leygardagur 1. mars 1947síða 2

Nr. 9 hava erdurnýggjað tey og skapt okkum nýggj Undan krignum var hin stóri meinbogin peningalovsi, Men vit vunnu pening undir krígnum, og nú eru vit væl á leið at endur- nýggja okkara skipaflota, og íkki er tað sørt av nýggjum amboðum á landi eru komin. Skulu vit fara og finnast at okkara framleiðslutólið, so er tað tað brek, at tað er nóg so gamalt. Tey skip — ihvussu er meginparturin — sum keypt eru, eru gomul, skip, sum tjóðir teir ætla at fáa nýggj meira mo- aðrar selja, ivaleyst ti, at dernað før ístaðin. Tað var eisini brekið í keyptu skip, sum Eingilsmenn og teirri fornu tíðini vit Íslendingar tveittu frå sær. Og } vandin við tí, ið gamalt er, er hann, at tað kann standa fyri stórari umvæling. Trolarar fáa ákoyringar, og teir verða nógv slitnir, Men vit hava tað at umbera okkum vid, at vit vóru novddir. Vit lógu í arbeids. loysi, og vit mattu skjótast gjør- ligt fáa amboð til okkara fólk. Okkara framleiðsla fór ómeguliga at geva nakað av sær við ti fram- leiðslutólið, vit stóðu við, tá ið kriggið endaði. Vit hava okkum víð, at vit ingu ikki nóg- nýggjum nýggjum skipum. Og bara nýggj modernað før, t. d. eisini tad at umbera mikið av amboðum, trolarar, fóru dýr, at at verða so rakk íkki til. Og so hava vit, tá id vit hugsa peningurin um tey brek okkara framleiðslutól hevur, tann ugga, at verðin er á troti við nær sagt alt, so verður henda tíðin nýtt, kunna vit sleppa av við tær verur, vit hava at av- henda til toliliga góðar prísir og koma okkum upp undan, áðrenn ringari tíðir koma. Men tað liggur framman fyri tjóðina stórt arbeiði, sum krevur allar landsins kreftir, ein samteku- anda og ein samarbeiðisvilja. H6ttaføll og afturstig kunna koma. Nógvir tå ið samhugsviljin er til staðar, hava sett alt í veð; men kann hann, ið kemur undir hótta- føllini, verða stuðlaður. Vit taka til: at draga eina línu. Fer ein at draga tunga bjargalínu við manni á end- anum, stendur fast; men koma fleiri fram at, kann ganga lættliga. Tað eru slík einum tek, ið muna i samfelagi eins og millum fáar menn. ES AS TINNU TAG Føroya Sjovåtrvgging Skip motorbåtar útróðrarbátar - verur verða trvggji ð Telf. 372. VDAÆTIGE REN AASE DET FØROYA SOSTAL-DEMOKRATUR BOKMENTIR Ritstj: W. HEINESEN og HEÐIN BRU Løgtingssøga Føroya. Á Løgtingi síggja vir, et Poul Niclasen legtingsmaður hevur beint spurning til Landsnevndina, nær hon ætlar at geva út løgtingssøg una og hvussu. Hetta er tydningarmikid må), og tað má vera fólki áhugavert, at legtingsmaður ber hetta fram. Eitt samfelag hevur sjálvandi onnur mál enn figgjarlig og vinnu- lig at rekja. Hóast tey eru týdn- ingarmikil, so gerst eitt samfelag avskeplað, tá ið tað sum einkisirandi stirvið og skúgvar frá sæi mentunnarmálini, ið eru tey, sum seta nýtt blóð í svevur tí eitt andlit at venda bæði S unfel 100 Og > inneftir til sin sjålvs og úteftir til útheimin Og vit klikkja ikki okkara gamla håttvirda Løgting órættvíst, um vit síga, at mentunarmálini hava íkki átt hevuðssessin á Tingi, ella at Tinemenn hava latíð slík mál runnið sær skjótt av hendi Nú eru Inngongd til løgtingssøgu Føroya tiggju år lidin sidan kom út. Hon var skrivað av fremmindum manni, norskum professara Á. W. Patursson førovskt. Brøgger, og Jóannes hevði umsett hana til Tað var ein frøi at fáa hesa bók í hendi. Hon var sannur gripur á okkara bøkmentum. Tað var sum land og fólk okkara stigu bjartari fram og gjørdist 1 1 fjålgari, nú vit ósu hesa gleggu og livandi frå segn norska professarans Hvussu Føroyar vórðu bygdar. Bert kundi tað harma ein, at tað skuldi vera útlendskur maður, hóast úr einum frændalandi, ið skrivað hevði hetta bókaverk. Men henda bók var bara ein inngangur, bara eitt brot úr ti stóra okkara legtingssega. Og menn vóru verkinum, sum skal eita forvitnir og ótolnir eftir meira. Tó einki kom. Og nógv hava vit hovrt haðani bæði rumbul og sný; men lagtingssegan lá, og eingin hevði hans á måli, fyrrenn nú ein Sambandsmaður bendir spurning til Landsnevndina um hana. Nógv hevur verið tosað um eina Skúli okkara hevur ongantíð havt likligan fullfggjada Føroya segu. undirvísing í søgu landsins. Tað hevur bara verið okkurt brot, sur lærari av eintingum hevur gjert. H. A. Djurhuus gav út fitta søgu- bók i Føroya søgu. Men helst skuldi fyrst hin stóra søgan komið út, áðrenn segubókin til fólka- skúlan varð gjørd. Tað er burtur úr einum atfinningarsamum segu verki, at segubóktin fyri fólkaskúlan verður tíkin Vit hava íkki søgu um kongar og stórar statsmenn ella herhøvd- ingar; okkara sega verður ein arbeiðissega, ein slitsøga; men lat skum ikki gloyma: ein mentunnar 1. mars 1947 MYRKRID REYDA Karsten Hoydal: MYRKRID REYDA. Yrkingar. Hvat skulla vit gera við lýrikk? Meðan gerandisdagsins tunga stríði, situr hver maður stendur í lýrikarin heima í sínum fílabeins- torni og stuttleikar sær við so vorðnum ónyttufjasi sum at seta orð uppá rim, Tað hevði verið minni at sagt til um so var, hesi ørindini, hann bjórar saman, vóru kundu fatað tev at brýggja høvdid. Men eru soleiðis. at vit uttan depur erindini ikki annað enn duldartala um lívið og deyðan, havi vít ikki nógv brúk fyri teimum. Soleidis hava fólk altíð hugsað, og ivaleyst eru hesi fólk ein meiri- luti, ikki bert her hjá okkum, men allastaðnis um heimin. Og tó kann einki forða lýrikar- unum, ið hevur skaldagåvur í kjetið borið, til at it skriva yrkingar, ið bert eru um fylgja síni trongd til tað, ið hendir í hansara egna huga Tað er líka umráðandi fyri hann sum ta er fyri vindin at blása, : 1 í kavan fyri sólina at skina ella fyri at kava. Summi menniskju eru soleiðis skikkaði. Tey kenna lívsins tví. dráttur sterkari enu onnur, tey eru viðbreknari og hava kenslurikari nervar. Bert tað at liva kann elva teir um djúpa sorg og trega — ella tev kunnu kenna eina mvstiska gleði langt hinumegin alt vit og skil. Lívið elvir teimum alsamar sinnisrørslur og neyðir tey til Hetta hondina, trýstir teimum Kinnska tey umhugsan. pennin i kunnu skriva okkurt heilt skilagott rámandi um tað, tey kenna; og men til yrking verður tað, til sál- lit ekkó av livinum. Oy hava tey eitt gløggt oyra og eina heppna hond, kunnu hervið skapast virði av vakurleika og anda, og vidhvørt kunnu tey siga okkurt, ið ikki kann sigast annarleiðis. Tey kunnu gjøgnum teirra rim og rytmu malferi lýsa sjálvt teir sterstu filo- og sera mangt og mikið, ið soffer hava ilt við at seta í orð og húgsan. Karsten Hoydal er ein av teim- um lyrikarunum, ið ikki kann bara sær lyri at yrkja. Hann skrivar ikki fyri at erra sær ella av ringum vana, men av sálarligari trongd. Lættlesuligur er hann tkki, men sega. Ti forfedrarnir høvdu mentan ivalevst eini reinari og sterkari undaliga mentan enn vit hava nú. Og sega okkara er nær knýtt at Tingi okkara. Tað er ti mikið umráðandi, at vit skjótt sipøja Legtmgssogu Føroya vg) bók búðunum hansara yrkingar verða liggjandi og liva í lesarans minni, so ein má fara aftur eftir bókini og hugsa meir um tað, hann sigur. Fleiri av yrkingunum bera merki av hesum seregið fyri hugsunarsamar lýrikarar. Soleiðis t.d. >Staddur í vandac: jákupsstríði, ið er ungar Hevur tú nakrantíð sjálvur rópað, rópað í mjørkavanda um hjálp? Hoyrdi tú tá einki uttan tíni egnu orð, afturvend í oyra broytt og brotin, so kennir eisini tú óttan — hin ræðuliga óttan. Eisini tann yrkingin, ið hevur givið bókini navn, minnir um ein sovorðnan sinnisbardaga móti angist og vantreysti. Men tað endar við einari kenslu av dimmalætting: Av eldi og av deyða og bleikum morgunroda er runnið myrkrið reyða sum songir mínir boða. Tað reyða myrkrið er mestsum eitt lyfti um at tær myrku makt- irnar ikki skulu fáa tað síðsta orðið; og í yrkingini >Tú, sum so mikið krevur —< hugsar yrkjarin seg um og spyr sjálvan seg, um tað eru áneyðir til at kasta livinum eydnu- trot fyri: Tú, id sum barn á summarsins lendi djúpt undir himinsins sól og milda skýggi stóð við so mongum heitum fuglaunga í hendi. Hetta er ein so ærlig og ung yrking, at hon vermir lesarin inn í sálina. Og líka so einfalt verður >Um áramótið er merkt av ófrættaráma. tað sama 1942—43«. Yrkingin verðaldarbardagans Mei: Mannasålin sum fuglur er eingin er førur at týna, sum rændur aftur at reidrast fer og syngja tå sól fer at skína. sagt í Mangur yrkjari hevur ivaleyst allar dagar sagt hetta sama; men her er tað sagt á feroyskum og við sonnum klassiskum føroyskum myndum. Tað hevði verið lokkandi at endurgivið fleiri brot; men fólk skuldu jú helst sjálv lisið bókina. Tað er tann rætti ylurin í Karsten Hovdals vrkingum, tær eru skriv- aðar av einum manni, ið hevur tókka til livið, men sum er nóg mikið ærligur til eisini at við- ganga tess svára tvídráttur; hann ógvast við ta depru vanlagnu, ið mannaættina. Manniliga hann seg við umhugsan, herjar vápnar sum í >Tvílyndie. Feigur í roynd hver formur er sum náttúrmegin almáttug ber, brestir sum degg eina morgunstund tá id sólin brýtur sín náttarblund, | |