leygardagur 11. mai 1946síða 1

SOSIAL: FRÆLSI Útlandslánið Í Løgtinginum er lagt fram tað mál, at Ferovar skulu taka eitt lán í Onglandi uppá einar 10 millíónur krónur. Javnaðarmenn bera ikki undan einum slíkum uppskoti. Hevuðs- greinin í stevnuskrá teirra er, at landið má uppbyggjast á einhvenn hátt. Teir gomlu vinnuvegirnir um- bøtast, og nýggir setast á stovn. Og til at fremja hesi endamál má peningur til, Alt okkara vinnuliv bæði á sjógv og landi er so lítið fyri seg komið, at tað ska! eitt ódnartak at fáa tað á fetur. Hitt privata initiativid hevur ikki enn sýnt seg ført fyri hesum stórtaki, og tí siga og ávísa Javnaðarmenn, at landið, hitt almenna, má koma til og taka sær um reiggj: skipa fyri og gera ein plan soleiðis, at ikki bert petti, okkurt einstakt til- tak, verða gjørd, men uppbyggjanin fevnir um alt og tekur til í stórum. Tey fyrstu tiltøkini í føroyskum figgjarpolitikki, tá ið kríggið breyt seg inn á okkum, vóru eftir javn- aðarmanna ætlan og plani. Leg- tingið stovnaði peningagrunnar og sýntist at hava tey klóku mál at stimbra okkum figgjarliga og nýta tann avlopspening, vit komu at eiga, til at endurnýggja vinnuveg- irnar og leggja grund undir nýggj- tiltøk og ætlanir kundu ivaleyst roynst nógv ikki íbirt ein mikil mótsteða móti tí, at hitt skuldi nakað, sum viðvíkti vinnulívinum. Tað skuldi halda seg til síni neyð- arsligu amtskommunalu mál og lata ar vinnurovndir. Hesi betur, um úti í fólkinum var almenna leggja uppí vinnumenninar savna sær pening saman, og teir gera tað, ið vinnu lívinum Hesin móti Legtingsins fíggjarpolitíkki ið var teimum ov sosialistiskur, gjørd- tervaði. stormurin ist strangur; men hann eydnadist tó so væl, at Tingsins grunnar vóru væl ábornir við pening, tá id kríggið helt = uppat. hevur lænt hóp av peningi út til Vinnulánsgrunnurin skipakeyp. Henda vit mikid olik undir myndin er teirri, høvdu seinasta kriggj, tå ið eingir grunnar vóru, og tá ið tí kundu skriva eman fyri dyrnar á Legtingshús- inum: Her kann eingin venda sær at biðja um styrk til vinnulívsbetir, menn tí her eru eingir pengar. Men tað vóru ikki Javnaðarmenn, málið um útlandslánið ið legdu Lýsingaprísur fyri mm: 12 oyru á I. síðu, 10 oyru á 3. og 4. síðu ØROYA EMOKRATUR JAVNADUR inn á Ting, og eftir teirra áskoðan gjørdist tingsins fíggjarpolitikkur langt ifrå fullfiggjaður. Teir, Javnaðarmenn, løgdu fram eitt uppskot, ið miðaði móti at fullgera uppbyggjan Føroya lands í øllum lutum. Uppskotið var kallað: øll arbeiði til á sjógv og landi. Tað fekk ta lagnu at verða tveitt til viks sum ónýtandi; hinir heydu einki annað at taka ístaðin uttan tey vanligu ráðini: at slík mál áttu vinnumenninir at greiða — tað vóru teir jú til. Og so høvdu vit jú hóp av peningi í legtingsgrunnunum, sum kundi verða læntir út vinnu- lívinum tíl bata. So langt var tó toygt seg, at vidtikid var, at Leg- tingið skuldi bjóða út her í land- inum at tekna seg fyri eitt frivilligt lán, Einki var burtur úr hesum, tí agitatiónin hevði verið so strong móti tí fólk fingið ringt eyga at øllum tí, ið nart við hetta, fólksins egna umboð. almenna, at hevði fáa tað Javnaðarmenn siga tó: at teir ikki tað besta, taka næstbesta. Mál teirra er, sum ávíst, at byggja upp landið, og til upp- skal peningur til, Vit hevdu stóran frá krignum, og tað skuldi verið beint, at landið nýtti hann til okuum í stand við. fekkst eingin meiriluti fyri hverki á Legtingi ella úti millum fólkið. leið at er peningur, teir byggjan avlopspening at seta Hesi hugsan Menn ganga so ta taka útlendskt Tað og vónandi verður hesin peningur væl nýttur, so vit fyri hann fáa amboð, fólkið Arbeiðið tervar. Eitt land stendur seg ikki uttan arbeiði og arbeiðs amboð. Vit halda, at tað er bein- ast, at mest møgulig eiga arbeiðs- mboðini. Tað ekir um ábyrgdina og arbeiðsgleðina, at maður sjálvur kann eiga sín bát, sítt tó, enn øll landsins framleiðslutól skulu verða lán. kann arbeiða við í hondunum á einstakum monnum. Lastvognskoyring Anton Arge (y) Húsabrúgv Tlf. 443 Blanka er besta blankingarevni. Leygardagin 11. mai 1946 Bladid verdur bilagt å posthåsinum, og kostar kr. 2,00 + porto um fjórðingsárið Føroya Løgting stovnar ein mentunargrunn 4 Mangur hugsandi maður her á landi hevur mangan hildið, at tað var vónleyst at stríðast fyri einum sjálvbjargnum mentunarlívi í Fer- oynm, her sum vidurskiftini vóru aftrat stór fámenta fólki var so smá, og ti, ein so fjøld av hesum so likasæl og gav hesum spurningi, sum ikki nart so beinleidis vid mat og drekka, so ógvuligan litlan ans. Øll tiltøk í hesum heimi skulu hava pening, og í einum slíkum hungurs- standi kundi førovskt andsliv ikki og — tað mátti kódna og følna burtur. mennast grógva Tingið í hátt minnis- Nú er at frætta, at hesari á so mangan verdu evkatingsetu hevur mannað tey upp og stovnað ein mentunar- grunn, haðani føroyskt andaligt lív skal stimbrast og verða givið lívslíkindi. Vit loyva halda, at ferð okkara tekk uppiborna. Tað eru nógv mál stýrið í ein- handfara og okkum at Ting fara at hesa eigur um landi hevur at hevur ábyrgdina fyri. Tey nógvu eru av materiellum slagi, alt tí sum viðvíkir — um vit kunnu siga — landsins holdsligu framburðir. Men eisini mentunarlig, andalig mál hevur tað skyldu at rekja. Ti ikki minst í okkara tíð, nú hetta verk- liga snildið hevur gjert slík fram stig, er so mikið fyri neyðini, at hin andaliga síðan av mannalívin- um eisini fær sín part. Tey gomlu, ríku orðini: Menniskjan livir ikki av breyði eina, eiga so sanniliga at verða flutt fram stór og glógv- andi fyri hetta steðuleysa maskin- menniskja, sum í okkara tíð legg- ur jerðina undir seg. Hetta mál tykist einum at vera eitt ópolitiskt mál, hóast tað so var knýtt at manni, sum alt sítt lív hevur verið politikkari; men tó síggja vit, at teð hevur fingið harða viðferð frá formanni Sambands- flokksins A. Samuelsen. Hann held- ur, at so nógv fólk í Feroyum síta illa, betur var at nýtt henda pening at veitt teimum til hjálpar. Vit skulu ikki siga ímóti, at nógv fólk í Føroyum hesa dýru tíð sita í trongum korum. Men hví skulu hesi fólk verða drigin fram beint nú, ið Legtingið skuldi føroyskan svølta, so lata ein mentunargrunn ? Hevur ikki Tingið pening. til BROÐURSKAPUR 20. árg. veitt pening bæði til eitt og annað — eisini til grunnar — og A. Sam- hevur íkki ímóti? Tá kundi eisini verið hevi til at havt á lofti tey neyðsteddu fólk í Fer- oya landi og ell tey mál, vit hava uelsen røtt at lata pening til. Vit ikki bandsflokkurin á hevur frammi, at hann »vil sørge for det færøske Sprogs Røget og Pleje«, og tá ið tú tosar við Sam- vita betur enn Sam- stevnuskrá síni bandsmenn, so siga teir, at teir eru líka góðir við alt hini, og teir forða ikki føroyskum andslívi; men slík illa, tå ið sum í hesum føri maður tosar bart ímóti einum føroyskum tiltaki, sum all, ið unna føroyskum máli og føroyskari andaligari menn- ing framburð, mugu ásanna er fyri neyðini — at eggja illvilja fram í fólkinum móti, at Tingið veitir henda pen- føroyskt sum orð hóska so vekstur og og aftur ing. Vit kunna eisini til hetta, her er sagt, leggja til, at nógvástaðni í Fersyum kennst stórur figgjarligur framburður, og Løgtingid hevur loyvt monnum at innflyta fyri milliønir av krónum av ónyttu- og skaðiligum verum, so landið eftir hesum ikki skuldi farið á ørminda- húsi, um tað so veitti pening til at styrkja og rekja føroyskt mál og byggja upp eina føroyskari grund — og verið væl til avlops til tey neyð- steddu fólkini, A. Samuelsen treður fram sum talsmaður fyri. mentan á tó kundi Skulu kommununar fáa loyvi at leggja uppí vinnulívið? Porkeris kommuna hevur sekt Tingið um loyvi at taka lán til trolarakeyp. Hetta er eitt stórt og at kalla nýtt mál, sum lítið hevur verið frammi í Feroyum, at kom- farnar at leggja upp! tað er ein táttur munur eru vinnulívið. Men í tí stríði, sum fram fer í okkara tíð, millum ta áskoðan, at tað er hitt privata fyritakssemið, ið å- byrgd skal hava fyri alt landsins vinnulfv, og so hin, id heldur, at tað er mangan neyðugt, at hitt almenna, kommunur og ríki, leggja uppí og eftiransa og stuðla vinnu- lívinum. Hesin verið havdur frammi fyrr her í blaðnum. Vit halda tó ikki uppá, at tað bara skal spurningur hevur vera sum eitt »principp«,