leygardagur 29. februar 1936síða 2

0) 3 = = sú Sd Er Kvæðini og nútíðarmaðurin. Fegin eru vit, táið vit hoyra kvæði og dans okkara verða rósandi havd á máli, og illa við táið vit hoyra at ókunnugt fólk ikki skilja tey, vera minni verd og heldur, at metir tey at har er nógy, id bert er sum ífylla, reyp ultan bókmentaligt virði. Og einki er tað fyri hann, ið skilir kvæðaandan í Feroying- innantómt rumbul og inum, at undrast yvir, at so er; tí hesi gomlu kvæði okkara, hesin fyndarríki og undrunnar- verdi skaldskapur er komin at vera so samanvovin og -vaksin við sál og lyndi okkara sum fólk, at táið vit fólki í nútíðarheiminum gongur ikki siga vil ovnógv, halda, at hjá ongum skaldskapur teirra so djúpt og elvir hann slíkan hita og vekir slíkt ýðjandi lív sum kvæða- skaldskapurin hjá stórari fjøld — fyri ikki at siga meginpari- inum av fólki okkara. Allir kenna vit — serliga frá barna- og unglingaárum — hesa undarligu prikanina ganga í holdinum, henda merkiliga stoyt hann fara seg igjøgnum, láið á kveldi í bygdarmyrkrinum innan ímillum vind- og brim- suðið kendi ljóðið frå kvødandi og dansandi mannamúgvu. Ein rylma er tað, sum so at siga hvert mannsbarn í Feroy- um er borið í heim við, ein strongur, ið skelvir og rístist meir og minni alt eftir sum ein- staklingurin er andliga búgvin og háttaður. Vit minnast og taka upp í stovu, lágl minninum lronga millum loft og góly, trongt millum bróstanna: ringurin sum aldugangur, og tey luttakandi, menn og kvinnur, eins og í ekstasu — eitt ævintýr hjå óvilanum, eitt hav av stígi og rytmu og eilt innihald í tí, ið framborið var, ið fekk sveittan at næla út um tey og fekk limir og tægrir á kroppinum at kippa seg saman. Men alt hetta er eyðkent bara fy ri okkum, hvers kanska so forfedrar í øldir hava haft hesa einastu bragdan av samantrunk- aðari livsmegi at sýna fram, ein dreymur um farnar tíðir, um farin brøgd, táið ættarfedrarnir á stoltum skútum steyndu um høv og í fremmandum sól- og hitaríkum londum — rík, ov- mikið rík upp á alt tað, ið kava- og tokulondini væntaðu upplivdu vetrardreymarnar heima f teimum slavnu svøvn- skemmunum og undir teimum myrku lonunum og trongu, regnsvørtu delunum. Er so kanska helta eins og hjá teimum ein berur dreymur, ein dreymaverð, har einki bragd er í, alt er innantómt sum reypið hjá leim gomlu kappu- num, ið íkki fylgja teimum yngru, ein berur blektaður gangur, við ongum innihaldi. Chr. Matras dr. hevur skrivað vóru mentir at tóm rylma bókmenlasogu, og um skaldið W. okkum hesa bók hevði Heinesen frágera góða lýsing í hesum blaði. Chr. Matras hevur, sum vil- uligt er í bók síni kvæði okkara á lofti. Tað vil so vera — eftir okk- ara áskoðan — at maður id skrivar foroysku bókmentasogu, sleppir ikki undan at taka kvæðini við — grundarlagið og stødid fyri ollum bókmentar- starvi her á landi, id ætlast at standa á alforoyskum botni. — Men W. Heinesen tykist ikki við rættiliga varisligari hond at taka um kvæðini. — Er kanska í seinni tíðum so mikið rósandi og reypandi sagt um tey, at lað býður monnum ímóti? — — Tey eru so grógvin saman við dansin, al tey kunnu ikki metast uttun av Feroyingum, sigur hann. Ein sjónleikur, har ein sjálvur er uppi í og verður hugtikin av rytmu, tónleiki og gleðini, sum liggur í dansi. Annars eru ley, við nøkrum fráskila undantok- um, bókmenlaliga sæð, tann bara gaddajorð! Kennast turr og rak fyri núlíðarmannin, ein rúgvusmikil, grágrómut kvæða- mynd! — Mær tykist hetta vera burtur úr hvoss og harðlig orð, og mær má loyvast at siga, at vit, sum hava lært at bera tokka til og hugtakast av kvæðum okkara, mugu mótmæla hesum og enn meira siga tað, at hann, ið kemur fram við so hvassari al- finning — serliga av Føroying- um — kann ikki hava leitað so djupt — ella er so »innstilladur« andiliga sæð — at hann er ikki komin á botn og hevur funnið perlurnar. Innihaldið — serliga tað hevur hugtikid alt fólk okkara og serliga tann, id vil nevna »inteligenta« partin av fólkinum, tann partin, ið altid hevur dugað at gjørt mun ímillum tað dygga mergjaða í episkum yrkingum og og so hilt, tey vanvirðisliga kalla »renningarvfsur«. Fad sýnist tí, sum teir fólka- yrkjarar, ið hetta hava yrkt, eru komnir so nær atteirri foroysku fólkasálini og so væl hava dugað at tíkið hóskað til hilt serliga føroyska fram tað, ið hevur iyndid, at kvæðini enn tann dag í dag hugtaka ungar fyri bókmentum hugaðar Foroyingar — og kanska einamest teir, ið uppvaksnir eru á bygd, og sum í hvussu er ikki eru farnir av lagi av sonevndari útlendskari mentan. Tað verður ofta havt á máli tann tydning, Kingo og hansara sálmaskattur hevur haft fyri Feroyingin. Vist er sungin í tad satt, at Kingo var niður gjøgnum líðirnar og við guðs- flestu húsum tænasturnar, men ikki at saman- líkna so altíð kvæðini og tað lívsinnihald, tann lívs- hava áskoðan, tær lívsroyndir, tey leggja fram — saman við oðr- um katólskum gudstrúnað - haft nógv fastari tekur í Fer- oyinginum enn hesin fremm- andi maður. Í ellum lívsins royndum og viðurskiftum vóru mergjað erindi år kvæðum tíkin til, ið til fullnar hesin skaldskapur var vorðin teimum sýndu, al gomlu ein mentan, ein formur, ley høvdu at fara til, táið áslóð, og ikki minst láið gledskapar- tíðir stóðu fyri. Tað kann tí ikki haldast, at yrking, sum yvirhevur gongur so nær at einum fólki, at hon beinavegin verður nylt sum ordløk, í gerandisløtum og halgistundum, kann vera bók- mentaliga sæð virðisleys, >tunn bera gaddajørd«. — Kvæðini eru episk — frásig- andi — siga á stuttum, knøpp- , an og beinraknum máli frá stórfingnum hendingum, leikum og brøgdum og øgisligum hov- ferðum, ið huglaka mannin ið frá barnsbeini av venjist at balast úti á sjónum, og hvers nervur venjast við slíkar osingar. Eitt so sera hugtakandi, tykist mær, merkir ley gomlu kvæðini: at tey duga so væl at taka upp- aftur slíkt, ið er tað berandi í innihaldinum. — Tað er sum tann føroyska náttúran kemur her til sjóndar: Hvirlurnar, sum koma brestandi, og so deydastilt innanímillum, ella havaldan, ið brýtur fleiri ferðir, og máttmiklast síðstu ferð. Sum i. d.: Såra græt kongur i Noregi, honum rann tår å kinn, tåid teir bóru hans unga son um hallardyrnar inn. Sára græt kongur í Noregi, honum rann tár á dúk, táið teir bóru hans unga son um hallardyrnar út. Ella; Nú skal lata brúnna gera yvir ánna Rín, har skulu allir tólvjavninga! royna roysnir sín. Nú skal lata brúnna gera yvir ánna Dal, har skulu allir lólvjavningar ríða í Runsival. Væl sæst eisini lann ávirkan, kvæðini hava haft á frægastu skald her á landi, fyrst og fremst er at nevna Jóannes bónda Patursson, sum bæði í máli og formi sýnir, hvussu fráskila væl, hann hevur dugað at bygt á tað stødid, teir gomlu løgdu. Eisini hjá J. H. O. Djurhuus kennist nógv av kraftini og megini í teim gomlu kvæðunum koma fram. Og hesi orð skulu endasi við at ynskja eftir at fleiri av teim- um, ið aftan á koma, og sum fram ta ætla al bera víðari mentun, ið endurnýggjað er r aftaná lað stóra gloppið, id á kom um sidabotamundid, gjøll- ari mugu leila eftir dýrgripum í kvæðum okkara, og á tann hátt styrkja og heila aftur teir træðrir, ið máaðir og viknaðir eru. Martin Joensen. Føroya Vanlukkutrygging hevur frá 1. mars 1936 opið hesa tíð á degi: 9-13 og 15—18. AKTIESELSKABET FØROYA BANKI Hovedkontor: THORSHAVN Stiftet 1906. Afdeling: TRANGISVAAG AKTIEKAPITAL 06 RESERVER KR. 900,000. Bankforretninger af enhver Art udføres. Kontortid 11—3. Hovedkontoret i Thorshavn tillige aabent 6— 7 før Ind- og Udbetalinger. 1 Einans kontant! Telefon 21. Utsøla. Frá i dag til 15. mars selist við 20 %o av- slåtti: damuskinnhandskar og eitt parti av ullintum Kjólatoyi. Elieser Jacobsen. "DE Mm Storur arbeidsstedgur í Danmørk. Seinasta leygardag vórðu 135.000 danskir arbeiðarar ,Joekoutadir". Al tað á hesum sinni var álvara í »lockout-varslunum«, ivaðist fåur í. Samráðingar fóru sjalvandi fram; men arbeidisgevararnir kundu lika væl hildid seg frå øllum samrådingum, lí teir vildu ikki geva tað minsta eftir. Donsk bloð siga frá eini slíkari sam- ráðing: 20 sendimenn fyri ar- beidsmannafeløgini ymsa staðni úr landinum vóru komnir til Keypmannahavnar at tingast vid arbeidsgevararnar, men mól- parturin sendi bert ein mann, liberalisme. Í nr. 12 fyri hin 12. februar er »Dimma« farin í harnisk móti »Føroya Social-Demokrat« orðum harra ella við oðrum blaðstjóra P. M. Dam; tí hann hevur skrivað greinir um >libe- ralismuna«. Nú er lað ónýtt av mær ul leggja uppí stríð til verju fyri hr. P. M. Dam, ti hann er maður fyri at svara fyri seg sjálvur; men lá ið »Dimma« kann fáa seg til al skriva slíkt, sum Lt. d. at Dam ikki hevur >Indsigt í Forhold, der ligger lidt længere ude end deres (hans) Næse«, so mega vil lesarar ógvast yvir, at blað- stjóri »Dimmalættingar« kann vera slíkur »Virtuos í at vælte Uhumskheder over egne Folke- fæller«, fyri at nýta >Dimma- lættingar« egnu orð. Hvussu mikla »Indsigt«, id »Dimma.« í heila tikið hevur, kemur íkki hesi sakini við; men greinin við yvirskriftini >Li- beralisme« f,Dimmu' nr. 12 boðar ikki frá miklari greinskrivarin talar eins og hin blindi um Jilirnar. Tá ið »Dim. sigur, at »F. S. D.« hevur dømt »Indsigt« ; ti »liberalismuna til heljar, so og hann segði yvirhøvur einki annað orð enn: nei! Arbeiðs- gevararnir kundu eins væl havt sent eina grammofonplátu við hesum orði á. Lockoutin umfatar 135.000 arbeiðarar, og tað eru teir lægst løntu, hon fyrst og fremst gongur út yvir. Tað mátti danskir arbeiðsgevarar verið eitt stórt ansvar, taka uppá seg í so ringum tfd- um, sum nú eru. hevur »Dimma.« ikki skilt eilt orð av ti heila. Nei, vil døma ikki hugsjónir »liberalismunar« og lad hevur >F. S. D.« aldri gjørt; men vil siga, at >liberu- lisman« ikki hevur gjørt tað gagn, sum hennara grundleggj- arar ætlaðu. Menniskjan er ikki »liberalistisk» — tvorturímóti — rovdjóralyndið í menniskjunum beindi fyri »liberalismunai« ætlan og hugsjónum. Ordatakid sigur, at >hann, ið er ímillum úlvar, má lúta við teim«. Harfyri nyttar tað okkum Foroyingum einki, at vit eru »liberalir« soleiðis, sum »Dimma- lætting so vakurt droymir um, tå hon sigur: »Liberalismen i Handelspolitikken er Modstander af Told, Restriklioner og andre Hæmninger for indførsel og Udførsel. Den vil, at et dygtigt Initiativ skal faa Lov at kappes paa et aabent Verdensmarked,« alt vakurt eg gott; men hval hjálpir tað okkum, hvat »liberalisman« vil, ella hvat, hon ikki vil, tá alt tað hon vil Hetta er og sigur, er eins og eill róp í oydimørkini eingin lurtar eftir hesum. Trýr »Dimmalætting«, al tað ger til ella frá, antin vil Fer- oyingar eru »liberalir« ella ikki? Nei, gamla >Dimma.“, trúgv um