leygardagur 19. juli 1947síða 1

al 44 FØROYA SOSIAL: DEMOKRATUR FRÆLSI JAVNAÐUR BROÐURSKAPUR Lýsingarprísur fyri mm: 12 oyru á . gs | Blaðið verður bilagt á posthåsinum, og | Nr. 27 | I. síðu, 10 oyru á 3. og 4. síðu | Leygardagin 19. juli 1947 | kostar kr. 2,00 + porto um fjórðingsárið | 21 árg. Tilboð Marshalls. Tað, sum øll verðin hevur fest seg við í seinastu døgum, er tilboð amerikanska uttanríkisráðharrans Marshalls til hitt neyðstadda Europa. Uttanríkisráðharrin setti fram hetta tilboðið í røðu, hann helt á Harvard universitetinum i Amerika. Sambandsrikini í Amerika vildu lata figgjarligan stuðul til Europa, men euro- peisku londini skuldu fyrst boð- ast til fundar og leggja fram eitt felags uppskot at arbeiða eftir — ein felags plan, sum endurreising Europa skuldi fara fram eftir. Ongland tók beinan vegin við og boðaði Fraklandi og Ruslandi til fundar í Paris. Hesin fundur kom í lag, men hann endaði úrslitaleysur. Tær vónir um eina góða og semju- berandi úrtøku, sum heimurin hevði borið, brustu. Rusland kundi ikki vera uppi í, russiski uttanríkisráðharrin Molotov fór av fundi við øllum sínum monnum heim aftur til Moskva: Ruslands stjórn, sum eisini hevur fyri neyðini amerikansk dollars at byggja upp sitt land við, og sum søkt hevur at fáa hendur á teimum, helt seg ikki til at ganga saman við hinum londunum og taka móti tilboð Marshalls. Hesin fundurin í Paris kann sigast at hava haft tvinnandi mál: økonomiskt og politiskt. Vit hava í huga, at uttanríkis- ráðharrar stórlandanna høvdu ein Moskva-fund, har heimsins mongu vandamál skuldu verða havd til viðgerðar, og friður landanna millum verða tryggj- aður. Sum kunnugt so endaði hesin fundur eisini úrslitaleysur. Parisar-fundurin, hóast hann skuldi vera ein figgjar-fundur, kundi ætlast at varða framhald av fundinum í Moskva: Summi hildu, at fundurin í Paris var hin seinasta royndin hjá stór- londunum at koma til eina semju. Tað, sum nú mest politiskt áhugavert fæst burtur úr hesum hendingum, er spurningurin, um allar royndir at skapa sam- arbeiði millum øll heimsins lond detta niður fyri, og verðin aftur fer at býta seg fyri álvara mest | sundur í tveir stríðandi helm- ingar. Úrslitini eru vánalig fyri at gott fer at spyrjast burtur úr. Tær hugsanir, sum valda í hesum heimsins sterkastu lond- um, Sambandsríkini í Amerika og Rusland, eru so ójavnar og standa so hvassliga móti hvørj- ari aðrari, at ikki kunnu tær renna saman, og ringar eru vónirnar til at tær kunna semjast um samarbeiði. Sum støðan er, stendur stríðið í dag um russiskt og ameri- kanskt árinið í Europa. Rus- land óttast, at Amerika vil sær til livs. Teir vilja ti tryggjað seg. Fáa kommunistiska hug- sjón fram í europæiskum lond- um, so stjórnir landanna verða vinir Ruslands. Eingin kann beinleiðis siga, at politiskar treytir liggja aftan- fyri tilboð Marshalls. Ongland, sum er frælsiskært land og altíð hevur barst fyri politiskum frælsi, játtar tilboðnum, rósar ti mikið og býður øðrum euro- pæiskum londum at koma av nyggjum til samráðingar um uppskotið. Teir siga tað vera eitt = bjargingartilboð. Europa má hava amerikansk dollars, um tað skal mennast aftur, og nógv lond tóku við bjóðingini at fara til nýggjan fund. Marshall-tilboðið er so í fyrsta umfari hjálp til deyðsjúk, kriggs- herjað lond. Men undir øllum liggja stórir politiskir spurningar sum heimurin ótolin slotar eftir. Tit fáa bestu málingina hjá okkum. M. P, Jacobsens målarabiid, Hvussu stendur til við móðurmálinum ? Eitt lítið, fáment fólk hevur altíð stríggið við at sæta sær bæði figgjarliga, vinnuliga og andaliga, tað verður í øllum lutum og vidurskiftum at liggja undir sterkari åvirkan frá størri londum. Um tad ti skal bjarga sær sum frítt, serstakt fólk, má tað beinanvegin serliga í okkara tíð — standa í einum jøvnum áhaldandi bar- daga. Og hesin bardagi má verða hildin, um so fólkið skal eitast at hava politiskt frælsi ella ikki. Vit Føroyingar eru einamest av øllum smáum tjóðum hesum viðvíkjandi í ógvuliga trongum skóm. Okkara serstaka støða gjørdi, at her mentu seg serstakt mál og mentan. Men lá ið handilslivið loysnaði, og út- heimurin bóllaði inn á okkum, gjørdist vandi fyri, at bæði mál skuldu ganga til serstøk og mentan ——————————————————/——2———————————————— grundar. Tá var tað, at hin tjóðskapar- liga rørslan kyknaði upp; hon gjørdist var við hesa vanlukku og setti sær fyri at vekja fólkið til at verja seg og varðveita síni tjóðskaparligu eyðkenni. Tað, id hon fyrst fór at leggja dentin á, var málrøktanina og at vinna málinum rætt til at nýtast har, ið andaliga lívið skuldi verða nørt og verða latið til fólkið. Skúlin og kirkjan vóru teir stovnar, sum tjóðskaparrørslan strongdi á og royndi at vinna málinum ein sess í. Hesir heitu tjóðskaparunglingarnir = kvóðu eisini vekjandi harmakvæði um Umboð: Otto Jacobsen på Vestmanna KØDBYEN ” Vit levera KJØT-PYLSUR-FLESK OG KONSERVES Bam | allar bestu kvalitetum. 5. HOULBERG % Fedevarer - Pølser - Leverpostej og Konservesfabriker Statskontrol 352 KØBENHAVN málið, id áður hevði rættin í skúla, kirkju og á tingi, men sum nú var skúgvað burtur og mátti »liva i sorg og súld. Menn vóru eisini, sum fóru at gera málinum amboð, so tað kundi verða nýtt. A. C. Evensen, sum ikki var skúlamaður, skapti sínar frálíku lesibøkur. J. Dahl fór at týða Nýggja Testamentið, týddi bibliusøguna. Hópur av sálmum hava eisini verið týddir hesi ár. Saman um fikið vóru årini her framman undan ein gróðurtíð í Føroyum — ein óvanliga rík andalig tíð undir so smáum og trongligum við- urskiftum. Men so er at spyrja, hvussu til stendur nú, um vit, sum skuldu byggja á grundina, teir gomlu løgdu, hava verið trú- ligir byggingarmenn. Um eins nógv er komið á skafti nú sum tå, og um verunliga nógv stig eru vunnin fram. Tá ið ein skal vera sannur, so má vera sagt, at lítil er fram- burðurin at kenna. Undir hes- um politisku viðurskiftum, sum eru, hava vit rættin at nýta móðurmálið bæði í skúla og kirkju; men vit eru lítið komin áleiðis við amboðum. So statt kann vera sagt, at skúlin stend- ur á somu grund sum áður. Vit fingu rættin at nýta før- oyskt mål sum undirvisingar- mål; men tå id allar lærdóms- bøkur eru á øðrum máli, er ikki mikil vinningur við (i. Lærarin kann rættleiða barnið á tess egna málið, men tann bókaheimur tað nýtir er ti fremmindur. Einasta lærubók á føroyskum skúla er biblius6gan, og ofta kann henda, at hon er heldur ikki føroysk, og í teim- um hægru skúlunum er íkki mætari. Tað er rætt, sum menn hava sagt, at skúlin óbeinligur. Hann handfer øll evni uttan tey, sum viðvíkja okkara egna landi og fólki. Tann ið lærd verður, nevnir ikki Føroyar ella Føroyingar, so skulu føroysk børn ella unglingar vita nakað um søguna hjá fólki sínum. so má lærarin gera tað av sínum egnu eintingum. Tey problem, sum Føroyingar standa fyri, koma íkki fram fyri føroyskar næmingar. (Meira). er søga,