leygardagur 2. februar 1946síða 1

SOSIALD FRÆLSI Nr. 5. Ognar- og virkistøka Í Tjekkoslovakiinum, Nógv aftaná kríggið gingið tann vegin lond í Europa eru nú at nationalisera ymsar ognir og ymisk verkir, sum fyrr vóru á privatum hondum. Arbeiðaraflokk stovnaði urin í sum Onglandi, landastyri eftir sidsta valg, skuldi leggja Bank of landsins ræði, somuleiðis hava teir ætlað at framleiðsluni. Tjekkoslovakiið, sum ingland undir England 1 eisini taka vald á kola- tolt hevur so nógv av týskum harð ræði nú øll hesi ár, er eisini eitt land, ið nú aftaná, at frítt er vorðið, hevur gingið hesa leiðina, og presidentur teirra dr. E. Benes greiðir í enska blaðnum >Man- frá tilgongdini. til hetta chester Guardian:< Hann bytir orsøkirnar brot við vanligt virksemi sundur í 4 i Hann sigur, at hann var altíð greiður um, at øll moderna kríggj fóru at kollvelta á so mangt í Europa. Soleiðis er altíð áskoðanir lóg og fyri samfelagslig g treyt menning í heiminum. Hitler hugs- aði íkki um hetta, tá ið ibirti sítt kågingar-kriggj og aði at taka og trælka allar tjóðir hann ætl- í Europa og serliga tær smáu tjóðirnar í Mideuropa. Trælkanin figgjarlig. seg allan bankavirki, teir var fyrst og fremst løgdu Tyskarar undir hevuðsindustri og alt ið fanst ikki beinleiðis løgdu tey undir týska ríkisvaldið, so góvu teir tey upp í har á leiðum. Um hendurnar á týskum stérsamtøkum, feløgum. Tá id so Tjekkoslovakiið var fri- gjørt, sóu teir at bankarnir vóru rændir og á husagangi, og ídnað- tikin eigarmonnum og urin frå sinum upprunaligu latin til týskar lata hesi virkir menn. At upp í hendur aftur åeinstøkum monnum var ógjerligt, uttan ríkið tryggjaði og stuðlaði tey Teir hildu so, sum viður- tey við stórum peningi skiftini lógu fyri, at beinast var at leggja tey undir felagsogn og lata landið undir hond, um so seinri skuldi stjórnast, so hava tey tey sum prívat fyritakssemi er vant at ganga. 2, Onnur orsekin kom eisini av týskum ávum. Týskararnir í Sude- terlandinum, sum vóru tjekkiskir statsborgarar, men sviku tað land, teir hoyrdu tíl. Teir Nazistar, og Tjekkar eins og aðrar gjørdust I. síðu, 10 Oyru á 3. og 4. síðu Lýsingaprísur fyri mm: 12 oyru á | a“ FØROYA EMOKRATUR JAVNADUR tjóðir, ið kúgaðar hava verið av Nazistunum, hava nú, stríðið var vunnið, svíkjararnar og teimum, sum hava hildið við teim- sett sær fyri at straffa beina fyri øllum um og gingið teirra erindi. Teir ætla at taka Nazismuna upp við rót, og fyri at fáa tað gjørt, koyra Nazi- Týskarar. Hesir Týskarar hava haft landi sínum allar teir út úr stórar bankar og stór virkir í land- Tjekkar lagt hond á hesar ognir teirra, tí hetta inum, og hava so eru ognir hjá landasvikjarum. Og ístaðin fyri at lata hesar ognir til privatar menn og prívat fyritaks- semi, hevur ríkið avgjert at gera tær til almenna ogn, leggja tær undir landsins vald og ræði. 3. Tridja orsøkin er líka so av- sum hinar, sigur hann. bæði politisk og fíggj- broytt. gerandi Europa er arlig nógv England er farið frá stýri til eitt arbeiðara stýri. Síðsta einum konservativum valg í Frankaríki gav eisini stóran meiriluta til — vinstra-flokkarnar. Sama mannagongdin kemur til sjóndar aðrastaðni í Europa. Tað á europeiska megin- frá Libera- lismuni til ein politik, har socialis- sanna er, at landinum er gongdin tisk læra vigar nógv, ja er vid vvirlutan. Hetta sæst væl í Tjekkoslova kinum. Her er tó ein munur hjá teimum. Land teirra hevur eitt upplýst, búgvið fólk, sum íkki etur seg noyða til Socialismu og fer til verkfall, streikur, ófrið ella heldur roynir at slíkum við at 1alda seg til ein vísan framburðs uppreistur, men ganga frá øllum eiðandi politik, socialistiskt fram- yurðsleiðandi men demokratisk ærligur, greidur og reinur og kallar á hitt arbeidandi fólkið, at tað skal síggja ta stóru ábyrgd, sum nú er herðar fara til legd á teirra Teir hava haft listilka politikkin, og teir eru væl dirvi at henda socia- varir við sína ábyrgd. 4. Hin seinasta orsekin hevur geografiskan uppruna. Tjekkar eru av slaviskari ætt, og teir hava Russar til grannar, sum eru teim um nærskyldir, tí teir eru eisini slavisk fólk. Tað er bara sjálvandi og natúrligt, at Ruslands socialist- iski stýrisháttur skal hava åvirkan á teimum, Men á somu tíð skulu Tjekkar verða eitt parlamentariskt demokrati og hava sítt egna stýris- lag og sítt fulla frælsi. Rusland leggur íkki uppí teirra viðurskifti. Teir ganga sínar egnu leiðir, gera Leygardagin 2. februar 1946. síni egnu fíggjarligu tiltøk og royndir. Tað skulu steingja seg burtur frá Rus- landi. Tað er alkunnugt, at hug- sjónir kunnu ikki byrgjast úti av meinast tó ikki so, at teir landamarkum. Teir vilja taka frá Ruslandi alt tað, teir kunnu nýta, eins og teir á sama hátt taka og læra frá Bretlandi, Ameríka ella Fraklandi. Í Ruslandi hóskaði til sóu teir nógv, sum teirra við- urskifti. Hann heldur at hetta er ein spurn- ingur um framburð, og hann mein- tjóð og riki skuldi gjørt slíkar broytingar uttan noytt til hugsunnarleyst at ar, at hver hvert at verða tað og uttan blint og taka eftir ollum, heldur eftir egnum við- urskiftum, og hvat ið er fyri neyð- ini og til sanna menning. Teirra stýrislag vil ikki útihýsa tí privata initiativinum ella nokta ogn. tíð er bara, at teir nú seta privata Munurin millum ta farnu á stovn trý sleg av ognarskapi ella fyritaksemum — — privat-ognar- skapin, hin samtakandi, cooperat- iva; ognarskapin og lands-ognar- skapin. Teir gera tað sáttliga uttan klandur og stríð, við fríleika og virðiskapi. I fyrsta umfari er tað bara kom- ið til lógarreglur, men líðandi skal tað búnast og koma til verka. Og teir vita, at hevuðstreytirnar fyri góðum landaframburði er tað, at rikisfyritøkurnar fara at eydnast. At sambinda bygdir og oyggjar. Vegaspurningurin her á landi er bæði gamal og nýggjur. Vit minnast frá óvitanum, at inni í bygdini sjálvari var onkur gomul, smøl breyt, sum av og á eitt eyr- sløg var koyrt á, ella tå id brúd- leyp skuldi verða, varð hon skolað, og so var tað so stuttligt og for- kunnisligt at síggja brúðrina ganga og skeinkja vín til konufólkini, sum tikið hetta prýðkanarstarv uppá frívilliga høvdu sær Annars var bygdin full av trong- geilum, har ein hann skotum og skuldi leggja sær ýti, um skuldi koma turrskeddur og heil- skapaður fram. Kom ein so burtur úr bygdini inn í bein, var ein geta um sum ein trong rás at ganga eftir, ið var soleiðis skikkad, at Feroy- ingsins viðfeddu gávur at leggja mið, eisini her átti at verða nýttar. Blaðið verður bílagt á posthúsinum, og kostar kr. 2,00 + porto um fjórðingsárið BRODURSKAPUR 20. årg. 374 Persónvognur So kom hagin sum eitt >Ingen- mandslande, ið ókunnumaðurin, ið ikki kendi mið ella ýti beinavegin kundi ganga burtur í. Óvitaárini minnast flokk um fóru at kanna bøgøtuna. Teir eisini menn, sum í , syntust at Seinri vóru harðmæltir og ætla at fara til hendurs. — sást so ein vegstubbi at liggja á leið har hin gamla getan hevdi ligið. Hann var smalur sum ein toskaryggur og gekk á skák, skink- aður og krókutur. Tað vóru hesir harðmæltu menninir, ið hevdu æruna fyri, at hann var komin so- leiðis, sótu í kommunu- stýrinum, hevði skotið vegin frá sær, at hann íkki skuldi Summir og hver koma tvørtur um teirra jarð og spilla teir kæru jarðateigarnar. Ungdómurin hevur eisini hoyrt um menn, sum skuldu siga, at Feroy- ar høvdu ikki vegir fyri neyðini, Føroyar vóru ikki vegaland. Før- oyingar høvdu altíð borið »leypar« á bakinum og nýttu íkki vognar. Dýkini vóru eisini so djúp og fjall- ini so heg og skurslut, at tað al- menna fór á húsagang við at gera vegir. Heldur ikki fekk man fisk á einum vegi. Men vegurin, ið fór hann at breiðka, og einhver geil varð burturlegd og slættað. Hin skinkluti klandursvegurin gjøgn um bein hvarv, og ein breiðari, steinlagdur kom ístaðin. Og tað ótrúliga hendi, at eisini hagin við dýkjum og glúpsum fekk sín veg, torvvegur, eisini uppdyrkingarvegur til eina trød. Og har kundi ó- kunnumaðurin gleða seg at ganga tryggur eftir, tá ið hann var kom- in oman úr fjallsskriðunum. — Og at endanum so var tað tó vann. Inni í bygdini nú komu vit so langt, at vit eru farin at leggja vegir upp um fjøll ini, tosa eisini um at bora hol gjøgnum tey og leggja brýr um sundini. Slíkt verður nevnt fram burður. Tað kostar pengar, tí fyrr var vegurin eitt pliktarbeiði, lena leyst — og so var hann eisini har eftir — men nú skulu menninir, ið gera vegin sjálvandi hava pening fyri at gera hann. Vegurin ella brúgvin geva sjálv