknaðir. BA Hvor einasti fiskimuður må hin 28. januar vera við til at geva javnaðarmonnum makt til at gera enda á hesum her nevnda Oskili. Málið er: Frá og burtur úr skilaloysinum inn á eina planøkonomiska leið, yvir til ta frígerandi SOCIALISMUNA A, smámansins polilikk. Kontantbetalingin. Allastaðni i rikinum uttan i Føroyum er kontantbetalingin ein sjálvfylgja. Flestir skipsmenn í Foroyum ásannu tað, at hitt ókontanta skilið, ið hevur verið flestra stadni í Føroyum, hevur eina stóra skuld í tí ringa standinum, sum er í landinum. Fyri arbeiðarin er hetta Okontanla lagið eitt dráp, og fyri sjálvan arbeiðisgev- arin er tað ein kreft, id forir eina kredilgevan vid sær, sum til síðst tekur fótin undun honum. Javnadarmenn hava sæd luð sum eina stóra uppgávu at fáa skipuð so vid lóg, at okkara samfelag rýmir frá lí drepandi ókontanta systeminum yvir til kontantsystemid. Javnuðarflokk- urin hevur ti haft málið á tingi og roynt eflir evnum al barst fyri less frama. Mong ár møtti tað sterka andstøðu og tað fall. Men so al enda vóru so nógvir menn å tingi fyri viðgerðan av spurninginum um lóg um kontanta betaling, at vón var um at fán nakað burtur úr. Men teir vóru tó ikki at fáa til vege at smíða lógina soleiðis, at lað kundi sigast, al tept vóru øll hol og allur smogur. Teir settu nevniliga eina smogu í lógina, í ti al lpd verður sygt eilt »medmindre«, $ ljóðar soleiðis: »Arbejdsløn til Arbejdere og Duglejere, beskæftigede ved Handel, Hunndværk, Industri og Minedrift, til Søfolk og Arbejdere paa Dæksfarløjer, som gaar paa Fiskeri eller Hvulfangst, og til Arbejdere og Daglejere, der i Land udfører Arbejde til sandunne Fartojers Udrustning eller ved Ludning eller Losning, skul udbetales i rede Penge og man ikke erlægges ved anden Modvdelse, medmindre der herom forud e trulfel u ltrykkelig Overenskomst.« tað Har. sum arbeiðuraflokkurin ikki er særliga slinnur, er givið, ut hetta »medmindre« ger lógina gagnleysa. irbeidisgevarin vil so bara syrgja fyri at hava liggj skrivaðan »udtrykkelig Overenskomst« um annað enn kontanta andi ein lonrindan. Javaðarmenn seltu tí fram hetta broytingaruppskot tilnevndu 8: »Ændringsforslag til Udvalgsforslag i Luglingssag Nr. 10 — 9/1935: Lønrindan: »medmindre der derom forud er truffet udtiy«kelig