leygardagur 8. mai 1948síða 2

8. mei 1948 FØROYA SOSTAL-DEMOKRATUR Nr. 17 sjålvt um løgtingið rindar 50%, greida sin part. Styrid må ti taka upp samrådingar vid rikis- stjórnina um statsstudning og bilig statslån til havnabygging. 4) Ravmagnsmálið verður kanska at kosta um 15, kanska 20 milliónir, áðrenn allar Før- oyar eru ravmagnaðar. Um finansieran av hesari veldugu uppgávu má landsstýrið taka upp samráðingar við státin. 5) Húsatrotið er heilt nerv- andi í Føroyum. Her tørvar ein lánskipan, ið kann gera tað eins lætt fyri Føroyingar at fáa byggilán, og tað er fyri menn niðri í Danmørk. Tað er tí semja um, at landsstýrið tekur upp samráðingar við ríkisstýrið um loysing av hesari uppgávu. 6) Vit hava fingið studenta- og preliminerskeið í Havn, sum løgtingið rindar. Men vit eiga eingi høli, ongan kostskúla. Studentaskúli má verða bygdur, somuleiðis kostskúli, og hin hægri skúlin má verða um- skipaður eins og tað er aldeilis neyðugt, at fólkaskúlalærara- løningarskipanin má verða bøtt, um vit ikki skulu koma at sita við ongum ella nógv ov fáum lærarum. Hesar spurningar er semja um, at stjórnin beinavegin má fara undir at loysa. 7) Inn- og útfluttningur stend- ur sum B-mál. Tað er semja um at gera tað til A-mál og yvirtaka tað. 8) Somuleiðis er semja um beina vegin at fara undir at fáa greiðu á og fasta skipan fyri okkara valuta- og sterlinga- bólkaviðurskiftum. 9) Samgonguflokkarnir eru vorðnir samdir um at royna at fáa loyst flúgvu- og telefon- sambandið við útheimin eins og at útbyggja okkara innanovggja radiotelefonsamband. 10) Tað er áður samtykt á tingi at royna at keypa Land- mandsbankens aktiur í Føroya Banka. Hetta málið eru sam- gonguflokkarnir vorðnir samdir um at taka uppaflur eins og at taka broytan í bankaskipanini (møguligt nationaliseran av bankalagnum) upp. 11) Mennan av okkara fiska- idnadi er eitt av samgongu- flokkanna málum á arbeiðs- skránni. 12) Landsstýrinum er álagt at taka upp samráðingar við ríkis- stjórnina um rættindi Føroyinga í Grønlandi eins og um statsins útbyggjan av havnarviðurskift- unum fyri Førovingar har uppi, harundir bygging av oljubingum. 13) Samráðst er frá forovsk- ari og danskari sidu vid rikis- stjórnina um eina stórfingna hvalaveiðu — við Suðurhavs- hvalaveiðu sum mál. Byrjað skal verða í Føroyum og møgu- ligt eisini í Grønlandi. Hetta mál eru samgonguflokkarnir vorðnir samdir um at viðmæla og styðja av óllum kreftum. 14) Loøgtingid kunnugt keypt oljubingini í Søldarfirði. Semja er millum samgonguflokkarnar beinan veg- in at fara undir at byggja olju- brúnna, og skjótast møguligt sela spurningin um løgtingsins einkarinnflvtan í verk. hevur sum Hesar spurningar eru sam- gonguflokkarnir sum sagt vorðn- ir samdir um at leggja alla orku á at fáa framt Tað má sigast, at hetta »arbeidsprogram« hjá samgonguflokkunum ber í sær stórar møguligleikar, um tað kann eydnast at fúa loyst allar spurningarnar. Vísir landsstýrið seg handli kraftugt og mergjað at fáa av- rikað eitt gott arbeiði, kenni eg meg vísan i, at eisini Foroya fólk yvirhøvur vil ásanna, at vit eru við at stíga ímóti til eina menning og stimbran av anda- ligum sum fíggjarligum lívi her á landi, sum vil verða hitt hesta vidmæli og søgudómur, sum vil, ið bera ábyrgdina fyri heima- stýrislógini, kunna ynskja. Eg ynski løgmanni okkara hjartaliga tillukku við bestu vón um eina góða framtíð fyri land og fólk. Th. Petersen helt fram, at hann og hansara flokkur høvdu verið ímóti hesi nýggju stýris- skipan og tóku eitthvørt fyri- varni. So var fundur lokin. Valutaneyðin og hitt fría initiativid, Nú verður harmast um ta valutaneyð, landið er komið í. Pundini eru uppi. Handil okkara vid Ongland verður steðgaður. Vit koma aftur í tey gomlu við- urskifti, at allur okkara sam- handil verða við Danmark, og vit sleppa so statt ikki at venda okkum á hesum fyri samfelagið mest týðningarmikla økinum. Skuldin verður løgd á valuta- ráðið, og hitt danska stýrið í landinum. Men ráð eru móti óráðum, og menn siga okkum hvørji ráð, ið eru til at taka. Eitt politiska blaðið mælir til at selja meiri feskfisk til Ong- lands og á tann hátt savna pund saman aftur. Annað krevur Løgtingsvalg, og bitt triðja mælir til at seta danska stýrið av og fáa reint føroyskt aftur. Vit hava trívið í hetta handils- og pundsmålid áður, og sjálvandi hava vit ásannað, at hetta er álvarsmikið mál, men vil hava eisini loyvt okkum at bera fram, hvat vit halda er atvoldin til ólagið, og vit loyva LISTAFELAG FØROYA hevur i umbúna komandi Ólavsøku at halda framsýning av føroyskari list, Henda framsýning er ætlað ikki bert at um- boða myndalist (málningar og standmyndir), men eisini nytslu-list (t.d. vovnir lutir, knivar, træskurður o. a. sum dygd er í). Tey, id vilja luttaka, verða biðin um at venda sær til ein av undirritadu, sum Listafelagid hevur valt til at stíla fyri framsýningina. %. VAAGSTEIN JANUS KAMBAN RIKARD LONG S. & MIKINES W. HEINESEN LAGTINGSSKAT Det bekendtgøres herved, at der den 1. Maj 1948 herfra er afsendt Meddelelse til samtlige de Personer, Selskaber, Institu- tioner, m.v., der er paalignet personlig Skat til Amtskommunen (Lagtingsskat) for Skatteaaret 1948, om den hver enkelt Person eller Virksomhed paalignede Skat, og at eventuelle Klager over Skatteberegningen vil være at indgive til Lagtingets Skatteudvalg inden Í Maaned efter forannævnte Dato, jfr. X 4 i Lov Nr. 202 af 15. Maj 1939 om personlig Skat til Amtskommunen. Opmærksomheden henledes paa, at ved Udlevering af be- rusende Drikke, skal al forfalden Lagtingsskat være betalt. Færøernes Oppebørselskontor, den 3. Maj 1948. J. NICOLAISEN, kst. AVDÚKAN AV MINNISVARÐA Komandi sunnudag, 9-5-1948, eru 120 ár, síðan Andrass Mortansson keypti Argir og grundaði bygdina har. Tessvegna reisa eftirkomarar hansara minnisvarða fyri honum á teim gomlu grundunum harúti. Fer avdúkanin fram kl. 3 sunnudagin, og eru øll ættarfólk og onnur, id hava áhuga fyri hesum, rælkomin til avdúkanina. Bussur fer av Vaglinum kl. 2!/, MINNISVARÐANEYNDIN okkum eisini at bera fram, at | flokksmonnum, sambandsmonn- vit vænta ikki, at tey góðu ráð- ini, ið løgd verða, fara at gagnast okkara handilsvidurskifti stór- liga, tí orsakirnar liggja aðra- staðni. Vit fara at tora at siga, at so sum samfelagshugsanin er her á landi, var altíð hesin vandin ræntaður. Her eins manga aðra- stadni verður eftiransan mótmælt Allir týðandi menn her á landi seta ta hugsan í hásætið, at fria initialivið má ikki skerjast. Hand- ilsstætturin má fáa rúmar hendur at virka annars stirnar alt virk- semi. Stýrislag og valutaráð miða seg eftir hesum hugsanum. Tað er samsvarandi slíkari hugsan beinast at játta monnum útlends- kan valuta, um hann so fer fyri vørur, ið ikki lívstýðandi eru. Men slíkur virkishåttur batar ikki í okkara døgum. Vit kunna ikki halda okkum tilliberalistisk- ar hugsjónir í einari verð, sum er trongd av reglum og bondum. Vinstrastjórnin í Danmark mælti til at geva handilin leysan, men hon rann seg upp í haft beinan- vegin. Ísland gjørdi somu mistøk, sum vit sýnast at hava gjørt. Noreg er eitt land, sum er vunnið eina fremst í uppbygging, og teir hava ikki verið bangnir at knýta fast og seta reglur. Javn- aðarstjórnin har setti mann at stýra valutarådnum og góvu honum bart út einaræði. Hetta eru ti eingi ráð at velja Ting og fylkja tað við Fólka- um, Loysingarmonnum ella gl. Sjálvstýri. Lagið verður beint tað sama. Ti hóast umboðsmenn fyri hesar flokkar kendu seg leysar av slíkum gomlum megin- reglum, so váddu teir sær ikki at ganga móti veljarum sínum. Nú verður sagt, at hetta er bara ein propaganda fyri Javn- aðarflokkin. Sigið hvat id sigast vil. Javnaðarhugsanin er ein alheimshugsan, og hon setir eftiransan av samfelagnum og einstaklingsins figgjarskapi sum sítt fremsta mál — og serliga í slíkum vandatidum. Javnaðarflokkurin í Føroyum er bara ein minnilutaflokkur, og hann kann lítla ávirkan gera á landsins stýrislag. Hann kann bara fremja okkurt við at fáa aðrar í parti við sær ella fara í parti við aðrar flokkar. Hann ræðist ikki Løgtingsval. Men um tad skuldi verið, so sígur hann, at nýggja Løgtingið má verða sett av monnum, ið fremja javnadarmannahugsan- ina. Um vit gera nýtt valutaráð ella vit skúgva burtur hitt gamla danska valdið og árinið, so fara vit aftur í sama trakkið. Skal samfelagið bjarga sær og skal uppbygging Føroya eydnast í hesum ivatidum, so mugu menn til róðríð, ið ganga nýggjar leiðir, og sum ikki óttast at ganga móti gomlum reglum og mæla monn- um ímóti.