leygardagur 17. september 1938síða 1

-FØR SOCIAL DEMOKRAT FRÆLSI | 20 oyr. á 3. og 4. Nr. 38. Lýsingaprísur fyri petitreglu: 30 oyr. á forsíðuni, síðu. avsláttur í prisinum. Við størri lýsingum fæst | | JAVNAÐUR Leygardagin 17. september 1938. | BRÓÐURSKAPUR | Kostar kr. 1,50 fjórðingsárið + Porto. Blaðið 12. årg. verður bilagt á posthúsinum, brævsavnarstødum og skrivstøvuni. Telf. 143. Figgjarsåttmålin, hitt stórsta tilfak á javnaðarmanna leið. Allir skilamenn megu viðganga, it årslitid av fíggjarsamráðing unum við minisleriið er stór fingið, og at tað á mangan hátt sker djúpt, ja beinleiðis er ein umskipan av núverandi sam felagsvidurskiftum. Uppskotid til figgjarskipan fyri kommunur og logting, ið mini ;leriið og løgtingsins umbods- menn við undantaki a Patursson og sambandsins fyri varni komu á samt um at leggja fyri logtingið, er ikki einans stórt í telum, men tað er meir enn hent er áður bygt princippið: hjálp til sjålv- hjálp, hetta hitt einasta hald 'óða princippið og heilbrigdaða kipan. Okkum tykir: hin einasta farandi stjórnarleið hjá Foroyingum, sum statt er! Og her skal tað sigast alt fyri eitt, at neyvan man nakað danskt ministerium á nekrum sinni hava sýnt eina ftílíka samkenslu, viðkenslu og skiljan av teim føroysku viðurskiftum - figgjarligu sum mentunarligu - sum ministeriid Stauning sýndi undir figgjarsamrådingunum, ið | fóru fram við teir nú beint afturkomnu útsendingar leg- tingsins. Neyvan man nakað ministerium hava verið so rúm- sátt i at royna at fáa hitt føroyska amts- og kommunala húsarhaldið aftur á føtur. Hetta skylda vit Feroyingar ministeriinum tøkk og virðing fyri. Spurningarnir: Hvat týðir henda figgjarskipan fyri land og fólk, hvat vigar hon í peningi, hverja megnandi ávirkan hevur hon á okkara samfelags- lív og á einstaklingin, vilja vit í stuttum svara, sam- stundis sum vit lýsa frá, hvonn lut staturin, legting og kommunur hvor sær tekur í fíggjarskipanini. 400.000 árligur lætti til kommunurnar umframt einar 100.000 til nýggj social mål. Okkara kommunalu viðurs- skifti hava leingi verið í fíggjar ligum ófori. Javnaðarmenn, ja allir hugs- andi Føroyingar hava verið greiðir yvir, at her svall í okkara samfelagslikami, og at her mátti skerast djúpur skurður, um vón skuldi vera atvinna kommunum lívsevni og sunnleika aftur. Áðrenn 1. 1938 kommunanna samlaðu útreiðslur 950.000 kr. Við núverandi smáu apríl vóru innlegum vóru tær ikki førar at bera hesa byrði. Flestar av teim vóru í meir ella minni muni rendar fastar. Her vóru fyrst og fremst tvey tillok at taka til, um vón skuldi vera fyri at hjálpa teim aftur á fetur: a) Hvor kommunan í sær fekk eina skipan við sínar kre akkord ditorar eina og so restskuldina, tey mongu smáu lánini, kon venterað við einum bíligum longum láni. b) Alíkningarnar, tað vil siga útreiðslurnar skornar langt niður. Hetta reikað í figgjarsåttmålanum við er júst tað, ið er fyri- | ministeriid: Til kommunanna sanering, eina umskipan skuldarviður- játtað av skiftum, hevur staturin 150.000 kr útreiðslurnar, árligu 950.000 kr., eru lættar við 400.000 ella settar niður í 550.000 kr. Av hesum lætta tekur løgtingid 150.000 í skúlaútreiðslum og staturin 250.000, særliga útreiðsl mál. Umframt urnar til social hetta 100.000 nýggjum socialum útreiðslum. tekur staturin um einar kr. árliga uppá seg í Hvat tað týðir fyri kommun- anna íbúgvarar, at kommunanna budgettir verða lætt við 400.000 aftrat NÝKBI At staturin til kr. árliga, og at rindar 100.000 årliga social mål, duga øll at fata. gera hesa ábót til eitt »Skelet«, verður vist torfort hjá sjálvt betri talsmanni enn tí danska penninum í »Dagbladnum«. Sjúkraviðurskiftini. Sjúkrahúsið á Tvøroyri moderniserað. Hospital víðkað. Nýtt sinnissjúkrahús. Løgtingid yvirtekur sjúkra- | húsdriftina við stórum statstilskoti. Sjúkra- og sjúkrahúsviðurskift ini hjá okkum hava leingi rópt eftir eini bøtandi skipan. Trot hevur verið uppá sjúkrahús. Kommunurnar skylda til sjúkra- sjúkrakassarnir til kassarnar, og hava ikki kunnað goldið sjúkrahúsini, ið aftur ikki hava kunnað klárað sínar kreditorar Q. s. fr. Hetta bølt vid figgjarsåttmålanum, hvar ótolandi óferið verður vit hava fingið eina fyri Føroyar sera góða umskipan av hesum vidurskiftum : Suðuroy fær eitt modernað og tíðarhóskandi sjúkrahús. >Dr. Alexandrines verður víðkað og sinnissjúkrahús. Hospital bygt verður eitt Hetta sinnissjúkrahúsið er sær- liga ætlað fyri »uppgivin« sinnis sjúk, krevja særliga rekt og viðgerð, til eitt Ómetaligt socialt meðan sinnissjúk, sum verða send Danmarkar. — Hetta framstig. er Henda umskipan verður at kosta statinum nógvan pening. Fyri tað fyrsta skal hann leggja 5 720.000 kr. út til byggningar. Harnæst skal hann eftir sátt- målanum rinda 2 kr. fyri hvønn sjúkradag, {. v. s. 2 kr um dagin fyri hvonn sjúkling á sjúkrahúsunum. Eru tað einir 50.000 sjúkradagar á ollum sjúka- húsunum, týðir hetta 100.000 kr. í árligum tilskoti frá stat inum, ein sludningum, sum sjúkrahúsini ikki høvdu áðrenn 1. apríl 1938. Oll sjúkrahúsini verða logd undir legtingið og styrd av eini d-manna nevnd, 3 valdir av løgtinginum og 2 av statinum. av Í sambandi við umtaluna til sjúkrahús statsins tilskoti kann nevnast, at til tuberkla- og epidemisjúklingar letur staturin eitt tilskot uppá Í kr. fyri hvønn sjúkradag. Fyri viðurgjaldsfría behandling av epidemisjúkling um og tuberklasjúkum verður staturin at hækka endurrinding ina (refusjónina) frá kr. 1,20 til kr. 5,30 fyri hvønn sjúkradag. 1 forsorgina, sum kommunurnar higartil hava verið kleppaðar Dronning Alexandrines | cinsamallar við, verður staturin eftir fíggjarsáttmálanum at rinda av. Tað sama er tilfellið við- víkjandi útreiðslunum til sinnis- sjúk. Undirhaldspeningin og sær- Ellisrentan - og invaliturentan. Ellisrentan verður tíkin upp | til broytingar 1940, og sett verður verst stilladu, tey óarbeiðsferu. Tað kenst tí sum ein sigur og eitt gleðiboð, at hetta krav nú gongur út, og at tey neyðar menniskju nú kunnu síggja ein litlan glotta daga fram úr ti vónleysu tokuni, sum lív teirra varð vorðið. invaliturentulóg í gildi fyri For- oyar. Utreidslurnar hjá tí al menna av hesi lóg verða bornar av statinum einsamallum. Leingi hava javnaðarmenn talað fyri og kravt avlamis- rentu til hini í samfelaginum Vanlukkutryggingarlógin. skal tikin til broytingar. Henda lóg treingir til broyt- | hon verða upp ingar, og er sett í sáttmálan, at Vega- og havnamålini. Yvir 2 milliónur tey fyrstu 5 árini aftaná 1940. Allir at havna- og vegaarbeiðið ikki menn eru samdir um, Til nýggjar vegir, lendingar og smærri havnir gevur mini- er fullfíggjað, og minni enn so. | steriið tilsagn um studning í framtíðini sum higartil, soleiðis troðkar á. Tey aftaná 1940 verður hesin studningur vegna Figur ti hesin spurningur ikki sum »Dagbladid« sigur — | sum tørvurin einans ein athuga, sum verður árini til 200.000. fyrstu tvey >Dag 10. vega- takseraður bladid« Eftir og longdin økist í hverjum, verður viðlíkahaldið meiri árennandi spurningur. má falda hetta við tær stóru byggingarútreiðslur, sum frálíður, staturin annars hevur hesi ár, settur til tað, ið vega- og havna- av studningurin nú er, 100.000 um Minni enn 100.000 verður vegunum ein árið. Í figgjarsåttmålanum hava vit | studningurin ikki í komandi ta sera góðu skipan, at stovn- | árum. Taka vit eitt tíðarskeið aður verður ein veggrunnur við | svarandi til núverandi finans- einum grundstovna uppá 500.000 | plansáramál, og rokna vit komm- frå statinum. Heraftrat rindar | ununnar part til fjórðingin av staturin tey fyrstu 5 árini í alt | byggingarkostnaðinum, koma vit 110.000 og legtingið 110.000. | til eitt tal, ið liggur omanfyri 2 Filsamans verður frá stati og | milliónur, veggrunnurin uppí- logtingi tey fyrstu 5 árini latið | roknaður sjálvandi! 720.000 kr. til vegagrunnin. Innanoyggja siglingin. … „Smíril. Í samband við »Smiril« er | stig er tervur á, at løgtingid tikið uppí fíggjarsáttmálan spurn- | fær henda koncessiónarrættin. at Eitt stórt framstig, um vit koma sessiónslóg fyri ferðabátasigling. Okkum ingurin um gera eina kon so langt. tykir, at tað i hægsta