leygardagur 22. mai 1948síða 1

FØROYA SOSIALDEMOKRATUR FRÆLSI JAVNAÐUR BROÐURSKAPUR ; Lýsingarprísur fyri mm: 12 oyru á . : Blaðið verður bilagt á posthúsinum, og 2 Nr. 19 1. síðu, 10 oyru á 3. og 4. síðu Leygardagin 22. mei 1948 kostar kr. 2,00 + porto um fjórðingsárið 22 Arg. Tekan av stýrismálum og landsins inntøkur Tann nýggja gevur okkum rættin til at taka | inntøkuvegirnar? Hevur nær sagt øll stýrismál og leggja tey undir Løgtingsins ræði. Hetta er nettupp tað, id er høvuðsmálið í stjórnarskipanini, at vit taka undir hond æntin beinanvegin ella líðandi øll tey mál, sum áður hin danski stat- urin hevur umsitid og havt út- reiðslurnar av. Taka vit málini, hava vit eitt vald og eitt ræði yvir øllum okkara innlendis viðurskiflum, sum vit ongantið fyrr hava havt. Taka vit tey ikki, er støðan ikki øðrvísi broytt, uttan at tær reglur eru komnar í gildi, at vit hava rættin at taka tey. Sjálvsagt er fyri neyðini, at tey verða tíkin. Hetta langa stríð hevur staðið um sjálvstýri, sjálvstýri er, at Lågtingid tekur um hendi stýrismálini í landinum. Eisini er tað so nógv umráðandi at taka ræði á viss- um málum, tí tey hava hin størsta týdning fyri okkum sum fólk. Her hugsa vit serliga um alt tað, sum viðvíkir tí andaliga: skúlamál, mentunarmål. Hitt andaliga og mentunarliga er tað, ið tryggja skal fólksins lív. Andaligt frælsi og andaligt sjálv- bjargni er hitt tydningarmesta av øllum. Tað er meira um- ráðandi enn politiskt frælsi. Eitt fólk, sum ikki andaliga kann halda sær uppi, ella ikki er ført at røkja síni andaligu mál, er einki fólk. Hin andaliga ávirk- anin uttan ífrá er eisini í okk- ara døgum so øgiliga sterk, at okkara stýrismenn mugu ansa henni og gera tiltøk at møta henni. og Men at »yvirtaka« mál kostar pening. Danskurin hevur goldið okkara umsiting av landinum, og tá ið vit taka umsitingina, mugu vit gjalda hana. Landið má hava inntøkur, og tær mugu koma, soleiðis sum samfelags- skipanin er, inn æntin við skatti ella tolli. Hin politiski flokkurin, sum eitur Fólkaflokkurin, og sum hevur valt sær at sita hendur í favn, rópar reystmannsliga, at Løgtingið skal taka mál — ja, øll beinan vegin mál. Men stýrisskipanin | hevur hesin flokkur lagt greiðar hann sagt sinum veljarum, at sjálv- stýrið kostar pening; at lands- offur, Nógvir av ins uppbygging kostar personligt offur? landsins íbúgvarum hava vunn- ið pening, og sum vørumongdin hevur verið, sýnast nógvir menn at hava góð ráð, so vit skuldu nú havt peningaliga at borið eitt sjálv- stýri. Eru ráðini ikki nú verða tey tað ongantíð. Men politiskir flokkar mugu tora at gera lógir, ið vaita landinum inntøkur. Fólkaflokkurin gekk ikki við til uppskot frá gl. Sjálvstýris- monnum og Javnaðarmonnum um at fáa Løgtinginum so mikl- ar inntøkur, at vit kundu taka evni umstøður til og nógstórar yvir ymisk mál. Nú er sjálvsagt lætt at standa framman fyri fólkinum og rópa djarvliga, at øll mál skulu verða tikin. Hetta gevur kanska parta- politiska styrki, men hatta er á- byrgdarleysur siður. Skal stýrið taka mál um hendi, so má Løg- tingið játta inntøkur, ið tryggja teimum nógmiklan pening. Ella er ætlanin at rakfóðra umsiting- ina? Skulu kanska einstakir stættir bera sjålvstyri, vissir menn og stættir sleppa undan, men hava tað sum eitt glitrandi bringumerki at seta fram og so standa sum tjodskaparkappar í fólksins eygum ? Landsstýrinum er latið upp í hendur at kanna mál, sum tikin kunna vera, og leggja fram upp- skot til tøkuna fyri Tingið. Landsstýrið skal eisini gera upp- skot til figgjarlóg og leggja hana fyri Tingið. Tá sleppa menn, sum vilja taka og fáa ræði, at sýna sín góða vilja og gange tær inntøkuleiðir, sum tryggja kunna Landsstýrinum hin neyð- turviliga pening. Lastvognskoyring Anton Arge (y) Húsabrúgv Tlf. 443 H Í Grønlandsfiskiskapur Fåur og eingin er nú kunn- igari í Grønlandi enn Føroy- ingar. Teirra summarfiskiskapur undan krígnum var mest har uppi, og teir hava roynt til fulln- ar tað, at fiskur trýtur íkki. Teir hava roynt nú aftaná kriggid, men tað er ym- iskt, id forðar, at fiskiskapur kann vera røktur har til lítar. Og serliga er tad oljuspurning- urin. Vit hava drigid fram henda spurning fyrr. Tad eru bert stør eisini skip helst skonnartir —, ið fara upp, og tær fáa ikki gjørt meira enn ein túr, tå id tær skulu sigla heim við fullum farmi. Kundu skip verið liggj- andi har uppi og fiskað alla tíðina líka til heystar, hevði veiðan verið tvi- og trýfald; men tað kunna tey ikki, ti tey hava einki móðurskip, id taka kann fiskin og hava olju til teirra. Nú frættist, at aðrar tj6dir gera seg út at fiska undir Grøn- landi: Danir skulu fara og Norð- menu fara. Sjálvandi mugu teir hava hugsað um oljuspurningin og senda ivaleyst skip upp við olju, eins og teir hava skip at taka fiskin heim. Ein skuldi hildið, at tað var ikki ógjørligt, at vit Førovingar kundu fingið henda spurning loystan og sent heilan flota upp bæði stór og smá skip. Føroy- ingar kundu tá samráðst við hesar tjóðir, ið fiska har, og fingið oljuspurningin greiddan á tann hátt, at skip, sum tær sendu upp, eisini høvdu olju við til føroysku skipini. Og at gjørt móðurskip út at tíkið fiskin Vit lata: Feskt kjøt og flesk pylsur feitivørur livurpostei mr salatir ; konserves S. HOULBERG A/S 'hven, København. heim, var ikki ógjørligt. Føroy- ingar hava nú eisini sjálvir fing- ið sær stórt og gott skip. Hvussu so hetta mál kundi verið greitt, so mátti tað verið eitt mál, id stýrismenn og vinnu- menn tóku til umhugsingar. Fiskiskapur við Eystur-Ísland kann vera óhollur hjá línu- og snørisskipum. Við Grønland hevur tað ikki svitast at eydnast ræl, og kundu ti Føroyingar havt líkindi at manna út stóran flskiflota til Grønlands í summ- ar, var einki at ivast í, at veiða og úrtøka hevði verið av ti mesta. Teir slentu róðnnum, Oddamenn sjálvstýrisrørslun- nar sviku sjálvstýrishugsanina. Tað sigst, at gamlir sjålvstyris- menn hava spátt, at sambandið at endanum skuldi fremja sjálv- stýrið í Føroyum. Mongum tykist tað ótrúligt. Men hent er tað. Sambandsmenn víktu so, at teir játtaðu sjálvstýri og hava givið seg til at seta tað í verk — byggja grundina, leggja støðið. Sjálvstýrisrørslan sum politisk rørsla var leys og sveimandi. Tað var altíð tungvunnið hjá henni at fáa viðhald í einum realistiskum fólki, sum stríddist sítt beiska hvønndagsliga strid fyri at bjarga lívinum. Hon kundi ongantíð fóta sær fíggjar- liga. Tó var hon radikal og mangan framburðshugað. Men broyting kom í. Hon gjørdistafturhaldandi á mongum økjum, og radikalar lindir slitn- aðu burtur úr. Hon klovnaði. So legði hon saman við vinnu-