leygardagur 19. apríl 1947síða 1

FRÆL;I Nr. 16 Hvat orka vil? Føroysk fosturlandsrørsla var í byrjan ein andalig Hon setti sær sum mál at bjarga rørsla. føroyskum máli og føroyskari mentan undan at verða týnd. Seinri var tó borið fram, at ætlanin var at virka fram ímóti at gera >Føroyingar sjálvbjargn- ar í øllum lutum. Tað var í evstu stund, at henda rørsla kyknaði upp. Mentunar- streymurin uttanifrå tók. at harðna í hvørjum. Skipsfiski- skapurin og handilslívið vóru byrjað av fullum alvi, og hesi bæði í felag tóku stuðlarnar undan hini gomlu mentanini og siðmenningini. Tey vóru ikki før at standa ímóti, uttan fólkið tók sær um reiggj, skipaði eina mótstøðu, sum kundi byrgja fyri ti, ið uttanifrá kom. Men andaligt lív og fram- burður liva ikki av vindi, sum tey gomlu søgdu um grind. Peningaorka skal eisini til, um andaligt lív hjá einum fólki skal nørast og hava lívslíkindi. Ann- að land kann heldur ikki føða eitt fólk, so at tað kann liva sítt sermerkta tjodskaparliga liv. Ger tað tað, so setir tað eisini sjálvsagdar treytir: so fer tað at ráða og skipa fyri, har tað gjaldir, og so fer andaliga og tjóðskaparliga lívið hjá umrødda fólki at stirðna og kódna í vøkstrinum. Føroysk tjóðskaparrørsla og sjálvbjargnisrørsla eru nú komn- ar á tað stig, at røtt verður um hitt fíggjarliga. Orðaskiftið er komið at snúgva seg um tað, hvørjir tættir í samfelagnum, vit sjálvir skulu taka undir hond og gjalda umsitingina av. Eitt grundarlag er gjørt, og nú skal okkurt verða sett oman á tað — ella ' nyta myndina um eina beinagrind, sum skal fáa kjøt og blóð uttan á seg. Røddir"eru frammi, sum siga, at vit" hava tikið munnin so fullan, at tað verður at koma í rangastrúpan á okkum, vit orka ikki at svølgja niður. Við øðrum reinari orðum sagt: menn vilja halda, at Løgting okkara tekur sær so nógv um hendi, ið pen- ingur skal, til, at vinnulivið er ikki) ført at bera tær byrður, har av standast Her kenst aftur ljóðið av tí gamla tjakinum um Logtingid, sum ein kommuna, tó | Lýsingarprísur fyri mm; 12 oyru á I. síðu, 10 oyru á 3. og 4. síðu FØROY. SOSTALDEMOKRATUR JAVNAÐUR ein stór kommuna, ið bertskuldi hava bera. Løglingið mátti ikki spæla ríkisráð ella ríkisting. tess upp- kommunalar skyldur at gávur skuldu vera so fáar, al tað hevdi onga makt og einki ræði. Tað er skiljandi, at vinnulivið i løtuni uppá. Vit hava fingið eitt fram- leiðslutól, sum stendur okkum í hevur tikið sær nógv stórum peningi; vit hava lagt rættiliga frá landi, men latið okkum vóna, at ferðin eydnast, og vit koma at landi aftur við góðum fongi. Tá mugu vit eisini hava vónir um, vit eru før at lata munandi til okkara al- menna húsarhald. Vit kunna einki spáa um úr- slitið av teimum samráðingum, sum føroyskir umboðsmenn fara at hava við Danir niðri í Keyp- mannahavn, heldur ikki vita vit, hvørjar tættir í samfelagsskipan- ini Løgtingið fer at leggja undir seg. Uppskotið til stýrisskipan ber fram, at Løgtingið skal hava lóggávuvald í teimum málum, sum tað fer at lata pening til, so størri pening tad gevur frá sær, størri ræði kemur ti til handa. Men tað er at vóna, at Tings- ins sendinevnd hevur í huga, at tjóðskapurin hjá einum fólki kann ikki liva av berum stuð- uli frá aðrari tjóð. Andslív og mentan eru grund- arlagið undir tilveranini hjá hvørji tjóð. Ti skuldi hvør tjóð verið so stimburmikil, at hon orkaði at standa fyri teimum stovnum, sum bera skulu andslivinum. Um verður, er tó ikki fyri neyðini, at hon steingir seg inni og starir einoygd at sær sjálvari. Har aftur á møti letur hon allar gluggar upp letur friskan vind streyma inn til sín úr øll- um ættum. alt so og Samráðingar millum Føroya Arbeiðarafelag og Føroya Arbeiðisgevarafelag fóru fram í gjár. Arbeiðisgevarar avvístu flest øll krøv arbeiðar- anna. Hækkan av teirri sonevndu »grundlønini« vildu teir einki vita av, men teir vildu vera við til at gera eina eykadýrtiðar- viðbót til tey arbeiðarafeløg, ið høvdu havt sáttmála í gildi síðan 1939, ímóti avtøku av teirri lóg, ið tryggjar arbeiðarum 123 oyr. pr. tíma, tá prístalið er komið niður aftur á 100, Leygardagin 19 apríl 1947 Blaðið verður bílagt á posthúsinum, og BROÐURSKAPUR - } | | kostar kr. 2,00 + porto um fjórðingsárið 21 årg. , SOCIALISERINGIN | EUROPA - Ávíst varð í seinastu grein, | kollveltingin, og hin størsta hvussu tað var verkliga fyri | marxistiska royndin í verðøldini neyðini í mongum londum í Europa at fara til sosialisering: einstaklingurin goymdi sín pen- ing ella ov lítið av peningi var um hendi hjá teimum einstøku til at kunna endurnýggja og umvala ídnaðin við, og so mátti Jo statin leggja uppi og taka undir hond ta ídnaðargreinina. Men ikki bert hetta eru or- sakirnar til, at sosialisering er komið so á odda í orðaskift- inum um samfelagsskipanina í Europa. Tað er ikki bert ein sogn um figgjarskapin, hvussu hann er broyttur og umskaptur, sidan maskinan tok vid. Menniskju eru uppi menniskjansligar = rembingar koma fram her eisini. Tað eru arbeiðarafjøldirnar í Europa, sum hava notið skað- an av ídnaðarsteðgi og arbeiðis- troti, og tær venda sær í vreiði moti teirri gomlu samfelagskip- anini, sum ikki er før fyri at geva teimum tað, id hvørt mannkykt hevur rættin at kreyja: arbeiði og lívslíkidi. Tað er so statt moralskur harmur uppi í statseftiransan og statstøku. Okkara øld hevur sætt tvey stórkriggj og í kjalavørrinum á teimum stórar og skaðiligar kreppur. Milliónir av fólki hava frá sær sjálvum av ar- i, og verid beidisloysi og neyð. Hesar vanlukkur bóru eisini við sær politiskar kollveltingar og broytingar. Mussolini tók ræðið í Italiu og Hitler í Týsk- landi. Facisma Nazisma komu undan kavi í Europa. og Í Ruslandi fór fram hin stóra Umboð: Otto Jacobsen Vestmanna KØDBYEN tok vid lívi og fór at skapast. Alt hetta åvirkadi allar flokkar i Europa. Sosialistar litu at royndini í meðan høgru-flokkarnir seg við Tyskland og Italiu. Sosialistar fóru at bera fram hugsanina um »plånékonomi«; men teimum dámdi ikki, at sosialisman skuldi verða framd við einum einaræði, »diktatur«; teir mæltu til, at sosialisma átti at verða skøpt í einum fríum, demokratiskum samfelagi. Kommunistar Ruslandi, festu og Facistar og Nazistar vóru mótstøðumenn bæði Kommu- nistanna og Sosialistanna; men tø tóku teir nógv eftir bæði Sosialismu og Kommunismu. Teir vildu hava, at statin skuldi leggja uppí, og teir høvdu stórar = ídnaðarfyritøkur, sum landið skipaði fyri. Men tað var ikki endiliga fyri at skapa fjøld- ini rúmari kor ella fyri at javna stættarmunin. Tað var gjørt fyri at styrkja landsins kriggsmegi og gera tad ført fyri at vinna i einum bardaga. Hin arbeidandi fjøldin skuldi vera eitt amboð til at fremja hugsjónirnar hjá einum vissum politiskum flokki. Tá ið so Nazistar fingu ræðið, og tað sást, at teir ætlaðu at sláa til jarðar alla mótstøðu, dreiv hetta menn úr ymsum flokkum: Katolikkar, Kommu- nistar, Sosialdemokratar og Liberalar, at standa saman. Hetta samarbeiðið tók seg upp- aftur á sama hátt, tá ið Nazistar fluttu bardagan úr Týsklandi og út í hitt Europa: Mótstøðu- c Ér SE FEER $ HOUR, NN Lr Vit levera KJOT-PYLSUR - FLESK OG KONSERVES Ras í allar bestu kvalitetum. 5. HOULBERG % Fedevarer- Polser - Leverpostej og Konservesfabriker Statskontrol 352 KØBENHAVN 1 ED NEOVO = TR ILLA NA ETT OSSE