leygardagur 5. mars 1938síða 2

= | | arnir eru pulsægrir í heiminum. Verður pulsægr tin yvirskorin, og ikki verður bundið fyri aftur, so er deyðin tær vísur. Og verður hin peningaliga pulsægrin yvir- skorin í einum landi, so er tann tjóðin domd til deyða. Hvussu er vorðið í Feroyum? Í 34 ár hava logtingmenn roynt at binda fyri ta stóru pulsægrina, sum eilur brunatrygging. Hon bloðir enn 200 og 300 túsund kr. um árið út av Før- oyum. Javnaðarmenn hava kravt, at Løgtingid skal yvirtaka alla for- næstan oyska brunatrygging. Kapitalist- arnir siga nei — og teirra um- boðsmenn hava fleirtal á Foroya løgtingi. Tað sama kann sigast um bankar og annað. Føroya Banki byrjaði við 300 túsund krónum. Nú er hann 900 tús. fyri uttan alt tað stóra útbýlið til partaeig- arar — tanliéme og gud viti alt, ið har verður útbýtt. Soleiðis fara teir pengarnir, sum okkara fiskimenn váða lívið eftir. Ella Sjovinnubankin!!!! Ein kann fella tår vid at hugsa um, hvussu hitt privatkapitalistiska systemið hevur haggreitt land og fólk okkara. Eg fekk nakað herfyri ein bókling, sum nevnist: >Hvad er Penge«. Ég loyvi mær al biðja heiðraða blaðstjóran endurprenta nakað úr hesum bóklingi. Hann byrjar soleiðis: »De fleste Mennesker tænker meget paa Penge. Nogle tænker aldrig paa andet. Og dog er der ikke een blandt Tusinder, der har tænkt paa, hvad Penge egentlig er. Hvad det er, der giver dem deres Værdi; hvorfor de underliden er mere værd, undertiden mindre; hvorfor vi snart har dem, men som oftest ikke har dem, og hvorfor de færreste af os har nok af dem. Mange lærde Mennesker har forsøgt at give en dækkende Forklaring paa dette mærkeligt uforklarlige Fænomen. En af dem, der kommer Sagen nær- mest, forekommer os at være den engelske Professor Walker, kan naar han siger »at Penge være en hvilkensomhelt Ting, ligegyldigt hvad den er lavet af, som ingen Handlende vil nægte at tage imod for sin Vare.« Bedst forstaar man dog Pen- man sam- Billetter. mellem en genes Natur, naar menligner dem med Den eneste Forskel Pengeseddel og en Billet er den, at en Billet kun giver Adgang til een bestemt Ting, hvorimod Pengesedlen giver Adgang til alle de Ting, der har den Vær- di, Pengesedlen angiver. Medens Billetten f. Eks. kun gang til en Plads i et giver Ad- iogruf- teater, giver Pengesedlen Adgang til det Billedleater, hedder Verden, og alt, hvad den store der rummer af Værdier. Hverken Penge eller Billetter har nogen- selv, de Værdi. (En Undtagelse danner naturlig- somhelst Værdi i sig repræsenterer kun en vis Mønter, der er lavet af et Metal, som i sig selv har Salgs- | pengar, so byggja kapitalistarnir værdi. Men Monterne udgor, som vi skal se, kun en forsvin- dende Del af den samlede Pen- gemængde.) I Nel store og hele kan man sige, at det intet koster at fremstille Penge. Papir er som bekendt billigt, og der er nok af det. Værdi faar Papiret kun derigennem, at det giver Adgang til Jernbaner, Dampskibe, Bio- grafteatre og alle de andre tu- sinde Ting, som den moderne Teknik har skænket os. Uden disse Ting er Pengesedlen vær- diløs. En Millionær, der strander paa en øde Ø med Lommerne struttende af Pengesedler, er Mand, der der ikke findes Varer eller alligevel en faltig fordi Værdier, som han kan faa i Bylte for sit Papir. Hvis vi paa den anden Side forestiller osen Verden, der er rig paa alle de Værdier og Varer, som Menne- skene har brug for, og som kun mangler een eneste Ting, nemlig de Billetter, der skal give Ad- | gang til Rigdommene, vil viikke have særligt ondt af denne Ver- | dens Indbyggere. De har jo det | vigtigste, Rigdommene, og skal | sikkert hurtigt vide at fremstille sig Billetterne, der kan laves af ligegyldigt hvilket Materiale. Man Ind- byggere for helt forrykte, hvis | vilde anse denne Verdens de ikke hurtigt fik fremstillet det nødvendige Antal Billetter. I en saadan forrykt Verden lever vi i Øieblikket. Vi er overvælden- | de rige paa alt, hvad der skaber Raastoffer, til at bearbejde dem og Menne- Værdier: Maskiner sker til at forbruge Maskinens Produkter. Det sammen mangler, er de Billetter, | eneste, vi alle- der skal give os Adgang til Rig- dommene. Og dog kan Penge- | sedlerne fremstilles af hvad som helst. Tann fyrsti handil í verðini, um, var hin ella virkaði sum nakar veit sokallaði tuskhandil byti- handil. Hann Ogviliga tungt. Tað var lí eilt stórt fram- stig, tá fólk funnu uppá, algera pengar; men líkaskjótt sum góðir og klókir menn funnu tað út, at tað var lættari at handla við | pengum enn at býta voru fyri voru, so var hin kråmandi róv- djóraklógvin til reiðar at sópa allar pengarnar inn undir seg. »Hesar pengarnar eigi eg — slepp tær burtur — tú hevur | einki her at gera. Tað eri eg og mínir líkar, sum ráða her. Soleiðis skaða í staðin fyri at tann upp- | gjørdist pengarnir til runaliga ætlanin var, at teir il skuldu verða til gagns, til væl- signilsi, so gjørdist teir brátt til lað størsta forbannilsi, sum upp er funnið — næst aftanå krúlið, sum eisini kundi verið til gagns og vælsignilsi. Men hvat verður tað nytt til? esarnir funnu uppá at nýta krút Teir heidnu kin- til rakettir og annað. Hara kemur navnið á teim smáu »kinesarunum« t. d. v. kines iske pistlir. Men tey »kristnu«? Ja, hvussu nýta tey krútið í dag? Pávans útsendingar í Spanien? Ella hvussu nýta ley pengamakt- ina? — Fyri at vinna pengar meira og meira og aftur meira AKTIESELSKABET FØROYA BANKI Hovedkontor: THORSHAVN Stiftet 1906. Afdeling: TRANGISVAAG AKTIEKAPITAL OG RESERVER KR. 900,000. Bankforretninger af enhver Art udføres. Kontortid 11—3. Lørdag 11—2, tad einu våpnasmidjuna fyri og aðra eftir og slovna tann eina privatkapitalistiska bankan fyri trustar, og eftir — og » kartellir o. annan s. fr. verður stovna víða hvar. Hin privatkapitalistiska blekkspruttan — hýggjuslokkurin — hevur sínar djevlaarmar spent- ar út um alla verðina. Eisini her í Foroyum merkja vit deyð- akroystið. Eisini her í Foroyum hitt systemid og ti ber móti deyð- ræður privatkapitalisliska anum hjå Føroyingum nå. Hvar er bjargingin? Ganga vit javnadarleidina og lata løgtingid yvirlaka bankar- nar, brunatrygging og alt, sum hevur vid pengar at gera — og reka vit trustarnar út av land- inum soleiðis at løglingid saman við Foroya Fiskaexport tekur úl- og ”» innflytan av øllum stór- vorum — sleppa okkum undan teim útlendsku millumhandlar- unum, og síðan stovna keypslu- og sølufeløg runt í hvørjari bygd í Foroyum, so er nógv vunnið. Kann so Fiskimannafelagið sam- an við Leglinginum koma so vítt, at felagið og lingið eiga oll fiskifør og fiskamjølsfabrikkir sildaolju — og allar aðrar fabrikkir, so eru vit á góðari leið. Seinri má so Løgtingid sam- an við Foroya Arbeiðsmanna- felag fara at hugsa um aðrar fabrikkir, sum kunna skaffa arbeið — sum 1. d. klædna- fabrikkir og annað bæði skógvar, styvlar og alt ið nýtist í landi okkara. Takið tykist tungt; men halda hond og fáa hond í g fleirtal á lingið við næsta val, so er ikki vit saman javnaðarmenn løg- gott at vita, um ikki Føroyaland og fólk kann koma til livs aftur einaferd enn. Men verda aftur- haldsmenn at ráða, so er deyðin vísur. J. H. Danbjørg. Spania. Stjórnarmenninir eru harmir ger kunna á ikkiuppfleggingina sum tad, at leir táa frá lí eingi vápn góðlrúna demokrat- meðan inum, uppreisnarmenn- inir fáa våpn uv ollum slagi og so nógv sum leir vilja frá Mus- solini og Hiller, ið ráða øllum við revolvaranum fyri nesina. Hetta gjørdi, at Norðurspania Teruel fall. tapti og al Takið veru vid Tjaldrinum. „Dagblaðið“ sum verjari arbeiðsmannsins. »Aflur at segði Hanus um larvin. >Dagblaðið< fær seg yla« ikki at tiga um Havnar arbeids- mannafelags viðurskifti. Nú er tað m. a. eilt, teir royna at heingja seg í, og lad er, al vil hava skrivað so sum um vil umboðaðu allarlimir Havnar arbeiðsmannafelags. Nei, vinnu- flokkurin vil sanniliga eiga sín part av limunum har, og tað skal vera hesar menn leir vildu varskógva, so javnaðarmenn ikki koyrdu felagið í sor. Teir hava heitt á arbeiðararnar og biðja leir Þúlihýsa javnadarrørslunar skaðiligu hugsjånum«, og teir álit á at leir eru menn fyri hesum. hava lað arbeidarunum, sum raklur »Dagbladid« grein sína. Og tað, ið rakt teir »Hann rópar, verdur«, nevnir hevur, er, at leir hava frætt, al eilt arbeiðsmannafelag í Føroy- um hevur kent á sær, at »bert er bróðurleyst bak« og tí hevur viljað stimbrað seg við at leita sær kunnleika um organisasjón av arbeiðarafelogum aðrastaðni og eina møguliga samgongu vid » danskar arbeiðarar fyri at stim- bra seg sjálvan sum íelag og kanska eisini fíggjarliga. Tí rópar >Dagbluðiðe. Maður skal koma til Foroya í summur at kanna, hvussu for- oysk arbeiðarufelog eru skipað, og um neyðugt leggja teim ráð, Føl har sum tað krevst. Tað er okkum kunnugt, al arbeiðarar — ikki bara í Dan- mark — sjålvkravdir hava boðið sær til at veitt Foroyingum pen- ingaligan stuðul undir stríði móti arbeidsgevarum ultan við einum orði at ønt um aflurgjaldan. Al tað ikki gjørdist neyðugt at laka við hesi hjálp, er ein sak fyri seg; men vit eru fullvísir í, at teir menn, hvers málgagn »Dag- bladid« er, vilja við hond og fól ímóti eini havt lil Havnar arbeidsmannafelag kom sela seg samgongu, ið kundi fylgju, at so væl fyri, at tað í slíkum fori kundi fingið lyfti um lílíka hjálp. Talað hevur verið um arbeiðs- loysishjálp, og ikki hevur >Dag- blaðið< tikið silkihandskum; men móti henni við neyvan er hetta høvudsorsøkin til øsanina. Teir roknað óivað við, at koma Føroymgar sær uppí slíka sam- arbeiðarar, gøngu við dunskar at talan kann vera um arbeiðs- liggur eisini at:fáa ta hjálp, sum allir loysishjálp, tá nær fyri organiserndir arbeiðarar í oðrum londum kunnu rokna við verður veitt — uttan forðan av landa- marki —: streikuhjålpin! »Dagbladid« lann dag, arbeiðarin kann seta veit fullvæl, at fram lønkrav við teirri kraft, ið liggur í at hava aflanfyri seg allar heimsins organiseraðu ar- beidarar, tá verður sigurin lætt- vunnin! Men manni, ið osanin móli hesum koma skal frá >De samvirkende Fagforbund«, hvat endamál hevur hon, lá tað ikki er Havnar arbeiðsmannafelag, ið hevur havt boð eftir honum? Jú, ætlanin er sjálvandi at fáa limirnar ostar upp móli honum nú, fyri at teir, tá maðurin ei skulu vísa komin til Foroya, hann frá sær, um hann skuldi boðið sær til at hildið fyrilestu: fyri felagnum. Um tað stendur tí í boði, slær frá arbeiðsmannafelagið, tå sær brødrahond, ið rætt lí verðu. frá arbeiðarum aðrastaðni, e: hetta bæði stór skomm fyri felagið og skaði. Men >Dag blaðscmenninir kunnu lá standa og flenna sínámillum. >Dag einki (il Henda seinna grein blaðsins< inniheldur verju fyri leir grovu pástandii ið vóru framseltir í hini fyrru men harfyri kann hon sjálvandi vera ikki sigast at hampuliga skrivað — tverturímóti, hon rýkur av innikleimdum sinni - teir líkafram kroysta gitanir og illgitanir úr sær. Vil skulu nema við nakað lítið av henni. Teir siga seg at umboða fult so nógvar arbeiðarar sum vit og vit skulu lata teir trúgva (í, um leir finna nakran ugga í (í, tað loysir seg ikki at stríðast um tað. Men so siga teir, at teir umboða allar stattir, tað eiti seg arbeiðara ella arbeidsgevara« Hella ber móti tí, vit søgdu / >Dagblaðiða á málgagn arbeiðsgevaranna, key) grein okkara: manna og reiðaranna. At tei hartil vilja geva tí útsjónd at umboða arbeiðarin eisini, la er sjálvandi, lí fjøldini megu teir hava fatur á, um teirskul: fáa framt síni mál. Og so mikið er vist, at har stórmenn skulu umboða bæði seg og sínar líka! og arbeidarafjøldina, har kemu! stórar arbeiðarin ikki at vinna sømdir, særliga, tá hansara interessur ganga móli stórman:! sins, hvat tær aloftast gera. Ne!, »Dagblad« halt teg til teir stóru, av hverjum tú ert sprottin, og kom ikki sum vúlvur í rodi« ll arbeiðaran! It er tveimum harrum at læna! Blaðið sigur >.... vit tveita ikki hánarorð eftir rottum mon um, hvat yrki teir nú hava Men at kalla ein part av linv unum í Havnar arbeiðsmanna- felag fyri letingar, javnaðaróvit- ikki hond ar, »slfkar ið røra frá síðu, uttan at neyðin drivur teir,« og sum vilja hava arbeiðs“ loysishjálp fyri at sleppa frå ål av eðrum arbeiða, og hópin ljótum orðum — lað hevur einki uppá seg halda teir. Og aftral slíkum eykanøvnum verða som! ljóta! menninir undir lagdir loyndargerdir, sum teir ikki e!g? part ella lut í. — Hetta skal æl alt tæna eini hægri og bet!"