týsdagur 26. mars 2002síða 7

12 Nr. 59 - 26. mars 2002 Nr. 59 - 26. mars 2002 13 VIÐMERKINGAR Bert fáar almennar útreiðslur eru goldnar Heðin Mortensen løgtingsmaður og valevni Sambands- floksins Tað er ikki óvanligt, at umboð fyri sitandi sam- gongu lovprísa tí poli- tikki, sum samgongan hevur staðið fyri hesi seinastu 4 árini. Fleiri av teimum siga bart út, at ongantíð er so nógv hent í einum val- skeiði sum hesum. Vit eru nógv sum dag- liga hava fylgt gongdini, og sum ikki eru samd í tí sjónarmiðinum. Hyggja vit rundanum okkum, so síggja vit, at veruleikin er ein heilt annar. Bert ein brotpartur av tí, sum samgongan hev- ur arbeitt við, er sett í verk. Og hóast fíggjar- lógin er hækkað eina milliard kr. seinastu 4 árini, so verður tað kom- andi samgongan, sum má gjalda meginpartin av teimum almennu út- reiðslunum, sum eru settar í verk. Seinni í hesum árinum verður klárt at koyra undir Vestmannasund. Almenna íløgan í ar- beiðið er 180 milliónir kr. Av teimum hevur tað almenna goldið 100 milliónir kr. So har resta framvegis 80 milliónir kr. í. Verða tær ikki sett- ar í ætlanina, so verður tað so kostnaðarmikið at ferðast um Vestmanna- sund, at tað ikki letur seg gera hjá vanligum fólki. Sáttmáli um at byggja nýggja ferju til Suður- oyarsiglingina, verður undirskrivaður í næst- um. Ferjan fer at kosta 310 milliónir kr. Og higartil er einki goldið. Aftrat Suðuroyarferj- uni verður mett, at minst 100 milliónir kr. skulu nýtast til at bøta um havnaviðurskiftini, ann- ars kann ferjan ikki sigla. Eingin króna er enn goldin til endamál- ið. Farið er undir at byggja nýtt Lands- sjúkrahús í Havn. Tað er ein ætlan, sum fer at kosta einar 300 milliónir kr. Higartil er bert fyrsti partur goldin, umleið 60 milliónir kr. Har resta framvegis yvir 200 milliónir kr. í. Sam- stundis er tað einum og hvørjum greitt, at ver- andi Landssjúkrahús skal umvælast fyri einar 5-600 milliónir kr. tey næstu árini. Tingið hevur samtykt at farast skal undir at gera undirsjóvartunnil undir Lorvíksfjørð. Tann ætlanin fer at kosta einar 340 milliónir kr. Av teimum skal tað al- menna gjalda einar 240 til 260 milliónir kr., tí bummpengarnir klára ikki at fíggja meir enn 80 til 100 milliónir kr. Eingin króna er enn sett av til arbeiðið. Hetta eru bert nakrar av teimum íløgunum, sum eru neyðugar í sam- felagnum. Og tær vísa, at neyðugt verður við minst 1,5 milliardum kr., um ætlaninar skulu gerast veruleiki. Vit hava fyri tveimum mánaðum síðani sam- tykt fíggjarlógina fyri í ár. Hon vísti eitt yvirskot uppá 18 milliónir kr. Samgongan hevur lagt uppskot um eykajátt- anarlóg fyri tingið. Eftir tí økjast útreiðslurnar við 45 milliónum kr. Sostatt er longu talan um undirskot á fíggjar- lógini. Samgongan kvetti 366 milliónir kr. av ríkis- veitingini, tí brúk skuldi ikki vera fyri peningin- um. Vit, sum sita í and- støðu, vita fullvæl, at tað hevði verið brúk fyri allari ríkisveitingini og gott og væl tað, um sam- felagið skal kallast eitt framkomið samfelag. Tað eru bert sam- gongulimir, sum royna at billa fólki nakað ann- að inn. Hóast tað ikki sær gott út, so eru vit kortini fús at halda okkum til at gera Føroyar til eitt betri samfelag at liva í. Bárður Nielsen Valevni fyri Sambands- flokkin í Norðstreymoy Ein tann fremsta uppgávan hjá eini komandi samgongu er, at loysa stóra íbúðar- trupulleikan í landinum, serliga stór er íbúðarneyðin í meginøkinum runt høv- uðstaðin. Hetta kemst fyrst og fremst av at flestu arbeiðspláss og útbúgv- ingarmøguleikar eru har. Íbúðarneyðin í hesum øki er so stór, at prísirnir eru pressaðir so langt upp, at sjálvt fólk við góðari inn- tøku hava trupuleika at fáa peningin at strekkja til húsarhaldið. Tey ið ætlað sær eina miðnámsútbúgving, men ikki hava familju ella kenna onkran at búgva hjá í lestrartíðini eru noydd at ferðast millum heimstað og skúla hvønn dag, tí at leiga sær eitt kamar ella íbúð hava tey als ikki ráð til. Heldur ikki ung fólk ið hava verið í útlandinum og fingið sær eina útbúgving síggja seg før fyri at flyta heim aftur á klettarnar, um tey skulu brúka sína út- búgving eru flestu arbeiði í høvuðstaðnum og tey flestu vilja helst búgva tætt við arbeiðsplássi, og skulu tey av við meginpartin av sínari inntøku til húsaleigu ella til rentur og avdrøg um tey velja at keypa sær hús. Hetta er av sonnum ein samfelagstrupuleiki í má loysast, tí at grundarlagið fyri einum framhaldandi vælferðarsamfelag er at hava væl útbúgvi fólk. Nógv hevur verið tosað um at loysa íbúðarneyðina, men enn er ikki komið nakran veg, hóast so at onkur hevur roynt, men her hava landsins myndugleik- ar lagt forðingar í vegin. Hettar má ikki halda áfram og myndugleikarnir eiga heldur at stuðla einhvørjari ætlan í kann betra um bú- staðarmøguleikarnar so- leiðis at samsvar verður millum útboð og eftir- spurning, soleiðis at prís- støði verður á einum rími- ligum støði. Ein møguleiki at bøtt uppá hesi viðurskifti hevði verið at givið tilkomnum fólki, har børnini eru flutt heimanífrá møguleika at keypa sær eina minni eig- araíbúð, bygt fleiri eldra- íbúðir ella røktar- og ellis- heim, og soleiðis bæði loyst trupulleikan við manglandi eldrarøkt og hjálpt barna- familjunum samstundis. Ein annar møguleiki hevði verið at lagt nøkur almenn arbeiðspláss út um landi soleiðis at trýsti á íbúðum í høvuðstaðnum ikki var so stórt sum nú. At tað gerst dýrari at reka almenna sektorin um arbeiðsplássini verða løgd út um landi eru bert pástandir. Eg eri vísur í at tað ikki hevði verið dýrari at rikið Almanna- stovuna um hon øll sum hon var bleiv flutt úr høv- uðstaðnum. Jógvan E. Joensen Hervið eitt lítið hugskot í samband við ætlaðu tunn- ilsgerð undir Lorvíksbygd. Eitt av uppskotunum er, at tá vegurin frá tunnlinum, sum skal koma upp onkun- staðni úti á Vík, kemur heim í bygdina, skal ein rundkoyring gerast, áðrenn vegurin stingur seg undir heilt í Fróðasa gerði, undir brekkuni. Hetta er helst á góðari leið, men samb. sama uppskoti skulu norð- ingar upp at anda í einum rundkoyrsli, eitt stað mill- um núverandi tunnils- munna og Statoil-støðina, áðrenn teir aftur stinga seg undir heilt í núverandi tunnli. Hugskot mítt er, hví ikki lata tunnilin undir bygdini koma saman við núverandi tunnli, einar 30 – 40 m innanvert núverandi tunn- ilsmunna? Hetta hevði kanska longt tunnilin undir bygdini einar 300 m, men so slap ein frá rundkoyring 2. Eg hugsi ikki lorvíkingar høvdu haft nakað ímóti at nýtt sunnaru rundkoyring- ina tá teir skuldu av bygd- ini. Tann 30 – 40 metra stubbin, sum tá loypur av kann landið leiga áhug- aðum til frystigoymslu. Goymslan kann lættliga víðkast um tørvur er á tí. Kanska vert at umhugsa. Rasmus Niclasen Framtíð Føroya eru børnini og tey ungu, tí setir javn- aðarflokkurin sær fyri at loysa teir trupulleikar, ið eru innan skúlaverkið. Fólkaskúlin er ein speg- ilsmynd av samfelagnum. Hann má laga seg eftir og taka støðu til tær somu avbjóðingar, sum sam- felagið annars. Vit liva í einum vitanarsamfelag, sum broytist alla tíðina. Tí er alneyðugt at geva teim- um ungu eina holla og fjølbroytta undirvísing, so- leiðis at tey gerast før fyri at taka ímóti teimum av- bjóðingum, sum nútíðar- samfelagið setir teimum. Hetta er einans fyrsti liður í eini lívslangari læring, sum má standa øllum í boði. Men skúlin er ikki „gear- aður" til hesa avbjóðing sum er. Til tess at náa hes- um máli, mugu lærararnir fáa tilboðið eftirútbúgv- ingar. Í hesum skúlaárinum hevur ongin verulig eftir- utbúgving staðið lærarun- um í boðið, orsakað av ósemju millum myndug- leikarnar og lærarafelagið. Øllum næmingum eigur at standa í boði eitt virðiligt skúlatilboð. Í dag hevur skúlin onki tilboð til tey, sum av eini ella aðrari orsøk ikki fella innanfyri karmarnar til ‘vanliga’ skúlaundirvísing. Her er neyðugt at veita alternativ tilboð, sum t.d. eftirskúlar ella at geva skúlunum størri játtan, so teir kunnu gera nakað við henda trupul- leikan. Vit hava alt ov nógv dømi um næmingar, sum verða trýstir inn í eina skipan, ið teir als ikki hóska til. Um teir á annan hátt ikki megna skúla- gongdina, er neyðugt vid øðrvísi pedagogikki og undirvísing. Skúlabyrjanin hevur alstóran týdning. Ein trygg og góð innskúling lønar seg aftur í seinna enda. Tí skjýtur javnaðarflokkurin upp, at seta næminga- markið í 1. og 2. fl niður til 18 næmingar. Hetta gevur lærarunum ein betri møgu- leika at veita øllum næm- ingunum eitt gott grund- arlag fyri teirra framhald- andi skúlagongd. Ein onnur loysn kundi verið, at tveir lærarar vóru um teir stóru byrjannarflokkarnar. Sum skipanin er í dag, er stórur munur á, hvussu nógvir tímar verða tillut- aðir hvørjum skúla. Tíma- býtisfrymilin tekur støði í, um talan er um ein ársbýttan ella ikki ársbýttan grundskúla, framhalds- skúla við grundskúla ella uttan grundskúla. Hetta hevur ofta við sær, at mis- munur verður gjørdur á skúlunum. Nakrir skúlar kunnu geva næmingunum teir tímar, sum skúlalógin ásetir og aðrir ikki. Serliga eru teir smærru bygda- skúlarnir við sviðið sod. Nú røkist tó fyri, at loysn er í eygsjón í hesum málið, men enn sýnist tó ikki full semja at vera millum partarnar. At støðan er álvarslig, vísir ein trivnaðarkanning, ið Føroya Lærarafelag hevur gjørt. Har sigur ein stórur partur av lærarunum seg vera minni nøgdar við arbeiðið, enn teir hava verið, og helmingurin um- hugsar av álvara at søkja annað starv. Orsøkirnar eru, at broytingar henda alla tíðina, at arbeidstíðin ikki røkkur til, at tann uppalandi uppgávan økist, at virðingin frá almenn- inginum minkar og at skúlaverkið ikki megnar at taka sær av næmingum við serligum tørvi. Her eru álvarslig signal úr fólkaskúlanum, sum politiski myndugleikin noyðist at taka støðu til. Íbúðarneyðin er ein trupulleiki !!! Ein betri fólkaskúla Tunnil undir Lorvíksbygd og hvat so? VIÐMERKINGAR Hvussu ávirkar sølan av Føroya Banka okkara búskap? Súsanna Dam Íalt ein og ein hálv milliard krónur er virðið á partabrøvunum. Hvussu nógv fara før- oyingar at keypa? Rest- in skal so seljast uttan- lands. Hetta merkir at uttan- landskuld okkara veksur við virðinum av hvørj- um einasta partabrævi, selt verður, umframt at hon eisini er hækkað við tí, ið longu er selt, t.d. í alivinnuni. Yrkisfelag Studentaskúla- og HF-lærara vil við hes- um boða frá, at vit til fulnar taka undir við blokadu til- tøkum Føroya Lærara- felags. Samstundis mót- mæla vit og átala, at Mentamálastýrið nýtir loyniligar blokadubrótarar til at gera uppgávurnar til skrivligu fráfaringarpróv- tøkurnar í summar hjá 9. og 10. flokkunum, og sum eru raktar av blokaduni hjá Føroya Lærarafelag. Vit halda hetta vera dømi um vantandi virðing fyri einum fakfelag, og at henda framferð tykkara á ongan hátt økir um álitið á Mentamálastýrið sum ar- beiðsgevara. Takið upp annan tátt og haldið tykk- um til tilmælið, sum varð gjørt millum partarnar 30.04.2000. Yrkisfelagið vil eisini gera greitt, at vit nokta limum okkara, at taka upp arbeiði, sum er rakt av blokadu Føroya Lærara- felags. Avrit av hesum brævi er sent fjølmiðlunum. Vinarliga YF-stýrið Yrkisfelag Studentaskúla- og HF-lærara mótmælir atburði Mentamálastýrisins Røktarheim skulu byggjast Bergur P. Dam Valevni Javnaðarfloiksins í Suðurstreymoy Ein ferfalding av útgjald- inum úr samhaldsfasta verður høvuðstátturin í pensjónshækkingunum, kemur Javnaðarflokkurin í samgongu eftir valið. Áhaldandi hava vit í Javnaðarflokkinum víst á, at ein nýggj pensjónsskip- an, ið er grundað á eina dubbing av samhaldsfasta, er ein serføroysk loysn, sum beinanvegin fer at virka. Við hesi fáa allir pen- sjónistar eina góða inntøku, sum kann tryggja teimum ta sømuligu pensjónistatil- veru, sum tey hava uppi- borið. Og tá tað kemur til fíggingina, verða tað breið- astu herðarnir, sum berða meira. Allar hinar skipaninar - og ikki minst tær, sum sitandi borgarliga sam- gonga hevur arbeitt við - eru eyðkendar við at tær koma ikki at merkjast fyrr enn um eini 40 ár og at útgjaldið verður eftir, hvussu nógv tú megnaði at gjalda inn, meðan tú vart virkin á arbeiðsmarknaðin- um. Also skulu inntøku- munirnir varveitast og økj- ast í pensjónsárunum. Onk- ur av borgarligu flokkunum - serliga Tjóðveldis- flokkurin - hevur skotið upp at endurreisa fátækra- hjálpina fyri tey, sum ikki megnaðu at vera við, tá inngjøldini fullu. So skjótt Útgjøldini úr samhaldsfasta eru fyrst og fremst tengd at inngjøldunum. Beinanveg- in sum inngjøldini økjast, sæst tað aftur í útgjøldun- um. Í løtuni gjalda løntak- arar og arbeiðsevarar hvør sítt hálva prosent til sam- haldsfasta. Hetta gevur eitt útgjald á umleið 650 kr um mánaðin. Verða inngjøldini eftir fýra árum økt til tvey prosent frá hvørjum, verða útgjøldini samsvarandi hækkað til áleið 2600 kr um mánaðin. Pensjónist- arnir skulu sostatt ikki bíða í upp til 40 ár eftir ar- beiðsmarknaðarpensjónini. Fyri øll Tá gjaldast skal úr sam- haldsfasta, verður ikki spurt nær og hvussu nógv tú hevur goldið inn. Allir føroyingar eiga rættin at fáa gjald úr samhaldsfasta. Eisini tey, sum annars ikki vóru ment at gjalda nóg nógv inn í árunum undan pensjónsaldrinum, til at fíggja eina persónliga eftirløn. Hetta tí tey kanska ikki vóru arbeiðsfør, ella tey kanska ikki høvdu løn- arbeiði. Men eisini ein stór- ur partur av teim tímaløntu, við skiftandi arbeiði, hevði verið í hesi støðu. Og øll fáa somu upp- hædd úr samhaldsfasta, líka mikið, hvussu nógv ella hvussu lítið tey hava goldið inn. Tað er jú tí tað eitur samhaldsfasti. Øll, sum kunna, gjalda Meðan aðrar pensjónsskip- anir annahvørt eru fíggj- aðar av skatti ella persón- ligum inngjaldi, er sam- haldsfasti fíggjaður av pørtunum á arbeiðs- marknaðinum. Skattafíggj- aðar skipanir eru eyðkend- ar av, at tað fyrst og fremst eru løntakaranir, sum bera byrðarnar. Meginparturin av skattainntøkuni er lønar- skattur - vinna og arbeiðs- gevarar rinda lutfalsliga lítlan part av samlaða skatt- inum. Persónligar trygging- ar eru eyðkendar av, at tað fyrst og fremst eru tey, sum vinna nógv, ið megna at verða við. Men høvuðsinntøkan hjá samhaldsfasta er arbeiðs- marknaðargjald. Tað merk- ir, at hvørja ferð ein løn verður útgoldin, rindar arbeiðsgevarin somu upp- hædd sum løntakarin til samhaldsfasta. Fyri løntak- aran merkir tað, at sam- haldsfasti er meira enn helvtina so bíligur sum aðrar loysnir. Ein ódýr skipan Júst tí samhaldsfasti er so einfaldur í sínum bygnaði, er hann eisini tann besta loysnin, tá tað snýr seg um umsiting. Skipanin er so einføld, at hon krevur lítla og onga umsiting. Við øðrum orðum: alt inn- gjaldið fer óskert til eftir- løn, meðan aðrar skipanir skulu fíggja eitt yvirskot í eini fyritøku og/ella løna eini stórari umsiting. Samhaldsfasti er her Í fýra ár hevur henda sam- gonga bølst oman á eini pensjónsskipan. Endamálið vóru tey samd um: fótur skuldi setast fyri solidar- isku skipanini og ein skip- an, sum knæsetir klassa- munirnar skuldi setast á stovn. Men heldur ikki á hesum øki megnaðu tey at seta nakað í verk. Og kanska var tað bara gott, tí so fingu tey ikki stovnsett ætlaðu asosialu skipanina. Men samhaldsfasti er her - tað einasta, ið krevst er ein dubbing av skipanini. Veðrur inngjaldið eftir fýra árum sett upp í tvey prosent frá hvørjum parti á ar- beiðsmarknaðinum, verður útgjaldið eisini so stórt, at vit røkka málinum um 10.000 kr til hvønn stakan pensjónist, um fólkapen- sjónin bert verður hækkað við 400 kr. Hetta er ein einføld, trygg og skjót loysn, sum Javnaðarflokk- urin hevur sett sær fyri at fremja - og sum vit halda fast um. Pensjónsábøtur: Samhaldsfasti er trygga, skjóta og rættvísa loysnin Páll Poulsen Valevni, Sambandsfloksins Norðstreymoy Ríkisfelagsskap ella loysing. Eftir valið 30. apríl skal veljast landsstýri, tí so- ljóðandi spurningur til Javnaðarflokkin. Hvørjum ynskir Javnaðarflokkurin at samarbeiða við eftir valið? - hetta skyldar hann veljara sínum, at koma fram við innan valdagin 30. apríl. Tí - veljarin situr við lyklinum til nýggja samgongu. Gott val! Til leiðsluna í javnaðarflokkinum Joan Ziskason www.jozi@post.olivant.fo -Tey eldru, sum eru vorðin veik og sjúk, eiga rætt til nøktandi hjálp og stuðul. Tey næstu 4 árini skulu røktarheim byggj- ast, sum geva pláss fyri umleið160 røktarheims- plássum. Hetta hevur javnaðarflokkurin sett sær sum mál. Lands- kassans partur av íløguni verður uml. 80 mió. kr. í 4 ár. Seinasta samgonga hevur svikið tey veiku gomlu, tí hon hevur einki røktarheim bygt. Tað er bæði synd og skomm, at so nógv gom- ul í okkara samfelag, eru noydd til at sita óhjálpin heima, tí tað ongastaðni er rúm fyri teimum. Hesi hava avgjørt uppiborið eitt betri lív. Heimahjálparar og heimasjúkrasystrar gera sítt til at hjálpa, men tær eru bara á vitjan í ásett- ari tíð. Eingin døgnrøkt er. Nógv gomul og sjúk verða løgd í song kl. átta á kvøldið, og síggja ongan aftur fyrrenn kl. átta á morgni. Fleiri gomul, sum eru veik og sjúk, hava av- varðandi, sum eru um tey. Men at ansa t.d. einum dementum heima er ein slítandi uppgáva, sum ikki er haldbar í longdini. Nógv boygna undan, og fleiri eru noydd at siga lønandi starv frá sær fyri at vera um síni kæru heima. Hetta er ein støða, sum javnaðarflokkurin slettis ikki kann góðtaka og tí er ætlanin at útvega meiri enn hálvtannað hundrað røktarheims- pláss tað fremsta í skrá javnaðarfloksins. Valtilfar í Sosialinum Treytir fyri upptøku av valgreinum er, at tilfarið verður latið okkum sum teldupostur ella á diskli. Prísurin er hálvur lýsingarprísur. Fyri valgreinar á valsíðuni í Internet-Sosialinum er prísurin 50 kr fyri hvørja grein, um ikki onnur avtala er gjørd við flokkarnar. Sosialurin C M Y K 13 12