leygardagur 3. apríl 1943síða 1

FRÆLSI Nr. 14 30 Oyru á 3. Lýsingaprísur fyri petitreglu: ga } 1. síðu, g 4. síðu -FØROYA- SOCIAL-DEMOKR AT JAVNAÐUR 40 OYru á sr Hin ósanna og landsskadiliga orðgonga fólkaflokksins á tingi, blødum og úti mill- um manna ímóti okkara peningsvirði. Vit nýprentaðu pengaseðlarnir komu, tað orð fór sum brandur millum mann, minnast, tá ið teir fyrstu hvussu varð lopið út í or at hesir seðlar vóru valla pappírið verdir, Men lívið gjerdi hesa øsing Ósanna. 3 ár eru nú gingin, og í hesi trý árini hava 22,4 kr. haft somu kevpikraft sum eitt sterlingpund Orðgangurin móti okkara peningi er kortini ikki hildin uppat. Tvert- urimóti! Tá ið fólksins álit á landsins peningi er av avgerandi týdningi fyri allan handil, alt figgjarligt samarbeiði manna millum ínnan- sum uttanovggja eins og fyri alla nýskapandi virkan, er tað neyðugt, at fólkið fær eina sanna frásegn um, hvussu peningsins støda ver- unliga er: Samvinnan við Danmark slitn- aði í åpril 1940 Tá vóru millum manna her á landi um 2,4 millíónur danskar kr.,ið Nationalbanken ståtsins vegna hevði ábyrgd fyri. Spurningurin var: Hvat dugdu hesar milliånur sum keypikraft, nú vít komu at fáa at kalla allar okkara verur ur Brett landi, og Danmark var hertikid av Týskalandi og okkara samband vid Danmark kvett? Hvat var at gera fyri at stimbra virði av hesum milliónum ? Á hvønn hátt skuldu vit fáa nýggjar seðlar, um teir gomlu vóru lítnir. ella um teir vegna pris bólnanina komu at verða ov Íáir sum býtingarevni her á landi? Fólkaflokkurin heit fram sum eitt lið í fullveldis- og loysingarpoli- tikki sínum, at vít skuldu hava ein seðlabanka, og hann setti fram uppskot um ein tilikan. Grundat lagið fyri hesum banka skuldi vera pundini, ið landið kom at vinna. Hvat 19 skuldi gerast fyri, at tær 2,4 millíónurnar, ið Fero ingar áttu í natíonalbankaseðlum, ikki skuldu missa keypi irði sítt, lat flokkurin liggja og verða við tað, ið var lopið út í orð, at hesin peningur heyrði mist virði sítt Men fólkaflokksins seðlabanka uppskot var devdføtt. Tí fyri at fáa ein seðlabanka máttu vit: 1) annaðhvart taka fullveldi, loysing og tað vildu Bretar ikki, so leingi vit vóru hersettir av teinum, samanber Churchills út varp og bretska stýrisins lýsing og aftursvar ígjegnum bretska kon- sulín uppá Jóanesar bónda Paturs sonar fyrispurning >) ella mátti amtmaðurin danska ståtsins - vegna broyta ;seðlagerðar- ógina, ið gevur ståtinum eina rættin til alla seðlagerð. Men tað seg ikki at kunna > segði amtmaðurin gera Fólk lok | sin eðlabant Aaupp: kat r et 650 undir verandi Váf of statt kriggsvidurskiftum einans eitt »pa radunummare« við ongum prak { ; tiskum tydningi, . Javnaðarmenn saman við hin um samarbeiðandi flokkunum lótu fólkaflokksins :paraduuppskot= fara, tóku verunleikan sum hann var og vórðu samdir um at royna at fáa tað frægastu meguligu skipan setta í gildi. Fylgjandi skipan varð so fingin í lag: Bretar åtéku sær, so leingi kríggið stóð á, at tryggja keypi virði av teim 2,4 milliónum við mótkravi uppá danska ståtin. Við tí myndugleika, ið amt- maðurin sum hægsti statsins em bætismaður og umboðari hevur at handla státsins vegna, meðan sam- bandið er kvett, skal amtmaðurin státsins við kongin og rikisstyrid Nationalbankens vegna hjá seðlar, og Bretum lata sum prenta Leygardagin 3 apríl 1943 BRÓÐURSKAPUR Fr pr en ÆDE kunnu fáast til brúks ímóti einum I) Gras sterlingpundi fyri hverjar 22,4 kr. | Tað ger einki fyri graslendir Sterlingpundini verða sett í Ham- | um tað íkki fær kali eitt ár ella bros Bank í Brettlandi sum sedl tvev. Bæði gras, sum verður sáðað anna afturímóátivirði. i ár og eldri grasbeur gevur fulla Komnir úr Brettlandi fara seðl- | graði bert við at fáa t. d. 40 kg arnir í eina >boxe, haðani amt- | saltpetur og 20 kg av superfosfat maðurin bert kann fáa teir við at | á 1000 m? leggja — tilsvarandi sterlingpund, meðan vitni eru tíl staðar. Hesi merkiligir vid, at teir geva dupulta tvey nýprentaðu seðlar eru tryggjan: A) Ståtsins og Nationalbankens fyri teir teimum ábyrgd tryggja såma virði, sum tann danska krón komið bretsku an hevur, um hon skuldi at staðið pundini aftaná kriggid. ;terkari enn B) Pundini í Hambro Bank tryggja krónuna virði av einum pundi fyri hverjar 22,4 kr., sjálvt um hin danska krónan aftaná kriggid verður at standa í einum nóg lægri virði menn stóðu fólkaflokksins Ein ov skiftu dagin nakrir orð móti um orðgongu peninginum, helt ein teirra fyri: sikki veit eg, hvussu tað er vid = hasum tala Eitt leikadu i pengunum, tit um og > f meta fyri virðileysar. stendur fast: Fólkaflokksmenn um teir skuldu verið óðir, tá ið teir ikki alt í einum kundu sleppa at býta øll pund síni um fyri hasar seðlarnat Sannleikin er vist tann, at tá ið | tað snýr sær at teimum sjálvum, halda teir seðlarnar vera ívaleysa góðar og renna á leistum eftir ið skulu hava seðlarnar, at teir teimum. Tað er bara, tá vit aðrir halda, at teir einki duga«. Eingi kalitað til Føroyar, Vit fáa eingi kaliteð tíl Ferovar í ár og mugu royna at hjálpa okk um v ið ongum. Kann man so ikki velta vid berum FÅ handilstødum i år ? Ju, fyri ein part. Eg skal royna at svera fyri hverja grødina sær. 2) Havri Tað bilar heldur íkki fyri Havran hann einki kali fær, sfålvt um tin tað er upp úr haga fyrsta árið Gev honum bert t. d. 40 kg av salpetur og 30 kg av superfosfat ; 2 å 1000 m?, so kann hann geva fulla grødi 3) Bygge. Tað er (til búingar í hvussu er) við ongum ikki vert at velta bygg kali, uttan so er tað er eitt stykki sum kann hugsast at hava kalitød eftir frá í fjer. 4) Eplir Tad er eplir gevå nakra grødi vid berum id fólki ógvulíga ivasamt, um handilsteðum tå einki kali er. Tí er at ráða til: a) Nýt fjósteð til eplaveltingina. b) Er lítið til av fjósteðum, gev so bert hålva tødu av teimum og t d. superfosfat á tunnulendið aftur- 15 kg av salpetur og 10 kg el -) Hann, ið eingi fjósteð eigur, roynir og býti um handilstød og fjóstað við onkran ið ríkiligt eigur - 100 kg av fjóstaðum svara til 1 kg av salpetur og I kg av su- perfos fat i umbyti, d) Fåast eingi fjósteð' royn so og fá tara til hálva tøduna, og s salpetur og superfosfat afturat sum undir b) nevnt Tad er ivaleyst heldigari bert at hava hålva tødu av tara og salpetur og superfosfat afturat enn fulla tødu av tara e) Tak all sankteð (nátthústeð. torvøsku, land, fiskaslégn a.) til brúks. Håh superfosfat og salpetur afturat sum tøda av hesum og undir b) nevnt er væl brúkulig teða. f) Er tað onkur, id hesum undannevnda kann hjálpa við, taki einum stykkið sum var væl teða ongum av sæt so og velti eplini í.