leygardagur 22. november 1947síða 2

22. november 1947 FØROYA SOSTAL-DEMOKRATUR Nr. 45 Sakligar grundir Tað eru bløð, sum siga, at Rinkenæs-málið er eitt stórt mál, eitt hitt størsta, sum Føroya Løgling er farið undir. (514. september«.) Men stórmál lands- ins, mál, sum eru góð, mál, sum ikki eru partapolitisk, sum eru tjóðini í síni heild til frama og gagns, skuldu kunna verið undirtikin av øllum pørtum. Og kundu allir partar ikki tað, so skuldi íhvussu so er málið verið viðfarið sakliga og álvars- liga, sum tað sømir seg týdn- ingarmiklum málum. Men Rinkenæs-málið er ikki viðfarið sakliga og sannferðiliga. Tað er bara vorðið ein av teim- um vanligu tuggunum í ti almenna orðaskiftinum her á landi. Tað sum so mangt ann- að sýnir, at vit eru ikki búnir til nakað slag. Einaferð varð sagt og ofta haft á lofti, at Før- ovingar vóru eitt gamalt ment- að fólk. Men teir sýnast ikki at vera tað longur. Teirra mentan er stórliga í afturgongu, og at- burðurin í almennum orða- skifti er ofta so, at har verður ringast gjørt sær fyri skomm- um. Bløðini skuldu haft eina leið- beinandi uppgávu, borið sann- leikan fram. Men tey gera tað ikki. Og tey bløðini, sum sig: seg al umboða hin tjóðskapar- liga partin av fólkinum (»Dgbl.«, >14. septbr.«) hava hin versla og skaðiligasta atburðin. Farmasiglingarmálið, sum nettupp haðani fyrr varð hild- ið fram sum eitt tjóðskapar- mál, hava teir gjørt til eitt gølu- mál, eitt av ljótastu skammar- málum, vit hava havt. — Hvussu kann t. d. verða sagt, sum >14. september« sigur, at teir 4 menninir, sum fingust við skipakeypið aftan á, at Løg- tingið hevði vidtikid at keypa, eru hesum máli óviðkomandi menn? Teir eru tá fólkavaldir menn, umboða meirilutan í Løg- tinginum, og høvdu eisini meiri- luta í figgjarnevndini. Í sínum lóglærda erpni og sjálvklóskapi fara teir so langt at siga, at hesir fólkavaldu menn skulu í fongsul, tí teir hava skipað so fyri, at ein Løgtings- ogn er gjørd búgvin og farin at virka sum ein inntøkukelda. (Hvat verður tað fyri eitt ræði, vit kunna væntad, um hesir menn skuldu komið og fingið maktina. Sjálvandi skuldu allir mótstøðumenn, sum vissa staðnis í útlandinum í fongsul ella bein- ast av landinum !) Og hvussu vita hesir vísu menn, um skipið er gott ella ringt, ella um teir, id fingið hava keypið í lag, hava verið so gáloysnir og skilaleysir, at teir ikki hava kannað eftir góðskuni á skipinum, ella hvussu hóskandi tað er til farmasigling? Hava leiv fingið sín kunnleika frá Ola Andnegl, id hvørja viku heldur um sína faglærdu nøs og harkar síni visdómsorð úr sær? Skal tað vera »likid útg, sum målborid seg verður. Hatta man tað vera: lekin, id dryppar, og sum lekur bæði á ein og annan, breiðir seg og verður til ein stóran hyl, sum slatur, ill- neitan og illteinki svambla í. Nei, øll tekin eru á, at hesir menn, sum tikið hava patent uppá nationalismu og rættan føðilandskærleika og skulu ferð- ast uppi í skýnum, bara røkja ørindi teirra, sum ganga sínar sjålvsinteressur og seta egið gagn og peningahug hægri enn føðilandsgagn. Ol brøgd sýna tað. Hví eru tað altid vissir menn, teir høgga í? Vinnulánsgrunnin, sum hevur roynt at fáa fiski- monnum skip at veiða á, men sum hesir menn siga forkemur landinum og setur fátækar fiski- menn á húsagang. Hví tosaðu teir ikki um »Tjaldrid«, eitt gamalt far, sum Íslendingar høvdu nýlt í mong ár, og sum so Førovingar keyptu frá teim- um og lótu umvæla fyri stóran pening. Har og í so mongum øðrum førum er nógv at finn- ast at hjá monnum, sum seta seg fram sum samfelagsins reinsunarlið. Men núer fólkið vitandi um hesar menn og er vorðið kunn- ugt við, hvat teir bera í skildri sínum. Carlsberg. Hin 10. november vóru 100 år umlidin, sidan bryggjarin J. C. Jacobsen gjørdi sina fyrstu bryggingarroynd i vaskiketlinum hjå mammu sini heima i hin- um gamla bryggjargarðinum, ið pápi J. C. Jacobsen åtti í Kø- benhavn. Í dag 100 ár aftaná, standa Carlsberg Bryggerierne« sum hitt størsta í nordanlondum, og Carlsbergølið er kent um allan heimin. Ígjøgnum >Carlsbergfondetc sum hin framskygdi og ideal- istiski J. C. Jacobsen stovnaði í 1876 kemur alt rakstraravlop vísindaligum rannsóknum til- góðar. >Ny Carlsberg«, sum sonur J. C. Jacobsen, Carl Jacobsen, stavnadi, varð í 1906 knytt til hitt gamla Carlsberg. Carl Jacobsen gav virki silt »Ny Carlsberg» til »Carlsberg- fondet«, soleidis at hin danski staturin verunliga eigur hesa virdismiklu ogn. Carl Jacobsen stovnadi »Ny Carlsbergfondet« og læt byggja hitt vidakenda »Ny Carlsberg Glyptothek«, hvar dýrgripir av kunsti frå fornøldini verða goymdir. »Ny Carlsbergfondet« hevur ikki minni tydning fyri danskt listaliv enn »Carlsbergfondet« hevur fyri vísinda rannsóknir. Í roknskaparárinum 1915/46 rindaði »Carlsberg« 58 mill. kr. í skatt til danska stalin. J. M. Magnussen og Páll J. Nolsee: Mið, plinkar og ýti, Útróður í Føroyum fyrr í tíð- ini var sonn vísindagrein, og tað vóru bert teir, vilugastu og mest royndu, id vóru fullkønir í henni. Streymurin um landið gong- ur í ymsar ættir og er upppi til ymsar tíðir. Fiskurin stend- ur ofta so neyvt, at liggur tú ikki á vissum bletti í havinum, bragdar tú hann íkki. Allar hesar umstøður krevja av út- róðramanninum minni, gløgg- skygni og opnan sans fyri teim- um broytandi natúrviðurskift- unum. Tað var eisini ein so ófatilig- ur staðakunnleiki, teir gomlu høvdu. Hvor nova, hvor knykil, hvor gjóti hevði sitt navn og ofta sina áhugaverdu søgu. Hann, id hevur haftta eydnu at ferðast við teimum gomlu á landi ella sjógvi, sá, meðan teir frásøgdu, ein heim opna seg við ríkum lívi og manna- sporum allastaðni. — Hin eini høvundurin av hes- um bóklingi, Påll J. Nolsøe, sigur í fororðinum, at tann broyting, sum farin er fram í útróðrinum, og sum sett hevur hin gamla róðrabátin í neystið at fúna og droyma um gomul brøgd og flutt maskinbálin í stað hansara, ger, at kunnleikin til hetta ríka navnalilfar fer at doyggja burtur, um ikki menn nú beinan vegin fara at savna saman og skriva upp. Tað er tað, hesir menninir hava gjørt: at seta skjøtil á hetta tydningarmikla arbeiði, og vónandi er, at aðrir menn á øðrum plássum fara at taka eftir og gera tað sama. Her eru nøvn og orð, sum mugu vera óføra ríkt tilfar hjå okkara málmonnum at taka úr og kanna um. Nógv kann frá- lýsast, men nógv er, ið ikki er at týða, og her er tað hin vit- skapliga køni málmaðurin kem- ur til at draga í ljósmála tað, ið øgreitt er. Hitl almenna eigur meira at fara at geva slíkum starvi ans. Her er eilt øki, sum arbeitt må verða við, og tað má verða stuðlað frá almennari síðu. Vit hava ein mentunnargrunn, og her er ein uppgáva, sum eigur at vera virkisøki hansara, Rættir menn at verja Suðuroy Rudolf Dahl, Vági, hevur sent klagandi fjarrit til >Dagblaðið< um tað ringa postsamband, telefonsamband og telegrafsam- band, id Suðuroyggin hevur, og sjálvandi = heingir blaðið ein fittan hala uppí av álopum og briksli eftir báðum løgtings- monnunum úr Suðuroy, P. M. Dam og Krististian Djurhuus. Jú, »Dagbladid« átti at vera besta hølið at farið í við klag- um eitthvørt óskil í Suðuroynni og soilla, ið Suduroyggin verð- ur umsitin. — Fólkaflokksmenn, sum altid hava verið so góðir við Sudurovingar! Nøkur ár herfyri høvdu teir tað uppskot frammi á Tingi at selja >Smir- il«, ið var einasta far, landið hevði, sum nytiligt var at sigla til Suðuroyar. Tá skuldu Suð- uroyingar fáa okkurt gamalt bi- ligt, sum Onglendingar tveittu burtur (kanska sama slag sum »Ternan«, ið ein Fólkaflokks- maður keypti úr Onglandi, og er so úlgjørd, at bæði ferðafólk og farmur má vera havt á dekk- inum). Tað skuldu tey so hava at sigla við um Suðuroyarfjørð og liggja stappað saman sum seyðir og neyt. Tað má sigast, at tað var um- sorgan við lít, og sjálvandi munnu allir Suðuroyingar vera fegnir um slíkar umboðsmenn og vænta alt tað besta frá teim- um. — Nei, Suðuroyingar kenna hasa krokodillurøddina í >Dagblað- bladnum«. Suðuroyingar vita, at »Dagbladid« og Fólkaflokks- menn hava altid sátt út illvilja moti Suduroyingum, og einki trúgva teir, et Thorstein Peter- sen við sínum monnum eru so ågrytnir eftir at hjálpa Suð- uroynni at fáa betur samband við hinar oyggjarnar og við út- heimin. — Øll sunnan fyri hava skilt gøluna, »Dagbladid« fekk i lag móti Suðuroyingum, nú ið hesin drátturin hevur verið um »Oyrnafjall«. Skotaveður (cheviot) træveturs til leigu nú i brundtidini. Mamman og påpin innførd frå Skotlandi. Nærri við Gunnar Peterscu, Tvøroyri. ze Lysing. Hjálpargrunnurin f. Garbeidstørar fiskimenn. Umsøknir um studning i år verða at skriva á blankettir, sum eru at fáa hjá kommunustyrun- um og verða at innsenda vid læknaváttan innan 3. desember. Stjórnin.