leygardagur 15. mai 1948síða 2

15. mei 1948 Yvirtøkumålini å tingi. Vid yvirtøkuspurninginum i huga settu javnadar- og sjålv- stýrisbólkurin í seinastu setu fram uppskot um eykainntøku til tingið uppá yvir 1 millión. Men tá leyp fólkaflokksfor- maðurin sum sinnissjúkur maður á føtur í stríð móti hesum uppskoti. Nú er yvirtøkuspurningurin fyri fyrstu ferð á tingi. Avgerð skal takast. Men tá ið einki varð sett á seinastu figgjarætlan at rinda nýggj yvirtøkumál við, sigur tað seg sjálvt, at í hesi syftu kann ikki verða tikin av- gerð í yvirtøkumálum, ið krevja stóran pening. Men kortini hevur fólka- flokkurin uppskot um at yvir- taka alt id vit hava einsæris- rætt til at yvirtaka. Tá id flokkurin setur fram ti- líkt uppskot má hann væl hava undirbygt tað við nýggjum inn- tøkulógum og gjølla tilrættis- leggingum av málunum. Men hvat hendi? Fólkaflokkurin vil yvirtaka alt uttan at seta fram eitt einasta tal ella bókstav til nýggjar innteku- lógir. Ikki eitt einasta orð. Kann nakar hugsa sær eitt størri skilalovsi? Nei! [L Tey mål, id tingid samtykti at yvirtaka, eru: Sambart heimastýrislógini nr. 137 av 23. mars 1948 og kunn- gerd av 31. i sama månadi sam- tykkir tingid at leggja undir heimastyrid hesi mål og måls- Oki: Føroya egna stýrisskipan inn- anfyri avmarkanina i nyskip- anini. Harundir hoyrir — innanfyri nevndu avmarkan — åsetanir um løgtingið, lóg um val til tess, umsitingarvaldið, skapan, sam- tykkjan og staðfesting løgtings- lóganna og kunngering teirra, selan av egnum tænastumonn- um, avsetan teirra, tænastu- treytir, lønir og eftirlønir teirra. Kommunal mál. Harundir hoyra stjórnan av kommununum, eftirlit við teim- um, kommunuskattur. Byggingar- og brunamál, ætl- anir yvir býir, húsaspurningar, leiguspurningar, fólkayvirlit. Apotek. Arbeiðarar, arbeiðaraviður- skifti, lærudreingir, hjálparmenn, fritid. Beinleiðis og óbeinleiðis skatt. Harundir hoyra eisini stemp- ulgjøld, gjald av tolalisatorspæli, gjald av serligum føroyskum happadrátti, meðan gjald fyri avgreiðslu, so sum skrifligjøld, rættarsportlar, tinglesingargjøld, FØROYA SOSIAL-DEMOKRATUR fara til tann, ið ber útreiðslurnar av ávarandi stovni. Játtanarrætt = og yvirhøvur rætt til at ráða yvir øllum egn- um inntøkum. Skipan av rokn- skaparførslu, grannskoðan og decisión viðvíkjandi egnum inn- tøkum og útreiðslum. Góðkennan av havnargjøld- um. Skjalasøvn, bókasøvn, gripa- goymslur. Undantikið frá hesum verða skjøl ríkisins; fyrivarni verður tikið viðvikjandi skyldu til at lata prent til kgl. bóka- savnið. Friðan av náttúrufriðan. byggningum og Tryggjan av strond, kanalir, vatnorkustøðir, samferðslumál, harundir vegir, jarnbreyt, spor- vegir, fergur, buss- og farma- koyring. Motor og ferðsluviðurskifti. Telefonmál í Føroyum. Elektrisk virki. Landbúnaðarviðurskifti. Har- undir almen búnaðarlóggáva, festi, leiga, sundurbýtan, út- skifting, húsmannsbrúk, urta- alan, húsdjóraalan, urtagarðs- brúk, hjávinnur búnaðarsins, jarðarbót, skógrøkt. Djóralæknamál. Fyriskipanir móti skaðadjor- um. Húsdjór, valdgerð, djóra- vernd, hundslóg. Jakt og friðan av djórum á territoriinum. Fiskiskapur og friðan av fiski á territoriinum. Matrikulsmál. Sjónleikar- og ljósmyndaloyvi, skemtunarmál. Innsavnan og burturlutan. Skipastrandingar og reki. Finningargóðs. Eitur, spreingievni, vápn. Útgerðar-, framleiðslu- og býtingarmál. Prisansan, há- marksprísir. Skamtanir, rabat- og studningsskipanir. Tatiéme- og vinningarmark. Umfaran við vørum. Reglur um rúsdrekka. Reglur um aftturlatingartíð. Matstovur oggistingarhús. Vinnu- mål. Handils- og felagsskrå- seting. Skipaskráseting. Handils- semingsmenn, translatørar, dis- pachører, vegarar, málarar. Grannskoðarar. Goymsluhús. Kommissión, agentur, handils- ferðamenn. Agentur fyri útlendsk handils- feløg. Bokaforsla. Kreditfeløg o.1., lryggingarfeløg í Føroyum. Yvirformyndarastova i oyum. Tinglesing. Ierðamannaviðurskifti. Før- Ekspropriatión til serlig enda- mál. Åsetanir um framleiðslu av prenti. Serstakar ásetanir um serliga tíðarrokning. Val av almennum álitismonn- um. Eins rættindi fyri menn og kvinnur. Fólkaháskúlin, Navigatiónsskúlar. II. Til landsstyrisins umhugsingar vórðu beind: Heilsumál, læknar, jarða- møður, sjúkrahús, harundir hoyrandi embætislæknar, kvakk- salvaralóggávan, skipanir móti tuberklum og øðrum smittandi sjúkum, sinnissjúk, vaccinering. Almen forsorg, serforsorg, fólkatrygging, tvungin vanlukku- trygging. Skúlamál, harundir hoyrir bæði fólkaskúlin, provskúlar og skeið, læraraskúlin, eftirskúlar, ungdóms- og fakskúlar sum handilsskúlar, tekniskir skúlar, 0, s. fr. Havnir, post- og telegrafmål i Føroyum. Haraftrat samtykti tingid, at samráðingar skulu fara fram við danska rikisstyrid viðvíkjandi B-målunum : Ráevni i undirgrundini. Radio. Loftferðslu. Eftirlit við inn- og útfluttningi. Landsstýrið fær nú í hendi umsitingarliga og fíggjarliga at kanna møguleikarnar fyri yvirtøkuni av hinum av A-mál- unum, sum ikki í hesi syftu vórðu yvirtikin. Takið verður nú at fáa nýggjar innløgur og búgva seg fakliga og umsitingarliga, so væl kann verða stýrt ti ið vil yvirtaka heilt ella bara umsitingarliga. J. P. Davidsen, landsstýrismaður. Onsdagin, 12. mei var ein søgu- dagur hjá javnaðarflokkinum í Føroyum. Tá varð flokksins elsti limur, fyrsti javnaðarmaður í Føroyum, Joan Petur á Sandi valdur til landsstýrismann. Sum ungur maður fór hann til Danmarkar. Har var hann gripin av teirri socialistisku hugsjónini, ið breyt seg fram í øllum londum kring heimin. Tað var tá á døgum ikki tespiligt at vera javnaðarmaður; ikki so sjáldan mátti maður, ið tók til orða fyri sosialismu, fylking og reising av teirri kúg- aðu fjøldini, gjalda við at verða settur fastur, drivin í arbeiðs- loysi, út í hungur og hall. Men hetta ræddi ikki menn av Jóan Peturs stoypi. Tvørtur ímóti. Tað dróg hann fram og hvessti stríðshugin. Komin aftur til Føroyar sum útlærdur bakari — hann fekk arbeiði í Havn — kom hann sær á tal við arbeiðsmenn, ið tá stóðu ófylktir. Hann bar við sær ta sosialistisku, frísku og eggjandi vekingina, ið tók um seg í stórum í Danmark. Ar- beiðararnir lurtaðu hugtiknir av tí nýggja boðskapinum, og tað eydnaðist hesum unga sosialist- Nr. 18 iska slóðaranum at fylkja ar- beiðsmenn í Havn at ganga í eitt hitt fyrsta arbeiðsmanna- felagið í Føroyum, og hann gjørdist tess fyrsti formaður. Framúr gávaður og kundskaps- ríkur stóð hann sum ein fattur og sterkur høvdingi — og setti seg óræddur á odda fyri ar- beiðaranna krøv. Tað bar saman til stríð. Arbeidsgevararnir vóru hvørki at høgga ella stinga. Henda »spilla« skuldi hvalast í føðingini, hildu teir, og odda- maðurin skuldi fyrst og fremst fáa at føla sviðan. Jóan Petur Davidsens stríð og vekingararbeiði fyri hina ófylktu fjøldina í Føroyum er ein bæði gleði- og sorgarsøgutáttur ar- beidsmanna. Gleði, tí tá líka- sum kveiktist hin fyrsta friger- ingarvónin fyri arbeiðarafjøldina her á landi. Ein sorgartáttur, tí Jóan Petur, høvdingin, mátti kenna sviðan av at verða gjørd- ur arbeiðsleysur, tí hann hætti sær at ganga teim stóru ímóti til frigering av arbeiðaranum. Jóan Petur varð veruliga drivin úr Havnini, gjørdur breyðleys- ur. Men hann varð ikki dripin, tí hann skaraði framúr, var sterkur sum eikin, toldi stormin. Hann doyði ikki í svølti. Seigur og áhaldandi helt hann fram við sínum upplýsingarar- beiði frá síni heimbygd. Nú er hann komin aftur til Havnar sum ráðharri, limur av Føroya fyrsta ministerium. Allir sosialistar og frælslyntir arbeidsmenn og kvinnur takka honum, gleða seg yvir ta støðu hann nú hevur vunnið fram til fyri fjøldina, sum tað hevur verið hansara hjartasak at frigera og hjálpa fram til ljósari tíðir. Vit ynskja honum hjartaliga til lukku sum fyrsti sosialistur í Forovum og fyrsti javnaðar- manna ministari, ið er sprottin arbeidara- og uppgávu úr teirri forovsku fjøldini. Ferðaætlanín hjá s.s. »Smiril« verður í fram- tíðini broytt soleiðis at skipið annanhvønn friggjadag fer fyrst á Vestmanna og annanhvønn fyrst á Miðvág. Administrðtor. Kartofler Spisekartofler, Læggekartofler, Rødheder, Gulerødder, leveres til billigste Dagspriser. Københavns Kartoffelcentral, Aaboulevard 86, København N. Havnar Sjónleikarfelag heldur eykaaðalfund hósdagin 20. mei kl. 8 s.p. í Sjónleikar- húsinum. Dagsskrá: Biografmálið. Limirnir biðjast møta. Nevndin.