leygardagur 18. mai 1946síða 1

FRÆLSI Lýsingaprísur fyri mm: 12 oyru á 1. síðu, 10 oyru á 3. og 4. síðu JAVNAÐUR Hvi ber >Dagblaðið< ósonn tíðindi um javnaðarmanna stjórnaruppskot? >Dagblaðiðe sigur — sum mål- gagn følkaflokkin — sínum lesarum, at javnaðarflokkurin í uppskoti til stjórnarskipan fyri sínum ikki tingið. Eisini vilja fólkaflokksmenn úti kravdi lóggávuvald fyri leg- millum manna gera javnadarmanna- stjórnaruppskotið til reina sam- bandsverju, ófrælst og bindandi fyri øldir og æviskeið. Hvussu rong og 6soun henda fråsøgn er, sýna greinirner í og 2 í javnaðarmanna uppskotinum. Tær ljóða soleiðis: i. »Føroya statsrættar steða innan- fyri hitt danska riki verdur sum higartil. Av ti, at tað føroyska fólkið tjóðskaparliga og målsliga er ser- merkt, verður fyri Feroyar at seta í gildi tær serreglur, ið eru ásettar í eftirfylgjandi pettum. Váttað verður, at hitt feroyska fólkið hevur seguligan óheft at avgera viðvíkjandi fullari sjálvsteðu, tá og ífall tað ynskir tað<. Viðmerkingarnar til hesa grein ljóða soleiðis: >Samráðingarnar háttin ganga út frá tíðini undan 1940. Hesa fatanina vóru allir límirnir í bæði ríkisstýrisins og legtingsins samráðingarnevnd samdir um, sam- anber Th. Petersens reðu síðu 5 í rætt til um stjórnar- 14. uppriti av teim munnligu sam- ráðingunum við ríkisstjórnarnevnd- ina. Seinasta stykki sígur tað sama sum ríkisstýrisins tilsøgn til tað feroyska fólkið, at samvinnan við Danir skal byggjast á fult frælsi og fullan sjálvavgerðarrætte. Fyrsta pettið er orðrætt sum frá fólkaflokksins boðsmonnum soleiðis sum teir settu tað fram í Keypmannahavn. Næsta petti er sum ríkisstýrisins og varð góðkent niðri av fólka- flokksins umboðsmonnum. Triðja petti í greinini er eisini orðrrætt sum hjá fólkaflokkinum niðri. Tað er so sanniliga einki sambandsuppskot, men váttar greitt, klárt og týðiliga, at Feroya fólk hevur ein ókronkiligan rætt til eina og hverja tíð sjålvt at avgera, um tað vil — og nær — hava fulla uppskotið um- sjælvstødu, fullveldi ella loysing ella hvat orð nú fólkaflokksmenn vilja týða hitt danska orðið >Selvstæn- dighed< við. Hóast eru samsvarandi við tað, ið fólka- fyrsta og seinasta petti fram í Keypmannahavn, og hóast mið- pettið varð góðkent av teimum, greiddi teir ikki atkvødu fyri hesi grein, tå id atkvødan tingi. Hvi? Er tað tí at fólkaflokksins >stjórn- arsteða< er at hava alt flótandi við settu flokksmenn sjálvir fór fram á rumbli, so matadorarnir kunnu fiska í gullstreyminum? Vildu haft arbeiðsfrið og eina fyribilsskipan við fullum og óskerdum rætti til loysing, um og rå ið fólkið ynskti loysing, kundu teir ampaleysir greitt atkvødu fyri javnaðarmanna uppskotinum. teir 2. „Henda skipan verður skrásett við einari í samráðing við legtingið gjørdu lóg innan fyri grundlógar- markið. Ríkisstýrið broytan av vil í samband við grundlógini royna at fáa í hana åsetanir, ið geva Førova løgtingi lóggávuvald í øllum økjum, ið liggja innanfyri heimildarlógina, og serligu stødu og nýskipane. sum annars skråsetir Feroya Viðmerkingarnar: »Hin føroyski meirilutin hevur tydiliga framborid ynski um at fåa løgtinginum lóggávuvald í øllum økjum, har ið Feroyingar hava tíkið sær ta fullu figgjarligu og umsitingarligu ábyrgd. Men tå id orðafarið í grundlóg- ini ikki loyvir hesum, er tað neyð- Danir fasta tilsegn til hjálpar at fáa grundlógina broytta ugt, at geva Ferovingum um at vera teimum soleiðis at Ferova legting fær lóg- gávuvald, og at í grundlógini verð- ur skrásett tað frælsi og rættur til sjálvstýri, sum í teirri nýggju skipan verður boðið Fer- oyingume«. Týðiligari kann ikki — bæði í sjálvari greinini og í viðmerking- unum hildið fram kravið um at fáa lóggávuvald og fåa tað skrásett í sjálva grundlógina, tá ið hon verður broytt. At tað er neyðugt at broyta tann vera grundlógina fyri at fáa skrásett | Leygardagin 18. mai 1946 tingsins lóggávuvald hevur sjálvur Th. Petersen ásannað niðri í Keyp- mannahavn. I seinasta blaði vórðu orðrætt upp tíkin hansara egnu orð, samanber síðu 5 í 14. upp- ritinum frá teim munnligu sam- ráðingum. Hetta upprit er góðkent av Th. Petersen. Men grundlógarbrovtingini bíðað verður eftir hava meðan vit javnaðarmenn uppskot um eina heimildarlóg, sum skal kunna geva tinginum rættarreglu- og fyriskip- anarrætt við sama myndugleika og smíðingarkraft sum eitt regluligt léggávuvald vildi givið tinginum. Hóast henda grein vísir og krev- ur at ganga tær handugastu, styttstu og veruligu einastu farandi leið at fáa lóggávumyndugleika | her á landi, og hóast fólkaflokksins umbeðsmenn niðri góðtóku hesa leið og enntá í einum veikari orða- fari, rýmdu teir á tingi frá síni stødu og feldu uppskotið. Hví? , Er tað íkki tí, at fólkaflokksins oddafiskar við krav sítt um tingsins lóggávuvald og arbeiðsfrið á tingi, men einans hava rumbul og stríð um nakað, ið fær fólkið, hina stóru fjeldina, frá at hugsa um teir mentunarligu, figgjarligu, og spurningarnar, so teir — nakrir fáir — einki háva meint socialu vinnuligu »stéru« ótarnaðir og ónervaðir við ríkidemsins serrættindum skulu hava frían spekulasjónarrætt eins og verið hevur, síðan Feroyar vóru | íbygdar. Við at fella javnaðarflokksins semingaruppskot til stjórnarskipan, hevur fólkaflokkurin til ævigar tíðir merkt seg sum nasjonålan spjaðara og svikjara Hann kann ikki kåka seg burtur frá hesum. Hitt orðið ikki sum dómari, sjálvt tá skrivaða fúnar vit, ið nú liva, liggja undir moldum. Ein harður dómur at bera! p, t. Torshavn, 18/5 -46. P. M. Dam. Lastvognskoyring Anton Arge (y) Húsabrúgv TIf. 443 Blanka er besta blankingarevni. Blaðið verður bílagt á posthúsinum, og kostar kr. 2,00 + porto um fjórðingsárið BRODURSKAPUR 20. årg. Minni um J.P. G. Tað er óneyðugt her at fara og greiða frá hvat mun og týdning skaldið Jóan Petur uppi í Treð í Kvívik hevði í tí tjóðskapliga lív- inum sum tók til at livna upp her í landinum seinnapartin á 1800- talinum, Hann, meira mentaður og belestur maður enn fólk flest tá, ;vaðist aldri um at gjøgnum mót- stødu og fólksins fåvitsku og líka- sælu skuldi okkara egna mál eina- ferð vinna fram til hásetis her á landi og fólkið finna seg sjålvt aftur. Hann eirdi aldri seg sjálvan, tá tað galt um. So mangt takið tók hann við sínum skaldarevnum fyri at eggja okkum til at strevast eftir at verða eitt gott fólk við reinum hjartalag og í sonnum anda. Góðs og gull at eiga var ikki hans- ara. tráðaði íkki eftir tí. Gleði hansara at sleppa at leggja sín heita yl til frama fyri alt gott, sum hann ynskti skuldi næla og fáa vekstur her á landi. Millum fólk flest er J.P. G., sum hann kallaði seg tá hann yrkti og skrivaði í tey táverandi tvey fer- blødini »Førjatidindi« og sFuglaframa<, helst kendur fyri sínar yrkingar til fólkafundirnar. At hesir fundir kundu verða sannar hátíðarletur og komu at standa sum ógloymandi hjá so mongum er nógv at takka J.P. G. fyri. Við sínum skaldskapi lyftið hann teir upp á ein hegan pall. Har skuldi einki annað verða borið framm tað sum kundi geva áhoyrarunum góðar tankar at bera Hann var oysku minnir enn heim aftur við sær. Nevndin til at reisa J.P.G. eitt sjónligt minni í hansara fødibygd ynskir at hetta minnismerki skal kunna verða sett upp í summar. Higartil er innkomið 3500 krónur, men eftir ætlan fer tað at kosta 6—7000 kr. Vit loyva okkum tí hervid at heita á fólk, meðan vit vita at tey eru mong, sum virða skaldið J.P.G.s lívsverk, at hjálpa til at honum verður reistur ein minnisvarði við at, og helst skjótt, at senda inn pening til skattmeistarin, Ingolf Gunnarson, Sjóvinnubankin, Tórs- havn. Neundin til reisan av minnisvarða F.P.G' —— Tit fåa bestu målingina hjå okkum. M. P, Jacobsens málarabúð.