leygardagur 29. februar 1936síða 1

FRÆLSI Lýsingaprísur fyri petitreglu: 2 eyr. á 3. og 4. síðu ' avsláttur -FØROYA- OCIAL DEMOKRAT BRODURSKAPUR 30 eyr. á forsíðuni, Við størri lýsingum fæst |} i prisinum. | Leygardagin 20. februar 1936. JAVNAÐUR iberalisma og „Dimmalætting“ Vil hin nyvaldi sambandstingmaðurin, åbyrgdarmadur „Dimmalætting“s, á løg- tingi leggja sín politik eftir teirri liberalistisku hugsjónini, at hitt almenna hereftir eins og higartil skal lata vinnulivsins mál sigla sín egna sjógv lítandi á, at einstaklingsins frii kappingar- og virkishugur og idni skal greida fløkjurnar og bjarga landi og fólki? Ella er tað so, at blaðstjórar „Dimmalætting“ar hava vilt seg at tala um nakað Í eini oddagrein nortu vil við liberalismuna, hvussu henda i lev seinastu mannaminni eina ráðandi og prisnda samfelugs læra hevði borið verdina úl í ein ruðuleika, eina kreppu, sum líka til verðin vallu hevði sæð áður. So legið tad ljóðar, so hevur henda grein elvt »Dimmalætting« eisini í eini oddagrein al drigið sverðið úr slidranum. Og tad er ikki hissini sum hon eri yvirleikin fyri ikki at siga erpin. Hon såplar okkum av foldum sum 6vilingar, sum fleir, id ikki hava »Indsigt i Forholdene, dei ligger lidt længere ude end deres (hans) Næse«. Og helta verður sjálvandi sagt við við- kera, ið ikki er eili á herskin lad er nú ikki hvort valint, ið kann svølgja hann Vit verða soleiðis heiðraðir sum virluosar í at vella >Uhumsk heder over egne Folkefæller« tað er í parantes sagt interessant at bíta merki i, at okkara sonnu lýsingar viðvíkjandi okkara mót stødumanna politikki, stoðum og falla politikks so fyri brøstid, gerðum vápnamonnum henda at teir suffa og > fræsa um »Uhumskheder« vtlan at øån eftir, at leir harvið eru komnir at geva ein ógvuliga beinraknan karakleristikk av afturhaldsins politikki, teirra egna politikki. Vit høkrum orðum at royna at geva kunnu ikki lala vera við »Dimmalætting« »lidt Indsigt« í liberalismuna. Vit kenna á okk um, at hennara sjálvbevísta her gonga ikki bara er ein móli betri vitandi gjørd roynd at seta við vidurskiftini liberalismuni víkjandi á høvdid, men at henn ira blaðstjórar kanska líka so nógv hava fingið hesa samfel- igsskipan í rangastrupan og lað er synd, at teir skulu kva! ast í einum lalustreymi uttan »Indsigt« um nakað, sum sýnist at liggja »længere ude end deres Næse«, heita nakað er liberalisman Hvat er so liberalisma ? lað kann ikki noktast, at so stórir hugsjónarmenn og idea listar sum Rousseu, Home og J. Stuart í sínum hugsjónum og heimspekingarlærum hava verið slóðarar fyri liberalismuni. Huvudsstudulin í leirri libera listisku elll hugsjónini er nevniliga óskert frælsi í virkis- og vinnulívinum so væl sum í and Hill ans verðini. individualist- iska knæsetist sum ókronkiligt. j Jamfelagsskipanin skal geva | rúm fyri heill og alls óskerdari | kapping. Konkurancin í lívinum, | Í fyrst og fremst innanfyri hand- | ils- og forrætningslívinum skal vera hin stóra drivfjødurin, høvudsstudulin livsnervan i og allari framleiðslu, í allari vinnu Hitt al og øllum framburi. 8 | | menna, stalurin, skal ikki blanda | | seg ul í vinnulívið og enn og | minni vera ein regulator an teim fríu kreftunum Statsins | | uppgåva skal treingjast til at vera og virka sum verjari av rættarskipanini í landinum Í Hetta virkisfrælsi ein | lívs- og staklinganna, henda haldan stat- | sins uppgávu til hovuðsakliga at vera verjari av ræltarskipanini, fyrst og fremst verjari av ein- | um treytaleysum og óskerdum | ognarrætti einstaklingsins uttan mun til, um hesin ognarrættur nervar samfelagsins, fjøldar inle- ressurnar, lað er í stullum sagt liberalisman. Aberalismunnar frælsislæra er í fyrstu atlogum ógvuliga tekki lig og atdråttarsterk. Men skap ararnir av socialismuni su | krefíklónna í hesi »eygvaldu« læru. (Iin liberalistiska vakra | lalanin um óskert frælsi og virkisrættl fyri hvorju menniskju bar trældómin og deðvan í sær. | lí — eins og oll verðin nú hevur ásannað hetta óskerda virkisfrælsi vildi bera at If, at | bert hin sterkari, klókari og | ríkari vildi fáa gagn av frídóm inum. Og lað sum vildi vist | sum „ligger uden for deres Næse“? seg al vera kreft- spillan og skaðin í liberalismuni var, al máltmikluri, klókari hin og peningasterkari vildi nýla hetta haflleysu og óskerdu frælsið at liva og virka og eiga til at kúga og úlsúgva og trælbinda hin veikarn, hópin, hina stóru ar- beiðundi fjøldinu. vóru lí á fyrsta sinni mólsteðu- menn av liberalismunnar kravi um »kraftanna fría spæla uttan ansan frá tí al- eftirhyggjan og menna. særliga í seinasluni, leir »mode ratu« innanfyri leir konservativu í hópatali vordnir teir ídnastu lalsmenn fyri liberalismuni. Al bluðstjórar ikki heldur vita hetta er bert eitt prógy til um, al teir hava vilt seg åt í ordadrått um nakað, sum liggur »længere ude end deres Næse« lað er al undrast yvir al leir heiðraðu blaðstjórar Á »Dimmalætting« í hesum tíðum ikki duga at síggja kreftskaðan í hberalismunnar útvokstrun Feir hava sjálvandi bæði lisið og hoyrt um Kkartellini, trust trnar, leir stóru peningamagn uwnar og virkisharrarnar, ogn armenninar til produkliónsmid lini. Hugsa leir gjølla um, hvussu viðurskiflini eru í da hvar ið liberalisman hevur fí verðina og harvið eisini okkum > megu leir kunna ásanna, hval ið fyrrverandi liberalistiski hand ilsministari Jørgensen fyri stutt um segði, nevniliga at libera lisman var spæld fallit í sínum útviklingi í trustum og kartekl um, sum vóru vid al drep smámannsins og millumstandsins Hin asti vegur til bjarging úr hesum ; lívsfrælsi. ein í 5 virkis- o »liberalisliska trældóminum heldur hesin gamli maður vera stalsins regulering og skerjan av lað sumbandi »åtvøkstrunum«, kann eisini í hesum vera lærurikt fyri >Dimmalættinge at leggja sær í geyma orðini bjá hinum nú í útlegd verandi navn- Socialistarnir Men harafturímóti eru, >Dimmalættingaar | Kostar kr. 1,50 fjóðringsárið Porto. Blaðið , verður bilagt á posthúsinum, brævsavnarsteðum 10 arg | Telf. 143 ' ; og SKrivStovuni frama Russaranum Miljukou, ið er roknaður fyri ein av leim frægu liberalistisku hetjunum. Miljukou, ið var liberaliístiskur Keren orð falla í sumroðu um liberalismuna: uttanríkisráðharri undir skis stýri, letur nú hesi »Vit hava einki aktiónerpro- gram. Okkara fatlan má broyt- ist Liberalismun er deyð. Vil eru demokratar, republikunarar halda planøkonomi. lankunum um Vit og VIO stunda nú eins og socialistarnir posetlivir yvir fyri Sovjelruslandi. . .«. 140, sum er athugaligast og forvilniligast fyri lesararnar, er, at annar tann maðurin, sum so fróur og ágrýlin í »Dimmalælt- ing< gongur í borg fyri libera- lismuna, er nyvaldur tingmaður. Hetta elvii Vil nú, okkum at spyrja: láið eisini okkara rent um koll av liberalismunnar og konservalismunnar úlvokstr- um, nú lá ið hill privata einki vil lykist at eyna harra log- tingsmudur Poul Niclasen á tingi laka ta liberalislisku støðu, at hill higartil almenna hereflir sum skal treingja sína upp- gávu til verjan av rællar- få eina ikki nerta fingrar við skipanini og við vinnulívið at regu nar lera, sludla og leiða tað inná nýggjar lívgevandi leiðir, ja, í summum forum beinleiðis kuta ley bond, sum liberalistiskir út vøkstrar hava lagt um hálsin á Førova fólki, okkara lítlu 100" J Liberalismunnar stødu ímóti »andre Ind- Udførsel« samtykkja tolli, »restriktiånum« og unaturlige Hæmninger for ØTSCI OV javnaOarmenn. Men meðan javnaðarmenn vilja sela garð um hella frælsi við lernalio- lun miyvklum inn- lend riøering og verjan að fjøldarinnar virkis vð lívsrælti tfvri leim INnlendis- sum ilheimsstortrustum o. t., er libe- ralisman eins og hann, sum plantar fagrar og lívgevandi urtit í veltu sína, men loyvir sam- slundis stórdjórum (karlellum, trustum o.t .) al grópa veltuna frá bolni og tina hin herliga vokstur. lað »lragiska« við liberalis muni er, at stórkreflurnar sum í skjól av liberalismuni hava vaksið seg ovurstórar, eru lær, sum vid sínum maklneva havn (vingað toll, »restruklidnir« og annan djevulskap ígjognum. hesin heiðraði tingmaður land er Jorðin. Í | Veitir. Ein partur av lí avfalli, ið kemur niður, setur Í jerðina, niður tuð fasta grótið og rennur avstað aftur gjøgnum sprungur glopp í sjálvum ti og fasta landinum. Hetta valnið er tað meinasta fyri jarúarbrúkið og tað ei hetta ið krevur fær «Vu veil- irnar. Meginparturinav hesum sprun- gunum og gloppunum ið leiða valnið av stað aflur, munna út yvir sjógv, og har ið sovorånar vantræsur úlmunna fáa vit upp- spring, untin soleiðis, at lað eru eisini ella sS0- og smærri umrådir av lí fasta grót- keldui tud rættiligar leiðis, at eru slerri bolninum, sum leka meir ella minni valn. Av hesum orsøkum setur ein upp úr lí fasta Og massi av vatni grólbotninum. vit kunna vanliga ikki síggja oman á jorð- ini, hvussi hetta uppspringið úr botninum er skikkað, tuð ein- asta ið vit av royndum hava lært at gera móti hesum er, at grava eitt system av rennum og Vit tá hetla vatnið er komið veilum igjøgnum stykkið. Vila, at upp úr helluni, so rennur tað víðari, sum botnvatn, sum ein á, eitt valnræsi í lí leysa jarðar- lagnum, og vit sela tí veilirnar soleiðis, at tær kubba hella valnræsið av, á sjøns gjøgnum hallarnar. Hvussu langt ið skal vera millum hesar veitir er ógjorligt al siga, lí lað er so ymist, men í fægrulari jerð, sum hevur nakað verður lað einar dvpi, 6—8 metir og í vátastu jorð bert einir I metir ímillum. — Tað eru menn í Feroyum, sum á havt 8 metir bott fyrsta sinni hava ímillum men hava lað við al sela eina veit ímillum aftur, so lad bert eru vorðnar Í metir ímillum og lað hevur enntá verið vánuliga turt millum veit- irnar. Men so er aftur onnur jord, sum hjálpist við nógv minni. Tað má veltingarmað- urin í hverjum føri nýta sílt skil til at gera av. Við legging er lað so nógv vert veilagrevstur og rennu- at lata ta ráðu jerðina frá í neðra kom: upp í vellingarlagið, lí henda jørd er í fyrslani skaði- lig fyri allan vokstur. Tað rælta at lað ið byrjar, skal vera ovast tå ein er er, var ast lá ein liðugur. BAÐ SR BE