leygardagur 17. august 1946síða 1

BROÐURSKAPUR FRÆLSI JAVNAÐUR Blaðið verður bílagt á posthúsinum, og Lýsingaprísur fyri mm : kostar kr. 2,00 4 porto um fjórðingsárið I. síðu, 10 oyru á 3. og 4. síðu 20. árg. Leygardagin 17. august 1946 12 oyru á | Tað er munur á ríkisstjórnaruppskotinum og „tí gamla sambandinum“. Níkisstjórnaruppsketið er nógv, nógv frælsari »Krossur« hevur hildið og held- fólkaflokkurin Å krignum lá sum ein marra á ur fram, at undir Før- ovnm, skjeyt allar sakligar staður leitaði = eftir til viks og einans rumbul- og øsingarvillum. Hetta er beint. Men so legið tað ljóðar, tykist ikki mætari sjálvur, nú flokkur landsins avgerðum. >Krossure hansara ikki er uppi í Tær greinir, sum t.d. eitt lítið »j« (Marjus Johannesen?) skrivar um stjórnarviðurskiftini eru so burtur av sannleikans leiðum og eru so villandi, at tær tapa einki fyri teim verstu fólkaflokksins es- ingar- og villingargreinum. Hetta er harmiligt, kennst tvífalt hjá teimum, sum hava og kannan av harmiligt væntað reinleika styrki hjá »Krossi« í stjórnar- steðuni. Hugsi »Krossins« »j« for- roknar seg, heldur, at tað atkveðisliga fer at geva >Kross- liði vekstur at nýta fólka- flokksins krigsstridshått. »Krossa«- um hann ins« menn vildu staðið ólíka sterkari, um teir ikki gripu eftir fólka- flokksins villingar-kriggstaktikki, men manniliga, djarvt og satt við- gjørdu stjórnarspurningin, so fólk kom at skilja sannleikan um, hvussu landið veruliga liggur. Er tað t, d. nakað skil í, at »Krossur« skal loyva sær at skíra ríkisstjórnartilboðið fyri verri sam- band enn staðan undan krignum? Hetta flig villa og Føroya fólki. er beinleiðis ein skamm- ósannind yvir fyri Lat meg taka nekur demi: Undan krígnum hevði einki skip rætt at nýta føroyskt flagg, ikki at tala um uttanfyri sjómarkið. Rikisstjórnaruppskotið gevur hverjum Feroyingi óskerdan rætt til bæði og nýta føroyskt flagg og góðkennir uttan- innanlanda at tað sum Feroya flagg. Undan krígnum var íkki talan um, at vit kundu nýta føroyskt mál sum lógarmál og javnbjóðis við danskt mál í ellum feri her á landi. Ríkisstjórnaruppskotið føroyskt mál javnbjóðis donskum skrásetir máli sum lógarmál eins og í øllum ødrum førum í Feroyum. Undan krignum var umsitingin | av ellum félagsmálum á donskum hondum, hjá amtmanni ella ødrum donskum embætismonnum. Eingin føroyskur stovni ella umboðsmaður hevði rætt til at vera uppi í og og minni at hava nakran av- > gerðarrætt í felagsmålum. Ríkisstjórnaruppskotið leggur um- enn sitingina av øllum felagsmålum i hendurnar á einum 5-mannastýri, og 4 — fýra — av hesum fimm monnum skulu verða Feroyingar, valdir av Feroya legtingi. Og enntá í málum her á landi, ið bara státurin rindar, skulu teir 4 Føroyingarnir samb. ríkisstjórn- aruppskotið vera við til at viðgera, tó uttan atkvødurætt. I ellum sermálum, ið tingið hev- ur vvirtikid alla ta fíggjarligu å- byrgdina fyri, er eftir ríkisstjórnar- uppskotinum umsitingaravgerðin einans hjá teim 4 Feroyingunum. Tann eini danski umboðsmaðurin hevur einans rætt at vera á fundi undir viðgerðini, men ongan at- kvødurætt, Undan krignum kundu Føroy- ingar ikki gera eina beinleiðis ella óbeinleiðis inntekulóg uttan at fara á Danating at fáa hana samtykta. Ríkisstjórnaruppskotið gevur Fer- oya legtingi óskerdan rætt tíl at gera eina og -hverja inntekuskip- an beinleiðis sum óbeinleiðis skatt o. a. ríkisdags, ríkisstjórnar ella kongs- ins viðgerð og samtykt, altso fult figgjarvald. krígnum — við lógarkraft uttan Undan hevdi Føroya løgting ongan fastan légligan rætt til at vvirtaka ta fullu figgjarligu, umsitingarligu og siðmenningarligu ábyrgdina fyri nakað eki í okkara samfelagslívi. Ríkisstjórnaruppskotið gevur Fer- oya legtingi ein fastan, generellan rætt til at yvirtaka ta fullu umsit ingarligu, figgjarligu og siðmenn- ingarligu ábyrgdina fyri øll sam- felagseki her á landi uttan í 5 førum, skúlaskapinum, kirkju, inn- speksjón, vitaskipanini og post- skipanini, ið ríkisstjórnin ynskir at verða felagsmál. Hetta vil siga tað sama sum, at vit í ellum viðvíkjandi fiskiskapi, og eðrum vinnumálum landi landbúnaði her á kunnu taka alla ábyrgdina og rættarreglu- gerðina við lógarkraft. Her eru stór og víð eki hjá tinginum at royna sína megi, tað megu allir menn ásanna. Vitjavn aðarmenn vildu tó íkki víkja frá kravinum um eisini at fáa ein ge- nerellan, fastan rætt til at kunna vvirtaka ta fullu ábyrgdina fyri tey 5 økini við. Men tað vóru sambandsmenn og ríkisstýrið ímóti, og fólkaflokksmenn ikki ganga við til nakra felagssteðu, ið vildu lá innan fyri ríkisfelagsskapin, men valdu sær at krevja ta ómegu- ganga við til tikið treytin fyri at kunna fremja teirra krev. Fólkaflokksins steða og er: einki at fáa burtur úr stjørn- artrætunt, ti so heldur hava meguleika at flóta oman á. ikki Førovingar kundu við sínar liga uttan at vilja lovsing, sum juridisk var var hann seg Undan krignum var talan um, at koma til át ríkisumboð um samráðast uttanlanda vinnulívsin- teressur. Ríkisstjórnaruppskotið gevur Fer- ovingum rætt til at taka lut í sam- ráðingum við umboð um føroyskar vinnulivsinteressur å uttanlanda z sama hátt sum hendi í London í ár, tá ið samráðst varð við Bretar um kvotaspurningin. Danska uttanríkisumboðið >pre- senteraðis okkum Feroyingar fyri Bretum, eg førdu vit so allar sam- ráðingarnar sjálvir og fingu ófert úrslit væl dugnaðir og styðjaðir av danska uttanríkisumboðnum. Javnaðarmenn hava sett fram fleiri fullfiggjað uppskot tilloysing av stjórnartrætuni. Teir vunnu ikki meiriluta undirtak í Feroyum fyri sínum krevum. Men tað er skeivt at siga, at ríkisstýrið ikki í sínum stjórnarskipanaruppskoti hevur gin- gið okkum langt á meti, og íkki at viðganga at ríkisstjórnaruppskot- ið er frælsasta uppskot, Feroying- ar hava fingið frá Dønum, hóast tað eftir okkara áskoðan gongur ov stutt. Tað er sjálvstýrisliga og tjóð- himmalvíður og stýrislagið hitt sokallaða ygamla sambandið. Tað nógv, nógv frælsari. Og tá id Før- skaparliga sæð ein munur millum tað undan krígnum, er So Lastvognskoyring Anton Arge (y) Húsabrúgv TIf. 443 ovingar nú hava valið millum tað »gamla sambandið< ella loysing, ráða vit tí ellum Feroyingum til ríkisstjórnaruppskot- ikki at vera fyri inum, hóast tað gongur so langt, sum javnaðarflokkurin setti sær sum mál. Í Havn, tann 14.-8. 1946. P. M. Dam. —iiwiaiiwiwi FISKIMENN At stovna keypslu- og sølufelag er ikki nakað nýtt fyri mær at skriva um. Eg havi so ofta skrivað og talað um hetta evnið, at eg nær um var farin at hugsa, attað nú er vónleyst at skriva meira um hetta. rættari Fiskimenn — ella sagt teirra oddamenn hava altíð vent tað deyva oyrað og tað blinda eygað til, tå id hetta mál hevur verið til viðgerðar. Besta dømi um alt stýrið fyri Feroya Fiskimannafelag hetta er at almennum bladi og selja kom fram í fortaldi, at vildi Suðuroyar fiskimenn, bert tí at eg skrivaði til F. IF. roknaði við, at fiski- menn aftur vildu gerast limir í F. F., ifall F. F, tivar fyritøkur. Eitt kapitalistablad kom sær upp í leikin og gjørdi látur og burtur úr keypslu- og sølufeløgum verða undirritaði og segði, at eg Suðuroyar vildi styðja coopera- grin og helt fyri, at tå fór at gaman at liva, tå ið menn fóru at selja út gjøgnum stovuvindeyguni Nú salta fisk at einki og salta fisk í hjallaranum. lesa vit um menn, sum bara tá, keypslu- og sølufelag er. Ja, ein, id skrivar seg lítla >ne, í hjallaranum hevur grein í >Tingakrossi< við yvirskriftini »Våna skil, og hann gremur seg illa, tí keypmenn íkki vilja keypa fiskin og at menn ti noyðast at býta á og hver salta sín part í sínum hjall- stødni so ara. Latum okkum taka orðrætt tað, id greinin byrjar við: »Hann, ið kemur út á bygd í dag, fær summastaðni eina løgna sjón at síggja: hver maður stendur uttan fyri sínum egnu hjallaradur-