leygardagur 26. apríl 1947síða 2

26. apríl 1947 landið, sum aftur var vunnið. Og henda myndin av »Gjenforeningen« er hon ið goymd verður og best lýsir hesa hátíðarstundina. gamla Stórar hendingar og nógvar broytingar hava verið hesi 35 árini, hann hevur verið kongur. Tveir = verðaldarbardagar hava leikað, kongar og keisarar eru fráriknir, og gomul ríki hava fingið = nýggjar stýrisskipanir. Í Danmark hava eisini ymsar stjórnir sitið við; men kongur hevur dugað at samarbeitt við allar hesar ymisku menn, sum hava tað at bera honum, at hann altíð dugdi at laga seg eftir ti, sum var landinum til gagns, hevði gløgt vit og dugdi at meta væl eina ókomna hend- ing. Bløð í útheiminum siga nú, hann er deyður, at hann var hin mest demokratiski kongur i Europa. Tað, id mest mundi merkja hansara styristid og hann sjálv- an við, var Týsklands hersetan av Danmark Myndirnar av honum, sum komu aftaná, at Danmark varð vorðið fritt aftur, sýndu ein mann, sum var eldur og fallin ovurhonds nógv. Men ivaleyst var hesin manns- ligi kongurin, sum ikki firnadist hitt tyska her- og yvirvald og vid sinum framburdi dugdi at stedga og linka eitt tungt hard- rædi, vid sini fyrimynd ti inni- stongda fólkinum ein sterkur stuðul og eitt álit, sum tey fingu styrka av. Henda tíðin økti tann tokka, fólkið kendi fyri kong- inum. Føroyingar hava kanska eina heldur forna uppfatan av kongi og kongsnavni. Teirra hugsan um kongar, hevur frå barni av verid merkt av kvædum, visum og sagnum. Ein kongsmynd sum ridur å hesti fyri heri sinum ella stendur å skipi sinum og berst moti fíggjindanum. Tey gomlu høvdu eisini myndina av konginum sum hin stýrandi og ráðandi, og sum hann ið var symbol uppá landið og øllum ti ið landið stóð fyri. Men helst vóru tað ley persónligu evnini hjá einum kongi, tey meltu og håvirdu: dirvi og rætlvisi. Kristian kongur hin X hevur vitjað Føroyar fýra ferðir, og Førovingar hava fjølmentir fagnað honum. Eisini teir hava kent tokka til kongin, sum var kongur yvir Føroyum, og virt hansara dámligu og lítillátaðu framferð. Og við hansara deyð taka teir av fullum huga lut í landasorgini. Kristian kongur X var borin í heim 26. september 1870 og tók við krúnuni aftan á faðir sín Friðrik hin VIII 14. mei 1912. Hann var giftur við Alex- andrine prinsessu og állu tey FØROYA SOSIAL-DEMOKRATUR ————ð——— A —W—øiiðø——" tveir synir, Frederik og Knud. Frederik, krónprinsur, sum er giftur við Ingrid, prinsessa av Svøríki, var av Knud Kristen- sen, statsministara, kl. 4 mána- dagin frá Kristiansborg slotli lýstur kongur Danmarkar. Har var stór mannafjøld komin saman at lýða á hesa håtidar- gerð. Triggjar ferðir rópti ráðharrin: Kong Kristian den X er død, Hans Majestæt Kong Frederik den IN længe leve. Manna- múgvan sang hin danska, svenska og norska tjóðsangin ei kongurin kom fram røðu til fólkið. Hann tann arv, hann skuldi nú taka eftir faðirin og leit á, at fólkið sýndi honum sama álit, sum tað hevði sýnt faðir- inum. Somuleidis eisini Dronning Ingrid fram og varð fagnað av fólkinum. Nógvar samkensluheilsur vór- ðu sendar, nú boðini um kongs- ins deyð frættust. Logtingid í Førovum hevði eisini sent sina kvøðu undirskrivað løgtings- formanninum. Stóra samkenslu sýndu brøðralondini Svøriki og Noreg. Svenski sendimaðurin í Keypmannahavn, Dardell losaði minningarorð í danska útvarp- inum. Á sama hátt presidenturin fyri norska Stórtinginum. og hin ný og helt neyndi 9 kom Enn er ógvuliga trupult hjá skúlunum at fáa falur á teimum skúlabókum, id til vera á føroyskum máli. Spyrt tú í bókabúðunum, so fært tú (il svars, al tær ikki at fáa. Um bókahandlar royna alspyrja eftir teimum fåa leir einki svar. Lesibøkur hava verið fáar, og ein triðji parlur hevur verið í umbúna í mong Harrans ár, men enn er einki komið. Alt tykist at ganga drúgført í hesum landi, og lað synist al versna og ikki batna, og serliga slíkt, ið nerlur við andaligt umráði lá sýnist eingin skundur at tørva. Munnu lað vera prentsmiðjur- nar, ið enn eru ovbyrjaðar? Ella er lað tifar, ið trytur? Somuleiðis kann nevnast tann harmur, tað er, at hill yngra liðið hevur ongan lestur á før- oyskum máli. Vil hava eilt fitl- ligt og gott barnablad, sum børn eru fegin at kanna sær sum silt egna blað, og so hava vit eilt ungmannablad; men tað er ikki nógv. Ungdóminum dámar at lesa, men tað er alt útlendskur lestur frá fremmindum økjum. Barnabøkur hava vit ongar. Okkurt liggur skrivað í bløðum: Ungu Føroyar og Barnablaði, sum kom ut nøkur ár. Eisini eru til góðar jólabøkur. Hevdi líkindi kunna verið at savna saman okkurt av hesum tilfari skulu eru og givið (ad ul sum heilskapað bók. Ráðharrastevnan í Moskva. Kemst einki úrslit burtur úr samráðingunum ? Ísurin, sum verið hevur mill- um stórlondini, ið samráðast skulu um at skapa slík viður- skifti í heiminum al tryggjaður verður ein hollur og varandi friður tjóðanna millum, tykist enn ikki at fara og tiðna. Har er so nógv, ið skilir og ikki sýnast menn at vera forir at byggju brúgv tvørtur um ley mótstriðandi eynini. Nú eru tað friðartreytirnar til Týsklands, og hvussu skip- fyri hesum meinbogan anin skal verða landi, ið mestan geva, Rusland kann ikki ganga við teimum uppskotum, Amer- ika setir fram, og sum Ongland tekur undir ella roynir at hava eina serstøðu í. Tað sum liggur undir er hin gamli illtankin hjá Ruslandi til tey demokratisku Vesturlond, ið sýndu seg sum figgindar Rus- lands og russiska stýrisins und- an stórkrignum. Og so tann djúpi og ógangiligi ójavni mill- um russiska og amerikanska áskoðan á styrislag, samfelags- skipan og annars alt, id nertur við lív og tilveran manna. Amerika setti longu fram á Parisar-fundinum eitt tilboð um ein fýra-makta-sáttmála undirskrivaður og góðkendur av Amerika, Onglandi, Frankariki og Ruslundi. Í hesum sáttmála skal hesi stórlond skulu øll plikta seg til at gera so, at Tyskland ikki aftur fer undirhonds at birtir upp til kriggj. Orðaljóðið í hesum sállmála dámdu tó ikki Russum. Teir vildu hava aðrar treytir at verið settar í. Summir tidindamenn sela fram, at Russar vilja hava Amerikanarin úr Europa, lí teir sjálvir vilja hava ræðið har. So vilja teir gera tvi-makta-såttmål- ar, Men ikki eru líkindi til, at Amerika gevur seg úr europæ- iskum politikki. Teir hava nú tvær ferðir noyðst at lagt upp i europæiskt strid, og nú vilja leir ikki eins og aftaná seinasta verðaldarbardaga fara bu: tur úr og lata Europa greiða trætu- málini. Amerika er alla farið úr síni »isolation«. Hon ætlar ikki at sita hendur ifavn meðan hini skapa verðaldar- politikkin. Tað, sum eisini skapar slíkan ójavna, eru tær stóru skaða- bøtur, sum Rusland krevur frá Tysklandi. Rusland var so illa viðfarin av týsku hermaktini, og nú vilja Russar hava týsk idnaðaramboð og lýskt tilfar at byggja landið upp við. Men hinir, Marshall og Bevin, kunna ikki ganga við teimum krøvum, Molotov setir. Teir standa, at vápna seg og með Nr. 17 halda, at Týskland lemjist so av hesum bótum, at ikki verður livandi i ti, og teir kunna ikki undirhalda sínar »zonir«, um alt tær geva av sær fer til Ruslands. Rusland ber ótta fyri, at Amerika og Ongland ætla at nokta tí skadaboturnar, ti ley hava i kvittanum at stimbra Tyskland aftur og fåa tad at liggja sum ein hottan aftur fyri Rusland. Eisini um vidurskiftini hjá Eysturriki eru uttanrikisråd- harrarnir ósamdir, men henda ósemjan gongur ikki so djúpt sum hon, id stendst av Týsk- landi. Bevin, ultanríkisráðharri Ong- lands, kom í røðu nú ein dagin beiskleika, hann samráðingarnar fram við tí kendi av, al stóðu so í botni. Hann nevndi millum annað: »Vit liva í einari verð av neyð og ruðuleika og koma saman til samráðingar við stórtiknari rammu og fáa púra einki av skafti«. Nógv stendur um menn koma til eitt úrslit. Endar alt í ósemju og misåliti, tå eru vit longri burturi frå at finna fram til ein loysning av hesum europæiska probleminum enn fyrr. Báðir partar fara tå iva- leyst at byggja upp støðir hvør í sínum egna hersetingarumráði, og ójavnin millum eystan og verður tá hvassari enn at hesir vestan áður. — ——"——n" Føroyingafelag í Feroyum hevur sent ut åvikjan til landsmenn og biður teir verða átala ta samtykt um tingingargrundarlag við við at upp- skot tl Danir um sum Legtingið 21. mars í ár legði Teir seg byggja á fólkaatkveðuna, ið loysti Føroyar stjórnarskipanarmálið, Írá sær. siga úr donskum ríkisfelagsskap!. Eru hetta boð um ófrið, nú øll høvdu vónir um, at Ting okkara kanska kundi komið til eitt felags úrslit? Tað sýnist so. Og tað syn. ist, at hesir loysingarmenn ikki rokna við legtingsvalginum, sum var eitt stjórnarvalg og gav Leg- heimild til at føra til samráðingar aftur við Danir. Nú stendur alt um, hvussu mergjaðir tinginum Tingmenn eru, og um teir fara at lúta fyri hóttum frå einstøkum monnum, sum ikki umboða fólkið men bert ætla at skapa esing. Tað er at vóna, at fólksins um- boðsmenn kenna skyldu sína og ikki landi út í eitt klandursstríð og óferi, sum hesum vágaligu tíðum fer at verða til niðurbrótingar og stóran skaða, koma okkara nú f En Pige søges til 1. juni. Fru VALDEMAR LUTZEN ts