leygardagur 16. september 1944síða 3

16. september 1944 FØROYA SOCTAL-DEMOKRAT Nr. 46 FØRO Eru eingir sam- felags-stættir i Føroyum? Tað vatndeyva orðið javnað- ur er bert ein vánalig týðing av tí internasjonala orðinum social latínska Social- isma týðir tað sama sum sam- ísma, ið kemur av Ii socius, ið merkir felagi arbeiði, ikki utjavning. So ymis sum menniskjuni av nåtturini eru, er tað eyðsæð, at ongatíð kunnu rerast saman til ein einlittan Men harfyri er tað tað eina menniskja te gráan velling. líka missbrúkat skeivt at annað ella at ein sam- felagsstættur dregur at sær í so vørðnan mun, at aðrir stættir fáa ov lítið millum Skilagott = samarbeiði teir einsæru partarnar í tað er grund- ið eitur einum samfelag hugsanin i'ti heimsrerslu, sostalisma. Nú eru tað tey ið halda, at tað eru ongar áneyðir til at hava sosialismu her heima, av tí at her er eingin stættarmunur, Hesa áskoðan at gera tvkist t. d. Rekard Long seg í einari av sínum síðstu blaðgrein- til umboðsmann fyri um. Rikard Long hevur sjálvandi rætt í at mangur einstakur persón- r og skiftir Serliga er ur millum á dag stætt. alsamt ein frá teimum niðaru stætt- strevmur teir ovaru; sjáldnari fer vegin, men tað Men viður- skifti broyta tó íkki myndina av unum til streymurin hin hendir eisimi. hesi sjálvum stættunum. Av tí at ein fiskimaður verður skipari ella ein fiskimaður av teirri orsek síga, at skipari verður kunna ikki eingir stættir eru til, vit Rikard Longsgrein (> Tím.< 31/8) er tó áhugaverd, tí har setur hann seg samfelagsliga sum ein avgjerd fyri tann stættin, an umboðsmann ið menn eru vanir at rópa smá- Tað er íkki L., ið illskast yvir at tos- borgarastættin. bert R að verður um stættarmun og róp ar tað »tvætl« og »falskar etikettire, — nei, tað er småborgarin yvir ta víðu verð, >flipp-proletarurine, ið vil hava loyvi til at líva í náðum í men tó einans frið og yvirstættinum, skugganum av sámuliga burtur frá undirstættinum. Tað gongur nokk alt samalt, heldur R. L., um bert vit halda okkum til »sannføri, arbeiðssemi. ábyrgdar Ja, hetta kunnu tað gera kenslu,« 0. s. fr. øll um — ræður bert ikki hesi vekru orð til bíligar talumátar, vit væl semjast um at vit men leita aftur um orðini inn til teirra virði í livandi verunleika. Gera vit tað, verða vit skjótt at ásanna, at ell mannasamfeleg, eis- ini okkara egnu, eru býtt í stættir YAR Í DAG : ) og ikki, sum KR. Í tvkist at halda, bert kann bytast í fólke So lætt lovsa vit íkki spurningar (»klassare), »hampuligt og ohampuligt nar, Nei, tå er »Førovatidindi« ødr vísi up to date. Tað veit hvussu vorðið er og kann tosa við um sosial viðurskifti, annaðhvert tað er um stættarmun ella um >det umaadelige og dygtige arbejde, som socialdemokratiske pionerer har fuldbragt«. Men halt nú ikki at »Førovatidindi« er sosialdemo krat, nei, tað heldur fanatiskt fast við at einasta, ið nakar > Hæder. kultur einstaklingurin er tað dugur er og rigdom venter vil paa enhver, der blot selv og besidder den indre styrke til at vandre sine veje ene.« Eitthvert menniskja er ein sovorðin Aladd- og »Førovatidindi«, f tað hevdi ivalevst eisini gingið øll in, heldur um okkum einstaklingum betri um so var, tað ikki var nakað til, ið æt »kollektivisma«. >Kollektivis- ma« er eitt vanlukku ting, ið bein- an vegin stríðir ímóti náttúruni, heldur blaðið. Hvat er nú hetta ræðuliga, ið hevur navnið kollektivisma? Orðið merkir felagsskap. V'el- agsskapur er tó á mangan hátt eitt — hví lovpa á tað, rætt sum var tað upprunin til alt ilt? greinina (26/8) við at rósa tí sosi- gott ting »Førovatidindi« byrjar ju tó aliserings-prosess, id er farin um heimin hesi seinastu 50 árini. Men beinan »kollektivismu«, felagsskapi, sam- arbeiði, sosialismu. Tað er ju tó eyðsæð, at líka lítið sum vit kunna ein sovorðin prosess má tó vegin vera orsakað a vera dugandi og frálíkar einstak- lingar lítið kunnu vit hjálpast uttan skil: gott Menniskjað er í stór- fyri uttan, líka so samarbeiði. mun ein samfelags-organisma, an einki tað kann ikki uttan samarbeiði og 5 samfelag trívast, heldur ferovska. Tíverri eru vit ikki komnir rætt langt enn viðvíkjandi skilagóðum samarbeiði, hverki í politikki, sam- Vit liva fyri ein stóran part uppá tann felagslívi ella mentunarlívi. bera romantikk. tjóðskapliga her hjá okkum hevur so lætt við at sláa um í nasjonal- Eins og tað romantikk, soleiðis hevur eisini tað eitt undarligt lyndi samfelagsliga til at hverva í sosial-romantikk. Her er nú t. d. tað marghátt liga blaðið >Fríu Førovar«, id so ómátaliga fegið vil vera sosialistisk ella kommunistisk, men sum næst- koma av tí an ongan veg kann teir eru so ovklyvjaðir av síni nasjonal-romantisku byrðu. 30/8 roynir hetta blaðið í fullum alvara at Ávísa, at vit við ti valuta, før- oyskir handilsmenn hava tilg6dar Ritstjórar . Hein: í Onglandi, kunnu um vit eru rættir menn — ikki bert »orka at bjarga sjálvræði ferovingana=, men skanska eisini til fittan mun rætta Danmark hjálpandi hond, kundu lænt denum valuta til uppbyggjan aftur av Danmark tá ið fríður kemur«. Asbjørn Poulsen undrar seg í sama blaði yvir at tað figgj arliga grundarlagi fyri føroyskum fullveldi, ið A. legði, ikki fyri langt síðani er vor ið góðtíkið av fólkaflokkinum. Vít Ziska longu í 1928 mugu síga, at vit undrast við hon- um Hava menn fyrst góðkent |. Paturssons nasjonalromantikk, kunna teir líka so gott lata renna økonomiska á tamp góðkenna romantikk. Tað er ilt at síga hvussu leingi førovingar skulu verða hangandi í hesum undarliga ógreiða roman tikkinum. Men fyri at tað kann koma ein bati er tað avgjert neyðugt opið og ærliga at royna umsteður, vit eru í hátt at fata tær Tad førar umsteður, sjålvt um tær ikki eru é mangan sera tor eru vónleysar Tann ungdómur, ið nú upp og er við at búnast til manns, tekur á mangan hátt við einum falitt-búgv, bæði nasjonalt og Tað er íkki ov nógv sagt, at langt tann stersti veksur sosialt. parturin av ti førovska fólkinum bæði tjóðskapliga og samfelagsliga saknar vanliga upplýsing. Alt tað føroyska fólkið fingið loyvi til at liva av virðis Ov leingi hevur máliskum. síðuni er tað vorðið sagt: bert tol, tað bilar ikki —: Danmark klárar trupulleikarnar fyri okkum<. Frá síðuni hava vit aftur og aftur hovrt hetta: »Vit kundu í dag verið eitt sjålv- leysum partapolitiskum ) | Í Frá einari ; Ge hinari stødugt riki, eins og t. d. Noreg ella Island, um so var, at hesir rådariku Zanskararnir ikki høvdu hildið okkum niðri í ómegd og kål svertum myrkri Uppá iskur ábyrgdaleysu mál drivid politikk, og vit hesar hava vit uppá tær eru farin á valg Imeðan hava okkara heimligu sosit- viðurskifti Angið loyvi til at Ja, tað hevur alu passa seg sjálvan, í ferovskum politikki næstan verið stættarmun óðlýggjatala at nevna og sum stættar-interessur. Menn hava, Rikard Long. fyri at rovnt at lata evguni aftur tað farovska samfelagið stórt sæð er eitt stæftar- samfelag sum ell onnur nútíðar europisk samfeleg. Rikard Long tækist at síggja sum sítt lívsmál at royna at »pulvuri sera« sínar javnaldrar og fyrrver verandi meiningsfelagar = Louis Zachariasen og Peter Mohr Dam Tað hevði ívaleyst verið nóg betri, bæði fyri hann sjálvun og onnur, um hann setti sær fyri at hugsa eitt sindur djúpari um sam felagsvidurskiftini. Hann hevði so | | | en og Heðin Brú fyrr ella síður komið til at ásanna, at tað ska tíðarsamfelagið ikki á nakran av gerandi hátt er eðrvísi skipað enn sjóvinnandi ferm nú onnur nútíðarsamfeleg, har fiski skapur er hevuðsvinnuvegur. Ov- ast sita nakrir handilsmenn og spekulantar; har næst kemur so smáborgarastætturin og til síðst tann stóri stætturin av meir ella minni vánaliga, mangan ússaliga stillaðum hskarum. Yvirstætturin her heima er mangan dúligir menn, ið als ikki ræðast fyri at seta sín pening í umlop ella í vága. Tað er vánaligari tilfar uppi í (her er kriggskonjunktur-stættur, sum tað ivalevst er best um), men tað ber ikki til at ein ikki at tosa ov hart rópa teir allar >-blóðsúgvarar-. Mangir av teimum eru tverturímóti rættskafnir menn, og einstakir av teimum eru av rettum nógv um- hildnir av ellum, teir hava í síni tænastu. Men teir hava so aftur fyri valdið og heiðurin — tað valdið og tann heiður, sum peningur og ognir geva. Og tað vil m. á. eisini síga politiskt vald. Smáborgarastætturin her heima er sum smáborgarar flest teir síggja vinarliga upp móti makt haverununi eins og Rikard Long og ræðast bert hetta eina: at koma til at ryðja yvir og glíða oman brekkuna. Tó, eins og í eðrum samfelagum er hesin smáborgara stætturin á mangan hátt tann, ið heldur mentunarlívinum uppi Hesir báðir ovaru stættirnir hava tað stórt sæð eins og somu stætt- ir í eðrum samfeløgum. Ødrvisi er tað við okkara arbeiðarastætti, fiskimannastættinum Hesin stóri stættur er tann mest vanrekti her líkist í eðrum lond- heima, og hann burtur úr arbeiðarastættinum um við at vera vánaligari organi- Tilfarið er eðrum hverki verri seraður. ella men kortini gjøgnum ættarlið hava stætttm, betri enn í verið nógv vånaligari, og sjålvt um tev nú og tá eru batnað eitt sind- eru tev enn helst so våna- lig, at tað í vandi fyri sjálva samfelags-heilsuna her heima. Tað kann ikki dyljast fyri, at tað ferovska fólkið gjegn um alla ta so nevndu »vadbeina alia tíðina> er vorðið meira og meira proletariserað. ur, so stóran mun er ein Hesin stættur umboðar væl meira enn tríggjar fjórðingar av tí førovska fólkinum. -Hansara neyð synjarmál er tí í hægsta stig eitt tjóðskapligt mál her heima. Hetta málið verður íkki lovst víð at læra fólk at syngja ella flagga. halda Moria-reður á fólkafundum og á tingi ella »melda« sínar po litisku mótsteðumenn bæði seint og tíðliga. So lætt sleppa vit ikki hurtnrúr Tað allarminsta vit kunna gera er at viðganga, at hetta er okkara stersta og mest umráðandi neyðsýnjarmál, bæði samfelagsliga og tjóðskaparliga. Soria hesum.