leygardagur 15. juni 1946síða 1

FRÆLSI Sjålvstyrisspurningurin og samfelagsskipan Mangur maður, ið tå hoyrir tosa, vil atskilja hesar bådar spurningar: spurningin um Føroyar sum sjålv- bjargið land og spurningin um at umskipa samfelagið, eina nýggja samfelagsskipan. Teir halda fram, at vit eiga fyrst at skipa okkum sum frí tjóð, >taka okkara land« og stjórna tí sjálvir, so kunna vit seinri fara at telvast um, hvussu okkara føroyska samfelag skal verða skipað. Javnaðarflokkurin við sínum kravi um samfelagsbroyting kom í úrtíð, hann forðaði sjálvstýris- rersluni at bera sigurin heim. Vit siga, at hetta er rong hugsan. Báðir spurningar eiga at verða loystir ísenn. Heldur kann kanska sigast, at hin seinri er so tora at fyri neyðini, at hann má loysast fyrst. So ofta er ávíst, at hesir gomlu sjálvstýrismenninir ongantíð kundu seta grund undir sín poli- tik, tí teir kundu ikki greiða fíggj- arspurningin. Teir tá ið hann var havdur á máli, og alt stóð í botni. Samband og Sjálvstýri vóru samd Í síni sam- felagsáskoðan, eg hesin spurningur lá tí. Tey tóku heldur hondum saman og fóru í felag móti teim- um tiltøkum, Javnaðarmenn settu fram, ið kundu inntekur og stimbra vinnulívið — grundarlagið fyri sjálvstýrinum. Og hesir yngru Sjálvstýrismenninir ganga í somu sporum. Teir leggja alla skuldina fyri okkara afturstig á hetta ólagaliga fremmindastýrið. Taka vit ráð og ábyrgd sjálvir, fer at ganga eðrvísi. Hetta er íkki meira enn hálvur sannleiki. Okkara stýrisskipan hevur verið trek og forðandi og alt upp ein ómyndis- anda í fólkinum, men ein trong og avoldað samfelagsskipan má bera eins stóra skuld. snúðu undan, veita landinum Feroyingurin er sum heild ikki komin enn so langt, at samfelags- tankin er vorðin honum ein ver- unleiki — vit eru íkki enn savnað sum tjóð. Vit standa á einum familjustigi, hugsa og virka sum einstaklingar uttan at vilja ofra nakað fyri heildina, og hin stór- talandi tjóðskaparmaðurin er íkki frægastur. Hann syngur og talar um Føroya sjálvbjargni, men tå ið umræður, hann íkki geva ein fótsmála av sínum einstaklinga- lyndi og einstaklingaræði. So má vil Lýsingaprísur fyri mm: 12 oyru á I. síðu, 10 oyru á 3. og 4. síðu FØROYA SOSIALDEMOKRATUR JAVNAÐUR heldur hugsjónin fara fyri bakka. Alt okkara vinnulív og handilslív — treytin fyri okkara lívi og fram- einum so leysum ið ein- burði — er í skili og stakir menn ætla og íkki ætla, at verður ikki tikid sær um reiggj og sjóndar í stendur so á tí, ein planur kemur til øllum dreivinum, sekkur alt aftur í sama kyksendan sum áður. Vit spurningar, taka tí uppaftur, at hesir ið her havdir frammi, mugu verða loystir hava verið í felag, um vit skulu liva sum fólk, og nakra um vit skulu stýra og bera ábyrgd sjálvir. Brekini og vansarnir í hesum gamla strivna føroyska samfelagnum mugu bein- ast burtur, og ein strong eftiransan má koma. Menn, sum siga seg at vera loysingarmenn ella sjálvstýris- menn, kundu tí heldur, um stevna teirra nakað og fremst hongt eitt kollveltingarupp- skot upp í teirra arbeiðisætlan. BOKUR Bumbur yvir Føroyar Norrøna Forlagið gav út var verd, fyrst Mong fólk klaga seg um, at hesi kriggsårini hava mest sum gjert eitt glopp í tilveru teirra. Ein er vorðin eldri, og árini eru gingin, men tað er eins og tú veitst ikki av teim- um, tú hevur mist hetta tíðar- skeiðið burtur. Nógvar øgiligar hendingar eru farnar fram, hend- ingar sum skakaðu tjóðir eins og hin einstaka; men nú ale er farið afturum, er tað sum tú íkki hevur vitað til tín, alt er sum ein dreym- ur. Hesar bekurnar tí, sum henda omanfyri er nevnd, eins og vekja tey við aftur. Tá ið vit lesa tær er tað sum alt stendur fyri okkum aftur, sum tá ið vit lýddu á og vóru uppi í ellum. Hendan bókin er skipað nakað sum onnur bók, ið kom út herfyri: Fem Aar under Union Jack af Eiden Miller. Hon hevur tó tað fram um hesa seinri, at menn á ymsum plássum siga frá bumbu- álopum og hermannavitjan, ið verið hava, har teir búgva. Hetta ger bókina fjølbroytta og meira lívliga. Nógvir av hesum monnum siga væl frá. Eitt sum D. Danielsen, ið sigur frá Vágoynni. Hann er sera góður Dugir at draga fram mangt skemtandi, id hent hermenn- inar og íbúgvarnar í Vágum, slíkt frásegumaður. er millum ensku Leygardagin 15. juni 1946 iskjuni meira inn i bókina. Hesar eisini frásagnirnar lýsa mangan lyndi á og Eingilskmanninum ella Skotanum. So hevur bókin eisini frásagnir um skip, ið ávum, lísti yvir teir menn, ið lótu sæl Feroyinginum tey fórust av kríggsins lív og hverjum skipum teir vóru við. Hetta er alt áhugavert og gevur okkum kunnleika um, hvussu nógv, ið eisini vit mistu í stór- bardaganum, hóast vit íkki vóru við. Varðin Varðin, bind er komin okkum í hendi. xxIv, hefti 3—4, Hann hevur sum vanligt yrking- ar, greinir og segur. F. H. O. Djurhuus byrjar heftið: Kvøld—morgun— Føroyar. Yrking vid einum kvøldarstemningi. Hon hevur lagið, sum kenst. og sum skilir J. H. O. D. frá ødrum skald- um; men tað er sum hetta tunga meira kveldarkenda lagið og ljóð- ið kemur meira fram í hesum seinastu yrkingunum hjá skaldinum. Mikkjal á Ryggi, sum heldur fram við sínum fólkalívsyrkingum, Karten Hoydal og H. A. Djurhuus. Karten Hoy- dals yrking Zvílyndi er hugsunnar- yrking, filosofisk kannan um til- farið í daprari gitan. Er kanska tað úr- Aðrir yrkjarar eru manninum. Hon endar í slit, ið natúrgranskarin kemur til? K. Hoydal hevur Fiskeri og Havundersøgelser ved eisini grein Færøerne; so er eisini Peter H. G. Dahl: Frtt fiskifar II. Hetta eru greinir, sum hava áhuga nú, ið Feroyingar út at fáa sjóvinnuna á fetur. Peter H. G. Dahl skrivar sera væl og sýn- ist væl at duga at meta um bátar og bátabygging. Tað mundi verið slíkir menn, id skuldu lagt lag á og eftiransa, tá ið skip og bátar verða gjørd í útheiminum. Bygg- at brúk er spenna seg So ingarroyndirnar vísa, fyri slíkum eftiransarum og ráð- gevarum. Vilhelm S. Poulsen: Agni og Køvarin. Nýggjur maður filosofisk- ur av lyndi og soleiðis tykjast hesir báðir menninir eisini at Eirikur Boði: Fyrstu ferð yvir havið. Henda segan eins og hin fyrra er leys og líkist íkki mikið vera. søgu. Heðin Brú: Okkara seguuudtr- vísing er áhugavert evni. Hon tekst við ta broyting í søguskriving og søguundirvising, sum menn halda vera tervandi, um tjóðir skulu liva smátt sum eins og flytur menn- | væl saman. Her hugsast nevndir Blaðið verður bílagt á posthúsinum, og kostar kr. 2,00 4 porto um fjórðingsárið BROÐURSKAPUR 20. árg. at vera settar niður, ið eftirhyggja lærubókunum. Sjálvandi er nógv at finnast at segubókunum, nýttar verða í skúlunum. Tær hava altíð lyndi at heiðra eins egna land og fólk og undirmeta grannans. Her ikki man hetta fara at verða lætt at broyta. áskoðan at so stóra ávirkan, hann kann tervar broyting, men Her verður lærarans hava geva undirvísingini annan dám enn bókin. vågaligt at fara og pilka vid bregd- ini hjá forfedrunum. Kann vera at Tað er eisini mangan so tey mangan eru geip, men tað er eins og tey geva fólkinum »vita- minire. Og so skulu helst ø// fólk fara at skera burtur og broyta. Undan bardaganum var tað demo- kratiini, ið vildu beina til frið og javna burtur alt, ið hevði volt stríð, meðan diktaturlondini eggjaðu sínum ungdómi til stríð fyri feðilandi. Friðarlondini vóru tí tikin á bóli og mundu verið týnd, tað skuldi ein mótsteðuandi skap- ast fyri at vekja tey. Norðurlond sýntust at hava gingið henda seguvegin. Taka burtur stríðsseguna og ofta gera láturs. fyrr teir. gomlu kapparnar til Danmark royndi at javna tað, ið hevði tað hin sterka grannan sunnanfyri ímillum og heldur lata vera at nevna gamlan órætt, búgva seg til at njóta frið. Men tað hevndi seg. Samuel Davidsen: Ísland er sein- verið og asta greinin. Hon er romantisk, sum alt tað tykist at vera ið før- ovingar hava at síga um hetta landið. Men har eins og hjá okk- um man eisini vera ljós og skuggi. Ísland er ikki bara landið við ófer- um framburði og hinum ríku bók- mentunum. Føroyingurin, sum fisk- að Íslandi, er meira kunnigur við Haldor Laxness Ísland enn við tað, ið ferðamaðurin sigur frá. Reyði Krossur, Føroya deild Vit siga fyristødukvinnum okkara frå, at seinasta sending av klædna- hjálp til útheimin fer higani fyrst hevur undir í octbr. Verurnar mugu tí vera okkum í hendi áðrenn septbr. er úti. TA eingin vetur verður eins svárur og ivi er um, at kom- andi hesir seinastu heva verið, taka vit inntil tá ímóti bæði gomlum og nýggjum barnaklæðum og um nakar vil gera so væl og binda, kann tógv altíð fáast við at ringja til nr. 435 í Havn, Nevndin,