mánadagur 20. oktober 1947síða 1

+ .æ á FØROYA SOSIAL DEMOKRATUR FRÆLSI JAVNAÐUR BROÐURSKAPUR ; Lysingarprisur fyri mm: 12 oyru å - ; Blaðið verður bilagt á posthúsinum, og Nr. 49 I. síðu, 10 oyru á 3. og 4. síðu Mánadagin 20. oktober 1947 kostar kr. 2,00 + porto um fjórðingsárið 21 årg. Sosial viðurskifti Í Føroyum, Tey sosialu viðurskifti her í Føroyum hava ikki kunnað verið javnmett við tey í okkara grannalondum. Vit fingu ellisrentuløg, tå ið Danmark fekk sína; men ellis- rentupeningurin var nógv lægri her hjá okkum enn har niðri hjá teimum — eisini inntøku- markið fyri at kunna fáa ellis- rentu var mikið lægri her hja okkum, og tað er í hesum blaði átalað, at hetta ikki er vorðið broytt í hesum tíðum, nú pen- ingavirðið so nógv er niðurfarið. Vit hava haft og hava vanlukku- trygging, og hon hevur verið sera hent her hjá okkum, ið hava nógvar vanlukkur og ti eftirsitandi, sum hava fyri neyð- ini peningastudning, um tey skulu bjarga sær. ; Henda trygging er tó ikki til fullnar. Hon gevur hjálp til teirra, ið komin eru til skaðis undir starvi sínum, hjálp til teirra, ið sila eftir, konu og børn, tå id forsyrgjarin doyr av vanlukkuhending. Men so eru tað øll tey tilfelli, tá ið vanlig sjúka kemur upp í leikin: tá ið maður gerst óarbeiðsførur av sjúku ella hann doyr av sjúku. Og um tad er hesin ella hasin orsakin, id førir til, at maður verður óarbeiðsførur ella doyr, so sita tey, sum hann skal undir- halda, eins illa eftir fyri tað. — Her í Føroyum var í fyrstuni stórur mótvilji sýndur hesum tiltékum soleiðis at hjálpa teim- um, sum lagnan sló og setti í trong og ring kor. Mótviljin var ikki altíð av harðsinni; somu fólk sum mæltu ímóti, at sam- tøkur og hitt almenna skuldu veita fasta hjálp íhvussu var, hildu tey hon vóru sjálv sera gávmild og góvu var ov stór persónliga mangan til teirra, sum trongdu. Tey hildu bara, at fyrr komu tey ígjøgnum. einkjur og tey gomlu sær sjálv. Tey hildu at útreiðslurnar til slíkt komu at vera ov tungar. Tey id virkaðu, slitu seg upp fyri hini, sum Fyrr hjálptu ikki virkaðu og løgdu inn. Henda áskoðan fer at broyt- ast. Fólk fara so líðandi at fata, at samfelagið má koma teim til hjálpar, id uttan sjálv at vera skyldug i ti, koma illa fyri. Ella samfelagsins limir taka seg saman, og hann, ið treingir, so fær hjálp frá hinum meirilut- anum. Ein skilir, at tað, ið rak- ar bróður tín í dag, kann raka leg í morgin. Men her trýtur. Vit søgdu, at okkara sosiala stóð ikki mát við grannalondini. Ein umsorgan grundin hevur sjálvsagt verið okkara smáu inntøkur. Inntøk- voru so smáar, ikki råd, at taka tær pliktir, sum onnur modernad lond høvdu. Her má skipast øðrvísi. Skulu samfelag, urnar herfyri at vit høvdu okkum uppá vit eitast modernað mugu vit á hesum økinum fara at taka okkum fram. Politiskir flokkar sosialu málini á síni skrá: skulu hæðka ellisrentu, fólkatrygging og hvørt av sínum. Men tað kemur ikki longur. Inntøkurnar hjá summ- um og nýlsla hareftir, men onnur sita í trongum kor- um og vita illa ráð at klára seg. Fólkið má geva hesum ans, seta framburðsmenn á Tingið, ið skapa kunna løgir, id ger okkara samfelag til eitt rættvíst og vælskipað samfelag. hava tey slevnu- vaksa teirra Bókmenntir. Færøsk Anthologi ved V.U. HAMMERSHAIMB Hammershaimbsgrunnurin gav út. Hammershaimb sigur i for- ordinum til hetta verkið, at frå ungum árum lå í honum ein livandi trå at bjarga frá týning forn- og fortidarminni, sum i máli, kvæðum og søgnum livdu á fólkatungu í Føroyum og gera tað kunnugt fyri teimum, ið sýnt høvdu vælvild fyri hansara frásøgnum. Hesari trá er tað, at vit kunna takka fyri, at hetta kom fram, og tað var í tøkum líma, at Hammershaimb og aðrir góð- ir menn fóru til verka og bjarg- aðu tí, ið vargrundarlagið undir okkum sum fólk, og sum ann- verk ars hevði hvorvid og doyð burtur. Hammershaimb varð eisini førur fyri at skapa búnan um hetta tilfar, sum í øldir hevði livað millum manna, og sum var varðveitt ætteftir ætt. Ham- mershaimbs málbúni var tikin, og vit kunna halda, athann var Hann gevur mál- fastan form, væl skaptur. inum í skrift og formurin er so mikið líkur útlendingar, væl ein fornmálinum, at sum lært hava fornmålid kunna lesa føroyskt mál. Hetta okkum til kunna vit siga er stóran vinning, vit sum eru lit- ið fólk og hava fyri neyðini í okkara mentunarstarvi at fáa stuðul ultanifrå. Men legði V. U. Hammershaimb grundar- sleinin, so eiga vit sum nú byggja Førovar at laða omaná, at fáa upp ein so prúðan ment- unarbygning, sum eitt lítið fólk er ført fyri. Ti verkið,"sum lagt varð niður í hesa bók, Færøsk Anthologi, er langt í frá lið- ugt, og teir vandar sum tå lógu fyri føroyskari mentan á heim- ligari grund, eru tann dag í dag Streymarnir uttanifrá eru okkara døgum enn teir vóru tå, og tað eru betri líkindi í okkara døgum hjá hes- um streymum at renna inn og taka alt av stað við sær. sterkari á Men um øll tjóðin, alt okk- ara fólk, sameint stendur vernd um okkara andaligu ognir og eyðkenni og byggir har á, kann mikið kunna seta góðan gróður sum lítil grein av ti norrøna ættartrænum. Verður hetta leiðin, verður farið fram í anda Hammershaimb, tann anda og ta ætlan, hann legði niður í hetta verk sitt. bjargast, og vit Dråpsroynd móti Bevin, enska uttanríkisráðharranum Útvarpið segði frá, at roynd hevði verið at taka mr. Bevin, enska uttanríkisráðharran, av lívi. Scotland Yard skuldi hava fingið málið um hendi at kanna, men teir vóru hulnir og vildu einki siga. Frá U,N. Russurin legði Amerikanarar undir at misbrúka sína makt í tí alheimsgrunninum, sum stovn- aður varð, og sum lond kundu fáa lån úr. Teir kundu sostatt hava vald á einum lriðingi av stemmunum í stjórnini fyri grunninum. Kjøtid og kjøtsølan. Framman undan krignum var tad sera lagaligt at fåa hendur á føroyskum seydakjoti. Ja, mong siga, at teimum varð boðið kjøt at keypa, og turt kjøi kundi tú fáa frá kjøtsølu- monnum næstan til heystardagin, tå ið kjøt kom aftur. Men tå ið kriggið kom, varð øðrvísi. hvarv hitt Mong siga, Kriggstidina før- oyska seyðakjøtið. at um tey gingu landið runt við pengunum í hondini, so var ikki at bjóða til, at tey fingu fatur á so mikið sum ein- um válgara. Fólk spyrja, hvar kjøtið fór, hvussu hetta bar til. Ja, fyri tað fyrsta var tað tað, at lítið og einki útlendskt kjøt kom til handlarnar kriggstidina, og so varð meira føroyskt kjøt keypt enn vanligt. Hetta var ein or- søkin. Men íkki øll. Fólk fingu meir pengar um hendi, keyp- menn og reiðarar fóru at keypa upp meginpartin av ti føroyska seyðinum og seyðakjøtinum, og so kundi privatmaðurin ganga við pengunum í hondini og fekk nei, hvar hann vendi sær: eing- in hevði kjøt at selja. Øll, sum rættvis vilja vera, mugu siga, at hetta er skeivt. Turt kjøt, skerpikjøt, er lívrætt- ur hjá hvørjum Føroyingi. Tað er eisini góður og styrkjandi viðskeri. Sjálvandi hevur altíð verið ógvuliga ójavnt, sum fólk hava fingið av kjøti hava fingið at skera, sum tey siga. Tey, ið onga jørð hava átt, hava lítið blóðgað knivin, men tað var altid so, at tå ið tey høvdu pening, kundu tey keypa sær ein seyð ella eitt krov frá bónda ella kjøthandilsmanni. Og nú hesa tíðina hava summi havt ovmikið, og summi hava ikki sætt tað, um tey so høvdu ráð at keypa. Rangleikar eru í samfelag- num, og ráð kundi verið, at Einastu ráð, ið her tingid setti bøtt teir. voru, var al keyps- og sølumiðstøðu (central), eina sum keypti upp alt tað kjøt, ið var at selja í Føroyum, og at so kjøtið rationerað, sum aðrar vørur, id lítið er Tosað varð einaferð um at ratio- var til av.