leygardagur 5. august 1939síða 1

ST. SEE TE 0000 ÅD Af |——— FRÆLSI -FØROYA- JAVNAÐUR SOCIALDEMOKRAT BROÐURSKAPUR LYSingaprisur Nr 31 | 10 oyr. á 8. og 4. . . | | fyri petitreglu: 30 síðu avsláttur oyr. á forsiduni, | Við størri ivsingum fæst 1 DFISINUM. Leygardagin 5. august 1939. | Kostar kr. 1,50 fjórðingsárið 4 Telf og SKTIVSLOVUNI verður bilagt á posthåsinum, brævsavnarstøbum Porto. Blaðið | 18. árg. . 143 Vit verða at smokka — burtur Í omegd, um vit ikki rokna við teim jarnherðu lívstreytum fyri framgongd, mennan og livslukku. Olavsøkurøda av P. M. Dam. Eitt sjúkt træ trænar og doyr, eill bei dýrar frakt (il meðan frískt tra gripir av lívgevandi tað livandi lívið Lin veik og sjúk ætt kryplast, avmergjast og trænar burtur í ómegd, meðun hin frísku og livssterka ællin verður at bera sóða frukt sær sjálvum, sínum landi og fólki til mennan, heiður og sóma. Hetta er ein royndur lutur Fad grettir ikki! Eingin tjóð, einki ríki og land er sloppið undan Íylgjunum av, hvussu evnini, heilsan hjá fólkinum et Fann, 10 kennir mannasoguna, og sum skal vera við í at skipa fyri landsins og fólksins framtíð, framburði og tilveran her á føldum, hann má tí rokna vid leim trevtum, framburðurin, menningin og fólksins lukka sela Fólksins sunnleiki og frískleiki er av sønnum ein hovuðstreytin. Blómar hann í landinum, eigur ljóðin klett til cIn dyggan hovuðshornastein at byggja á. Men moyrknar i fúnar fólkaheilsan, tå tólksins kongum og knolum og tå fúna eisini av sønnum lívsevnini. Fram burður og vokstur í fólkinum stedgu Iað verður tí ein høvuds spurningur hjá heila fólkinum, hjá teim slýrandi eins og hjá eini og hvorjari > mommi og hvørjum einum og papa og hvørjum einslakum unglingi sjálvum og tekna í landinum, hvussu lívihálturin og heilsu røktin er, hvat ið ein dugur og kann gera fyri at menna og útvikla sálarinnar og likamsins livsmegi og frískleika Við hesum brennandi spurningi stígur tann dapri sannleiki frum fyri okkum, at vit eru gingnir hondina ! tað aftur á Og er almikið umráðandi fyri okkum at verða fullkomiliga greiðir yvir, hvar ið henda tjóðarinnar afturgonga stavar frá. Hvussu ber tað lil, at lað nú er ilt at finna skúlabarn, ið ikki ei áherjað av tannasjúku og knotu sjúku, meðan Ind i gomlum døgum bara vóru hendingar, ið ) liðu av hesum sjúkum? Hvussu ber tað til, at víðkanin av sjúkra húsum og økjanin av læknum, ið eru hend í slórum sligum, íkki so frælt sum svara (il økjanina av trongdini til lækna hjálpina? Hví er ættin so viknað? Fe kom fyri stuttum á tal vid ein svenskan professarn um hetia mål, og helt hunn fyri, al luð vildi vera ein álukka, um vil Førovingar rýmdu frá (i gamla livihåtlinum í født og þýltu hann um við la kraflar leysu handilsfødina: >dodtsukker konserves og det fordervelige, med giftstoffer blekte og for vitaminer rensede fine mel, sum hann tók til. Hin útllendska handilsfødin verður ikki bara av hesum vísindamanni dømd sum skaði lig. Flestir vísindamenn eru á einum máli um tað. Ein annar viðgitin Svii hevur útgivið bók ling, hvar ið hann skírir hitt hvíta sukrið og hitt fína, bleikta handilsmjølid fyri >hvíta ras unnar deyða og undirgonguc. Hin svenski professarin segði við Haldið fast við la gomlu føroysku fødina! Seyða- meg: kjøtio lykkara er verðaldar besta kjøt serliga eyguni og livurin eru full av a-vitaminum, og fiskalivur og -lýsi, turrur og ræstur fiskur aflur vid spiki, føroyskt korn, foroysk epli og heim kann grønmeti, ið hvort dyrka nógmikið av, og ikki at tað verða kraftar mjólkina hevur TOV ) gloymi: verið og má aftur Førovingum. Hvor keldan hjá einasti Førovingur etgur at: vita geyma, at hann við al fáa foroysku og leggju sæl vid sjålvur og aðrar at ela uðra foði hesa og heldur enn útlendsku handilsfødina byggir sær sjálvum og ljóðini eitt heilsuligt grundar ! | | | | ONNUul bert lag, hvar ið tannfelli og afturgongutekin verðu hendingalign at finna Al gera hetta er beinleidis ælt okkara ikki Føl lívstreyt fyri ikki tað Gera vit verða lað so mong ættarlið, áðrenn oyingar eru smokkaðir burtur eitt hym á jørdini. Og vil eiga al gera lad, eisini lí, at vil vid at ganga hesa leið, hjálpu okkum sjálvum fíggjar liga affur á føtur meir enn við nokrum oðrum fyriskipanum Hvort oyra, ið vit spara í sukur keypi og keypi av konservis og aðrari úllendskari kraftar veikari voru, er verunliga al leggja aftratl og økja um okkara fíggjarmegi. Og tað er sanni liga lørvur á, tí vit hava so mong tøkini at lauka, so nógvar uppgåvur al loysa, sum vit nú vegna fíggjarligt máltloysi megu lata liggja. lað, at læra og leiða okkara fólk at seva líkaminum Ía hollastu fødina, er sanniliga a grundleggjandi týdningi fyri fólksins livskraft. Men líka so stóran lýdning hevur tað fyri ljóðina, at hitt uppvaksandi ælttarliðið fær ta allrabestu likamsvenjing, myking og rekt Hesir báðir tætltirnir í treyt UNUM fyrl ljóðarinnur lívsmegi hin vísindaliga rætta fødin og hin visindaliga rætta likams venjingin og røktin megu leggjast lika frå barnsins fyrstu stund, ja líka frá gitnaðarstundini, Hetta eru flestar tjóðir við at ásanna. Og lær eru eisini bæði frá einstaklingsins og landa styrisins síðu í fullum arbeiði Við at. skipa so fyri, af hin uppvaksandi ættin fær tað besta í knoturnar og ta frægaslu likamsrøkt og mýking Ég eri nýliga komin frá vitjan avokkara frændum Íslendingum Fað er athugaligt, eldandi og eggjandi al síggja, hvat ið henda lítla avrika. tå ið talan er lætt og > frændatjóð hevur orkað at Einki er ófort hjá henni, tað upp íðka allan um al gera møguligt hjá tí vaksandi líiðinum at ítrótt: svimjing, bóltleikir, leik fimi, glíming o. s. fr. Okkara eins og kraftin (il frændil Onglend síggja ingarnir, al livsins »sløg« vinnist meiri á ítróttar vøllum enn nakra aðra staðni! Hal stålsetast og mykjast musklarnir, skerpist snarfaranin og skapast yvirflóðarmegin hjá manndøminum, ið avrikar stór verkini, ið bera tjóðina fram i mentun og vælferð. Ílvorteinasta barn har lærir at svimja, og i Reykjavík svimja ley hvenn dag velur og summar í upphilaðum valni frá varmakeldum. Hetta lilla fólk eigur prýðiligustu dekkinum tollarunum, ið vildu borð at fólkanna inn kenslun, ið andaði okkum ímóti frá Vestmannaoyggjum, kendist svimjihøll í Nordanlondum (!) ítrótturvollum og fim hópin av leikshellum. Og uppskot er nú | frammi um at gera »itréttar | stadion« fyri yvir 2 miilliónur. Boltlidini hava oll tey seinastu | árini haft útlendskar, týskar og | enskar, trenarat Kina ferð hverja viku verða ljósmyndir | sýndar ítróttarliðunum fyri at | sýna leim, hvussu ílróttur skal Í íðkast eflir slrangastu reglum | fyri at náa tað glæsiligasta úi slílið. Sum við ftråttaridkanini | so við fødini. Her et føst skipan, | at hvort barn í skúlanum hvønn | dag skal fáa eilt glas av mjólk | og eln spón av lýsi Filika så pan og ennlå enn longri gangandi | hava teir bæði í Danmark, Noreg OT Ég tak Sveríki. til okkara granna- | Norðanlanda her ljÓóðir, Okkal frændir, fyri al sýna, hvussu álvarsamt teir laka stríðið fyri at veita teirri hitt uppvaksandi ettini stórsta mål av frísk leika og lívsmegi. Okkara trændur fata hina vísu griksku livsåsannanina Ein frisk sål býr í einum frískum líkami! Og leir síggja, at samstundis lívs upp byggja bovuðshornasteinin: frisk, sum ftjóðin er við undir bygning sín at leggja og vælmykt likam hjá sterk og leirri uppvaksandi ættini, ræður tað um at tilevna, skerpa vilid,viljan og tjóðarídni, hinar tríggjar bornasteinarnar, trevtadir av ið vissiliga eru høvudshornasteininum: heils uni, men sum eisini treyta styrkina og virðið í tjodarinnal livsmegi og lívslukku li síggja vit, at okkara grannar og frændatjóðir fyri eystan og vestan heldur ikki hava spart seg, lá tuð er lulan um ut veita teirri = uppvaksandi æltini hin besta og hollusta skúlaskap og upplæring, og at kåla- og upplysingarfyriskipanina: meir og meiri demokratiskar, atkomulig fyri øll, rík sum fátæk. Og frá ollum hornum í g okkara granna- og frændatjóðum verður blást til stálselan av viljanum til at nýtu og gera mest møguligt burturúr lív megini líkams og andans orkuni, at nýta hana til skapa! og framburðsverk. Og sjónskari I hverjum stígur lad fram, at einstaklingsins orka í tjóðini ikki verður at muna, fyrr enn hon rennur saman við orkuni hjá ollum hinum landsins íbúgv- arum (il eina samlaða kraft og arbeiðsmegi — verður til eitt fjøldaridni júst til avreksverk. Og okkara grannaljóðir hava fram um allar aðrar ftjóðir vunnið langt áleiðis í avreks- verkinum yvir oøll vreksverk, ið er at lyfta alla landsins íbúgvarar til livilig kor fyri andan og likamið Vit Feroyingar eru eftirbåtur Vit Men vit við hava so nógv læru kunnu læra, kunnu koma Latum okkum! 10 er eilt stórt hugtakandi mål at stíla ímóti skapa eitt fólk handalagi og 1 ikams- og sálarfrískt við vsmegi, áræði, lugnaskapi at fara undir stór- verkini Latum okkum allar leggja út við málvísum tekum og sóðum áralagi taka okkum fram ijavnt við okkara broðratjóðir Íslandsferðin við T. B.s boltliði. LI | Reykjavík. | mánamorgunin vórðu Kl. á vit vakti Ein lítil lota og vit vóru á í klárir at taka ímóti | koma um- ferða- kanna farm og vidføri úli á vánni. Eitt stórbart land at sígla ímóli Men hin heimliga náttúru- 1 ikki her. Náttúran var heill ólík okkara smáu oyggjum. Teir steyrrættu bergbarmarnir, tær hvøssu og villu fjallarødirnar við líðunum tað leim fagurgrønu Her eyrvikukendu saknaðust. vóru teir óforu slættarnir, tey veldugu, líðandi avrundaðu fjølli: vid teim hvílu glitr- andi gimsteinunum í krúnunum, ið stigu fram fyri sjónina. Hóast summarið hevur verið eitt vita hitt sólríkasta, Íslendingar um at síga, skinu kava-