leygardagur 12. oktober 1946síða 1

EYKABLAÐ FRÆLSI Lýsingaprísur fyri mm: 12 oyru á I. síðu, IO Oyru á 3. og 4. síðu ØROYA SOSIALDEMOKRATUR JAVNAÐUR „TERRORIN“ ER BYRJADUR! Fólkaflokksmaðurin Líggjas bóndi Húsgarð fær berserkagongd á fundi í Gøtu. Annar fólkaflokksmaður tekur undir við bóndanum á sama fundi, roynir sansaleysur at sleppa fram at — sum hann sjálvur segði — at drepa P. M. Dam, meðan hann stendur og talar! Gølurnar eru gitnar fyri athugaðar og sidiligar fundaráhoyrarar, uttan mun til, hvor flokkur hevur átt fund in. Men á hesum tykist hin nyggi harð skapsins fyri ikki at síga nazism unnar fólkaflokkski andi, ið nú fer fram sum ein ring sjúka á ymsum støðum, at hava gjørt enda. Hetta kom sum ongantíð áður til sjóndar nú sunnudagin hin 6. í h. Javnaðarmenn buðu til almennan politiskan fund í Losjuni í Gøtu við flokksformanninum P. M. Dam sum høvuðstalara. Nógv fólk var komið á fund. Oregaard (fyrrverandi løgtings- maður) bað fundarfólkið at vera vælkomið og boðaði frá, at tá ið P. M. Dam hevði talað, vildi orðið verða frítt. P. M. Dam byrjaði við al visa a, at valið, ið nú stóð fyri, er hill tydn ingarmesta og álvarsamasta í Føroya søgu. Tað ræður tí um hjá hvørjum valbornum manni og kvinnu at verða fullkomuliga greið wvir, hvat ið áleikar við hetta val. Hann gav so eitt yvirlit yvir flokk- anna politisku støður undir krignum. Tað varð Føroyum ein góð lagna í vandatíðini, at tað kortini funnust flokkar, sum høvdu orkað at skotið smátingini út fyri at taka saman um at loysa átroðkandi mál. Meðan tað nú er hvørjum skilamanni greitt, at tann eini flokkurin, fólkaflokkurin, tænti landi sínum illa við einans at spæla mótmælisflokkur og vera ímóti øllum, hvørjum týðandi taki. Hann vísti á, at vid at javnaðarflokk urin og gamla sjálvstýrið vóru gingnir í valbólk og harvið tikid leiðsluna á tingi, var tað eydnast hesari samgongu saman við sam bandinum at føra ein eftir umstøð um positivan politikk, hin positiv- asta í Føroya lands søgu: Undir fólkaflokksins mótmæli vóru soleiðis smíðaðar inntøkulógir, ið høvdu gjørt tað møguligt at gjalda alla tingsins skuld, skapa sosiala grunnin, tiltaksgrunnin, vinnuláns grunnin. Umframt henda uppsparda pening var peningur veiddur til vega til vegir og havnir í meiri mun enn nakrantid áður. Við hjálp av teim neyndu grunn um og lánum hevur tingið við vinnu lánsgrunninum skovtt fiskimonnum og feløgum til skipakeyp so væl upp í tann seinra endan, sum annars eingin banki ella privatmaður áður hevur lænt til, at vit hava kunnað keypt um 25 trolarar og eini 70 onnur nútímans smærri trol- og snurruváðsskip. Tiltakið til alt hetta heyði altso folkaflokkurin verið ímóti. Tað mátti verið hart hjá hesum flokki nú at noyðast at standa til svars fyri ein so dapran og negativan politikk. Talarin kom so inn á stjórnar- málið, greiddi frá javnaðarmanna stjórnaruppskoti, tí frælsasta, ið enn var sett fram uttan at vera loysing. Men fólkaflokkurin og sambandið høvdu ikki viljað tikið undir vid javnaðarmonnum. Og tí vóru vit komin til hetta antin ella: loysing ella ríkisstjórnaruppskotið, ið eingin hevði verið heilt noyddur við. Javnaðarmenn og gamla stýrismenn, ið liggja nær í teirra stjórnarskipanar-støðum ásanna, al tað er umráðandi at fáa stjórnar- skipanarspurningin loystan. Teir hava tí avgjørt at ganga saman á javnaðarlistar til hetta val í vón um, at tað einaferð enn skal eydnast teimum at skera ígjøgnum og fáa greitt ta fløkju, sum stjórnarskip anar málið er. Teir vóna, at Foroya fólk má geva teimum álit og seta teir fjølmentar á ting, helst geva teimum meirlutan. Tí so er slagið vunnið, og hin førovski politikkurin vil kunna koma inn í eina róliga fasta uppbyggingargøtu. Talarin kom so inn á, hvussu hin nationala agitasjónin igjognum tid- irnar hevði verið brúkt til at tæna stórmannsins interessum og einans borið neyð og vesældóm til fjøldina. Hann nært vid og åvisti misskilj iv. eitl sjålv- ingina av ordinum frælsi, søguligt yvirlit yvir harramannsins og slitmannsins rættindi og kom inn uppá stavnsbandstíðina niðri sam svarandi bátsbandstíðina her í Før- Leygardagin 12. oktober 1946 oyum. Tá hendi ólukkan: Líggjas bondi Húsgarð, ið heyði siliO og ruggað, sum hann píndist lil deyða av talarans orðum, sprakk nú sum villur maður upp og mótmælti, róp aði, ripaði stavin í beinkin, reiggjaði hann yvir høvdið. Og við liðina á honum sat ein annar folkaflokks berserkur. Eisini hann fór at rópa og kalla og tekur knappliga eina spiritusfløsku upp úr lummanum og vil kasta hana eftir P. M. Dam, róp- andi, at hann vil drepa handa talara handa „forredara“ og „quisling“ sígur, at hann vil lata lívið fyri at sleppa at drepa P. M. Dam. Hann átti tvær riflur. Hann vildi skjóta P. M. Dam. Men hann varð tíbetur handtikin, áðrenn hann fekk kasta, og tá ið hann víldi springa fram eftir talaranum, varð hann hildin. Imeðan hesin maðurin berjist við risakreftum fyri al sum hann segði sleppa at drepa, ósíst Líggjas bóndi meiri og meiri og verður óðari í hvørjum við sinum stavduki og skenderan móti P. M. Dam. Fundurin mátíi so verða Alt var í einum ruðuleika. P. M. Dam segði tá við Gøtufólk, áðrenn hann fór avstað, at tey ikki skuldu taka sær hendingina nær, tí tey kundu einki gera við henda oflyggjaskap, sum einstakir fólka- flokksyvirgangskroppar nú førdu inn úr útheiminum yvir Føroyar í havninum av einari falskari nationa- lismu, ið einki annað var enn makt- girnd, herskusjúka og stórmannsins roynd at fáa valdstakið yvir fjøldini. slitin. Hvar enda vit, um hesir menn fáa maktina í Føroyum? Fundarmadur, . . ” . . . Leikurin å Løgtingi. Hetta politiska lívið í Føroyum hesi seinastu árini hevur verið ein leikur, ein sjónleikur, og einum stórum parti av fólkinum hevur dámað væl at hust al. Ein kann líkna henda politiska leikin her í Føroyum við fleir sjónleikirnar, einaferð vórðu vístir, tå ið tey, ið spældu, ikki dugdu at tosa mál á skoðaranna, og tå hesir ikki skiltu petti av tí, hini framførdu. Askod ararnir sótu bara og flentu at teim um keipum og hábrøgdum, sum spælararnir høvdu uppi á leikpall- inum. Frásagnir eru víða um hin polit iska fundarsidin ymsastadni á okk ara døgum. Hvussu røðarar ikki fáa tala fyri geyli og rópan. Hvar er hin hábærisligi samkomusiðurin hjá okkara forfedrum, ið virdu røðarin og fundarstaðið, um so hann, ið røddi, ikki var í teirra parti ella tosaði eftir teirra hjarta. Ringast er, at hesin politiski leik urin er eisini farin fram í sjálvum løgtingshúsinum, tað stað, har lands ins kosnu álitismenn skulu samráð ast. Løgtinshøllin er vorðin eill sjonleikarhus og eitt stuttleikahús ístaðin fyri hitt rætta Sjónleikar húsið í høvuðsstaðnum. Ein minnist nú nógvar leikir, ið har eru fram farnir. Okkum rennur í huga, at hetta summarid herfyri stóðu nógvir løgtingssessar lómir, tí tingmenn rýmdu av tingi. Ein góð helvt sat eftir. og hon fekk í heilum boð um „at draga inn“ og sleppa sær heim. Men hinir mest gitnu leikirnir eru Blaðið verður bílagt á posthúsinum, og kostar kr. 2,00 + porto um fjørdingsarid BRODURSKAPUR 20. årg. tó teir, ið hildnir vóru aflaná foika- atkvøðuna lá. sept. í ár. Vit frættu um rumblið, ið var áðrenn iing:0o opnaði. Rútar, ið vórðu brvinir, og menn, sum komu inn 1gjognuin vilu- eyguni, mannamugva, 10 rópu og trampadi, og so løglingsformaðurin, ið lýsti av formannspallinum, ål á- vísandi fólkaatkvøðuurslilið, so var hitt fria féroyska ríkið sett á siovn. Alt hetta er farið, og hin sinni- ligi Føroyingurin, hann verði so í hvørjum politiskum flokki hann verða vil, setir tann spurning fram Íyri seg: um nú íkki hesir menn- inir, sum seta hesar leikirnar, hesi spølini í verk, ikki vita, at hetta er einki annað uttan leikir, og einki úrslit kann fåast burtur ur ultan tað, ið fæst úr øllum leikum. Sami spurningur kann eisini verða settur viðvíkjandi fylgismonnum teirra: um leir ikki nú duga at síggja, at hetta, ið gjørt var á Løgtingi heystið 1946, kundi ikki verða annað enn ein leikur; men sum so at endanum gjordist so óslórtasligur og bóndsk- ur, at sjálvur kongurin mátti koma uppí og enda hann. Pi at eitt føroyskt ríki kundi skap- ast, og al nýggir stovnar kundu verða settir, ið avloysa skuldu hinar gomlu so uppá standandi fót, áðrenn fyrst samráðst var vid ta stjórn, id ræðið hevði havt í Føroyum, tað vistu allir menn var ógjørligt, og tað skuldu menninir í hesum flokki, suin so gjørdi, eisini vitað. Har eru tá lógkønir menn í og aðrir, ið skil skuldu havt á slíkum viðurskiftum. Oll verðin vitsti, at danska ríkið hevdi havt yvirvaldsrættin til Før- ova, og hóast so stjórn tess hevði játtað at halda fólkuatkvøðu, um Føroyingar høvdu hug at standa í tí danska ríkinum ella fara úr tí, so átti alt at fara fram eftir regligum hátti, og ei heldur kundi Danastjórn fyri egnu æru sína sleppa landinum soleiðis í tveir lrætandi partar; áðrenn greiðu var komin á spurn- ingin, og fólkaviljin var komin klárt fram. Tað kundi verið stuttligt at kanna um, hvat Fólkaflokkurin hevur ætlað við hesum politiska spælinum, sum hann tó mátti vitað fór at fáa slíkan enda, um tað er bara fyri at vissa sær fasta støðu millum veljararnar og ikki fara aftur eftir hæli í valg- stríðnum komandi. Men slíkar politiskar „analysir“ hava vit ikki ráð til. Vit hava ikki ráð til at halda hesar politisku sjónleikirnar, sum vit nú eru vorðin so von við. Okkara lítla land hevur fyri neyðini arbeiðs- frið og treingir harðliga til menn, sum í álvara vilja vera fólksins tæn- arar. Hesin atburðurin, meirilutin á Løgtingi hevur nýtt, mugu allir skilamenn siga er til skaða fyri land- ið bædi innlendis og kanska mest útlendis. Onkur kann halda, at hesir menn hava verið djarvir; men dirvi við ongum máli og ongum úrslíti er einki vert. Okkum umræður meiri nn nakrari aðrari tjóð at standa okkum væl við annalondini. Vil lørvu ikki at ,smij liga undirbråttligir, um vit ásanna og virða hetta. Eitt lítið land vinnur einki við at bera seg ódemokratiskt Tað má fara fram Og vit allarmest, ra“ og vera látt og bóndskliga at. við sátt og í spekt. sum ikki kunnu venda okkum, uttan vit skulu fara til útlandið. Førova fólk má royna at beina burtur hesar politisku sjónleikirnar og íkki longur gera okkum (il skammar í eygum útlendska manna.