leygardagur 1. juni 1946síða 1

1. sidu, 10 oyru á 3. Politiskt kaos Tad er hesum døgum tekur til hetta orðið: mangur maður, sum í kaøs. Ti teir halda seg vita hverki út ella inn viðvíkjandi hesum sjó- dregilinum, sum menn nevna før- oyskan politik. Samband og Sjálv- stýri hava barst um feroyskan poli- tík í mong Harrans ár. Tey hava verið so ágrýtin, sum hini bæði gomlu í ævintýrinum, sum bardust hava fingið líka lítið. Alt hava verið sleg um greytasneisina, og tey í tóma luft, og vit eru komin líka »vitt sum sítte. Tá id ein hevui fingið um ein enda og hildið seg fata, hvat madur ella menn hava meint, so hevur hann noyðst at tann ikki sleppa honum aftur, tí tá er frásegn komin, at hátta var meiningin. Ein kemur í hesum føri at hugsa Norðmaðurin H. sigur um Føroyingar: Hann hevur ikki hevur bara eina ætlan um land og fólk eftir tí lisið — mest úr Feroyingasegu. Hesin lest- um hvat Kinck verið í Feroyum, so hann hann hevur ur setur fram fyri hann mynd av hálvmyrkari fjóru, har aldusugið dregur oman og niOan við legnum 6hugnaligum ljóðum. Og so eru skapilsir av monnum, sum dimmir og kropnir ljóðliga ganga har niðri. Hann heldur tað er lyndi av Vestur- landinum í situr i Noreg, sum Feroyinginum. Hetta lyndi, sum snýr seg undan og ikki er at fáa fatur á. Ein grein stóð í »Dagbladnum« undirskrivað J. P. (Jóannes Patursson). Hon at: Loys- henda dagin ing. Slík grein sum henda var nett- upp ein av hesum gátunum í før- oyskum politikki — kanska í før- oyskum vinnulívi í síni heild. Sjálvandi vænta vit altid bakkøst frá politikkarum, tað kanska teir mangan eru noyddir til. Men slíkt bakkast frá hesum manni, sum vit haldå hevur skrivað greinina, høvdu vit og kanska fáur við okkum vænta. Aðrir komið henda dagin, men vit vænt- menn úr flokkinum kundu aðu tað ikki frá hesum manninum. Ein sum við umhugsan hevur lisið greinir síðstu árini kann ikki hava fingið annað hesin hansara hesi burtur úr teimum, enn at maður er sinnaður at loysa — ríva leyst — øll bond, id binda okkum til Danmark. Og nú kemur hann við heilt eðrum. Eini kringari seguligari frágreiðing, har prógvað skal vera, at orðið nekrum Lýsingaprísur fyri mm: og 4. síðu 12 Oyru a | loysing ikki merkir »Iøsrivelse« — á ongan hátt. Hann og hans- ongantíð verið Tað er ara menn hava „Lesrivelsesmænda. bert illavorðið eyknavn. Jú, vit taka uppaftur, at hin ferovski veljarin er brátt óður í høvdinum og veit hvørki út ella inn. sum hevur, at Hann, hildið lovsing merkir tá leyst, skera leyst, kvetta — eins og jollan, id verður cjart leyst frá stórskipinum, fær nú frá høvdinginum ta upplýsing, at tað týðir bara, at tú fær jerð Førovajørdina, tina aftur t.v.s bóndajærðina, ella hvat tað er Altso samband skal vera, um so loysing verður vald... Her verður stórur knútur at lovsa hjá teimum, ið dáma at meint kvetta við Danmark, og sum hava, at vissir menn eru kvettingarmenn, og sum tikið hava orðið Zoysing í tí týdningi tað vanliga verður nýtt millum manna. Eýlkaflokksmenn lypu frá og oyðilegdu tl eins nógv og sambandið glasiligt úrslit av stjórnarsamráðingunum. aldri spælir fólkaflokksins málgagn politiskur demagog. Aftur og tað at javnaðarflokkurin hevur Sum aftur roynir trútta, at svikið steðu sína um lóggávuvald fyri Føroya legting. Hetta ger blaðið og hetta gera fólkafokksmenn, hóast teir at tað er ósatt. >Dagblaðið< veit, og fólkaflokk- sins leiðarar vita, at eingin var ídn- vita, ari í lóggávukravinum enn javn- aðarmenn. Men menn og fólkaflokksmenn í teirra munurin millum javnaðar- lóggávukravi er bara tann, at javn- aðarmenn meina tað, ið teir síga og royna tí at seta kravið soleiðis fram, at tað er møguligt at fáa tað framt, meðan fólkaflokksmenn tykjast einki at mein? við sínum lóggávusnakki, tí teir bera tað so- leiðis fram, at tað er ómeguligt at fremja tað. Sum áður Thorstein Petersen og felagsmenn í samrådingunum við Danir viðgingið, at grundlógin má ávíst hevur sjálvur hansara verða broytt, áðrenn vit kunnu fáa reint og óheft lóggávuvald. Tað eru íkki bara Thorstein Pet- ersen og felagar, sum í orðaskifti við lógkenar menn, sum hava við- gingið hetta, men allir lógfreðingar tykjast at vera rerandi samdir um hetta. Leygardagin 1. juni 1946 JAVNAÐUR Javnaðarmenn hava tí í sínum uppskoti noyðst at tíkið tað sum ein veruleika, at grundlógin má verða broytt, fyri at vit kunna fáa lóggávuvald. Teir hava tí í teirra stjórnarskipanaruppskoti, at Danir skulu soleiðis, at løstingsins loggávuvald ikki verður forðað í grundlógini. Og hetta vóru fólkaflokks- menn so rørandi samdir vid javnaðarmenn um niðri í Dan- mark. Og teir vóru samdir við javnaðarmenn har niðri um at seta hetta kravið fram. teir lova at broyta grundlógina við í at taka við einari Samstundis vóru samdir javnaðarmenn av kongi og ríkisdegi civnari heim- ildarlég, sum skuldi til tess grund- lógin varð broytt, geva tinginum í ellum føri, sum vit høvdu tikið ta stýrisligu ábyrgdina fyri, fullan avgerðarrætt og rættarreglu-, kunn- gerðannar- og lýsingarætt. Fólkaflokksmenn javnaðarmenn at samdir víð við til sum fyribilsstødu af hava hesa vóru ganga heimildarlóg ístaðin fyri ein gruud- lógarfestan lóggávurætt. Men samtíðis var semja um af tað heit at royna at fáa grund- krevja Danir at gera streing?, lógina smidada soleiðis, at eingim meinbogi á henni forðaði løgtingt at fáa lóggávuvald. Hverjum sakligt hugsandi manni má skilligt, at leiðin er tann einasta farandi leið fyri á vera henda lógligan og regluligan hátt at fáa løgtinginum lóggávuvald. Sambandsmenn vóru ímóti, og teir fingu ríkisstýrið at vera trekt at ganga við, eins og teir fingu tað at taka fyrivarni við- víkjandi 5 tættum, tá ið talan var um løgtingsins »generella« rætt til heilt at yvirtaka tey ymsu eki i ekkara stjórnar- og samfelagslívi. Men hvat var hjá javnaðarmonn- um og fólkaflokksmonnum annað át gera enn at standa fastir uppá stjórnarsteðuna, sum eisini var møgulig at fáa igjøgnum uttan á legligan hátt? Eg kenni meg ivaleyan í, at bert meirluti á tingi og ein stórur meirluti úti í fólkinum tóku undir við javnaðarmanna- og fólkaflokks- ein ins semingaruppskoti í Danmerk, vildi danska ríkisstýrið og allir danskir flokkar givið eftir — og so var flokjan loyst! Men fólkaflokksmenn oyði- løgdu hetta glasiliga úrslit, tå ið teir lupu frá, fyrst í blød- Blaðið verður bílagt á posthúsinum, og kostar kr. 2,00 + porto um fjórðingsárið BRODURSKAPUR 20. årg. H+" er okkum sent år Danmark: Hr. Redaktør. De bedes venligst optage følgende i Deres Blad: Da det er at færøske Danmark køber store Patier af Kaffe- kommet mig for Øren, Importører hernede fra surrogater, Cigarer og Cerutter fabri- keret af dansk Tobak og med Papir- omblad, Haandsæbe med 40/9 Fedt- indhold samt andre Erstatningsvarer, vil jeg gerne forespørge de kompetente Myndigheder om dette Forlydende er rigtigt. Skulde dette uhyggelige Rygte tale sandt (hvad jeg er meget tilbøjelig til at tro, da jeg ikke har hørt det fortalt af en Person, men af flere) er det Myndighedernes uopholdelige Pligt aldeles omgaaende og øjeblikkelig at sætte en Stopper for denne uhyrlige Trafik. Det er rent ud sagt skanda- løst, at de Penge, som vore Sømænd med Livet som Indsats har indtjent og indtjener til Landet, ødes paa en saa dum og skændig Maade; at de skal gives ud til disse Erstatnings- produkter. For, den færøske Befolkning og først og fremmest Importørerne maa være klar over, at disse Varer er komplet ukurante hernede i Danmark, hvor man i Modsætning til paa Fær- øerne kun har meget begrænset Kvanta af de originale, ægte Produkter. Men selv om Produktionslandets Befolkning er saaledes stillet, vil ikke nedværdige sig at bruge disse Kunstprodukter. Det har endda været paa Tale, at de danske Surogatvare: producenter vilde forlange Erstatning af Staten de havde liggende paa Lager. Det ser imidler- tid ud til, at de bliver sparet for denne Ulejlighed, da de har Reserva- tet Færøerne, hvor man er villig at aftage alt, uden Hensyn til Kvalitet (jfr. førhen Buldog). Foruden at det er en forbryderisk Gerning mod det færøske Folk, at spilde Landets Kapital paa den Slags Produkter, er det den alligevel for de Kvanta komplet værdiløse tillige en stor Skændsel for vor Nation, at den lader sig vildlede til at aftage disse Varer, og det er til stor Skade for det færøske Folk, at der blandt dets Handelsstand findes saa naive og unum og síðan á tingi og fóru yvir á eina stødu, sum sjálvir teirra lógfreðingar hevdu á- sannað var Ogjøgnumførlig á regluligan hátt. Á Tveroyri, tann 27/5 1946. P. M. Dam.