mánadagur 26. apríl 1948síða 1

FØROYA SOSIAL: DEMOKRATUR FRÆLSI JAVNAÐUR BROÐURSKAPUR „ Lýsingarprísur fyri mm: 12 oyru á 2 : på Bladid verdur bilagt å posthåsinum, og | ; Nr. 15 | 1. síðu, 10 oyru á 3. og 4. síðu | Mánadagin 26. apríl 1948 kostar kr. 2,00 + porto um fjórðingsárið 22 årg. Kyrrindi Meðan broddurin er, i hørð- um streymi, fer útróðrarmaðurin innav rákinum og bíðar til tað spekir aftur. Kyrrindini, tá ið rákið er lagaligt, eru bestu lík- indi at royna hjá honum. Vit kunna nýta hesa myndina av sjónum um okkara politiska liv. Streymurin hevur verið harður, og broddurin langur, og tað hevur verið leingi at bíða eftir kyrrindum. Men nú hava vit eina lítla vón um, at síreymurin fer at linka, og kyrrindini kunna vera so fræg, at tey kunnu nýtast. Tó her valdast, um menn eru sintir at nýta kyrrindini, ella teir aftur ætla at leggja seg inn á ein hvønn víkarbarm at bíða og skifta orð, eins og tá ið streym- urin var harður, og einki gjørdist. Her liggur eisini nógv og bíðar at verða gjørt, bæði eitt og ann- að. Menn kunnu ikki alla ævina sila og trætast og siga, at lík- indini eru so ring, umstøðurnar eru so trongar, vit liggja í bond- um: tí fæst einki av skafti. Lat so ein hvønn halda á at siga, at bondini kundu vera leysari ella heilt leys. Hevur fólk tað í ætlan, ja, so er sagt, at tað skal standa okkum frítt at Velja. Henda royndartidin kann vera nýtt at venja okkum og búgva okkum til. Lat okkum siga, at vit hava verið sum ómyndingar, vit hava verið sum børn: vit hava gingið fram við. Børn, vita vit, leypa ikki úr barna- aldrinum og í vakstramanna- aldurin. Her fer fram ein menn- ing, ein vøkstur. Soleiðis má eisini vera við einum landi og fólki. Tað skal búgvast og vaksa. Politisk menning, hegni og lag á at stjórna londum kemur ikki eftir einum ári. Vit hava verið stjórnað sum eitt amt í øðrum landi. Vit hava havt eitt hvørt ræði, vit hava havt ráðgevandi rald, men ábyrgdin hevur verið eingin at rópa. Aðrir menn hava umsitið og havt ræðið. Tað er langt lop at fara frá einari trongari amtsstøðu og til sjálv- støðugt ríki. Her verður eitt vitt glopp í teirri politisku og stjórnarligu menningini. Tað er sjónligt, og vit kunna siga tað bart út, at okkum saknar menn: stýrismenn, álit- ismenn, undangongumenn. Vit síggja tað frægast, nú løgmaður skal verða valdur. Tað er ikki bert av politiskum orsøkum, at menn tykjast at vera so í iva hvønn teir skulu velja. Men beinan vegin, tí ein ikki veit, hvør ið er tann rætti maðurin at vera settur í henda álitissess. Hetta starv ella embæti er gam- alt, og hóast menninir, sum í ti hava sitið, sjálvandi hava havt síni brek, so hevur tjóðin givið teimum tær dygdir og tað rúm- liga vit, sum kravt skuldi verið av stjórnarmonnum. Tað eru ikki examiur ella eini hvørji størv, id skapa rættar menn. Slíkt eru hamar, er einki at koyra í hamin, eru slikir ytri fyrimunir ikki mikið verdir. Men nú fara vit at vóna, at hesi kyrrindi, sum henda nýggja stýrisskipan fer at gera, fer at búgva út rættar menn, sum nýttir kunnu vera, og sum seinri fara at gera avreksverk. Er nakað tilfar í monnum, kunna teir ivaleyst fáa mikið, ið verð- ur fólki og landi at gagni, burt- ur úr hesum líkindum, ið nú standa okkum til handa. Teir kristiligu demekratísku við de Gasperi | á odda vunnu valið í Ítalíu Kommunistar fóru nógv til afturs Hetta valgið varð eftir farið við óføra stórum spenningi. Vunnu Kommunistar, gjørdust russiska árinið og valdið so mikið í Europa, at demokrati- ini vestanfyri fóru at verða heilt fyri ongum. Kristiligu demokratarnir høvdu stóran meiriluta og gingu nógv fram. Men stríðið stóð meir millum kommunismu og katol- ismu enn millum politiskar flokkar. Bæði eru átrúnaðir, religiónir, og katolisisman hevur mælt til bardaga móti kommun- ismuni, sum teir siga er ein ókristin læra: Hon dyrkar hold- ið sum Gud og fer at gera heim- in heidnan aftur og loysa hann frá kristnari trúgv og morali. — Hesin sigur er tó ikki vunnin með alla. Italia er eitt av teimum lond- um, sum stendur sosialt ógvu- liga aftarlaga — serliga aftaná kriggid eru viðurskiftini sera ring. de Gasperi og flokkur hans fer at hava nógv at bøta, skal hann verða sitandi. Ring sosial viðurskifti og stórur stætt- armunur eru bestu líkindi hjá kommunistum at vinna fram. Høgru-sosialistarnir høvdu eis- ini framgongd, og teir royna nú at savna seg saman og menna seg. Væntandi er, at Ítalia fer at geva seg aftur at hinum vestur- europeiska sambandinum. Til DAGBLAÐIÐ Vit mugu nú fara og flyta fram okkara bestu tøkk til teir báðar blaðstjórar »Dagbladsins«, Knút Wang og M. S. Vidstein, at teir nevna okkum so vinar- liga og at teir taka fram blað- stjóran á hesum blaði, F.S.D., til ummælis í heilum. M.S. Viðstein er gamal parta- maður okkara, og orðatakið sigur, at gamal kærleiki rustar ikki so brádliga, so tað skal kanska ongan undra, at hann so tíðum melur um »Sosialin« og so íðuliga trívur í stjórn hans. Hann er gamal høvund- ur, og hann vil kanska læra hin núsitandi blaðstjóran sið og hógv. Knút Wang hevur sum kunn- ugt verið í Danmark og kunn- ast við blaðsið har. Danir hava kanska lært hann at orðskiftast við teir, ið stýra bløðum, hóast tann siður hevur ikki verið »Dagbladnum« ókunnigur. Tað man annars vera í skemti, at >Dagblaðið< tosar um skitin álop og dulnevni. Meðan Knút Wang hevur sitid sum blaðstjóri og ábyrgdarmadur, hevur blaðið verið vidagitid fyri álop á vissar persónar, og manga ferðina hava hesi ljótu álop bara staðið við einum hvørjum merki undir. Vit minnast alla kriggstidina, hvussu tað tá sáddi út illgitan og ófrið og leyp á menn hvørja løtu. Er >Føroya Sosial Demo- kratur« komin eftir dulnevnis- siðinum og hevur borið fram ljót álop, man tað hava smittað av »Dagbladnum«! Annars kann ein væl skilja ætlan blaðsins. Tað skal gera blaðstjóra >Føroya Sosial De- mokrats< til ein ósiða mann, og sjálvandi verður blaðið har- eftir. Hetta eru teir politisku stríðssiðirnir, sum blaðstjórar »Daghbladsins« venja seg at nýta, og ofta kunna teir muna — og tað væl, | Kommunistar og Erlendur Patursson Tygum, Erlendur Patursson, eru ógvuliga illur um at vera kallaður kommunistur. Eg veit ikki, um tað er nakað skemdar- navn. Góðir menn, ivaleyst stórir hugsjónarmenn, í nógvum londum eru kommunistar og eru i kommuúnistiska flokkinum. Nógvir halda eisini, at mikið gott er í læru teirra, og stórur sannleiki er í nógvum teir flyta fram. Tað er tann atburður, teir nýta at fremja síni mál, og at teir onga andstøðu loyva, ið býður monnum ímóti. Annars var tað »Dimmalætting«, ið fyrst av øllum bløðum bar tey tíðindi út um landið, at tygum og lags- menn tygara høvdu stovnað kommunistiskan flokk. Eg vil ásanna, at beinast var, at menn, tá ið teir í almennum bløðum, beinleiðis venda sær til einhvønn, politikkara ella annan mann, so seílu navn undir. Men til hetta er at siga, at sidurin at nýta dulnevni er ógvuliga vanligur í blaðskriv- ing — ikki minst í føroyskari. Eisini er at ásanna, at hin umrødda greinin var heldur hvasslig. Men skal slík grein sum tann vera orsøk til rættar- trætu, so vóru mangar slíkar trætur, og so hevdi dómarin nógv at takast við. Og fara tyg- um av rættum huga at kanna blað tygara, síðan tað kom fram, kunna tygum ikki illskast og taka stórliga til orða, um ein- hvør Javnaðarmaður hvassliga vendir sær til tygara persónliga, ti álopini á Javnaðarflokkin og serliga á formann hans hava verið burtur úr tætt, og sum eg meini, ógvuliga órættvis og ósaklig. Skriving tygara hevur verið so háttað, at tygum kunna ikki tosa um ósannindi. Viðvíkjandi steyramáli so skal eg ikki nevna stórt um tað. »Føroya Sosial Demokratur« hevur ongan órætt vart. Skylda blaðanna er at åtala, so mugu teir, id valda, taka til sin. Men vit hava sagt, at her á landi er ivaleyst ikki bert eitt mál at átala. Joensen Marti Tit fåa bestu málingina hjá okkum. M. P, Jacobsens málarabúð,