mánadagur 31. mai 1948síða 1

JAVNAÐUR BROÐURSKAPUR 1 Nr. 20 | Kærlighed og Kildevand. Kærleikin skal til, sum mad- urin segði, men skal festast búgv bara vid honum, man onkun- tid fara og gerast veldur í kolunic. Fyrr á døgum vóru menn- iskjuni ikki so kravmikil sum nú, men hetta er ivaleyst gamalt ordatak, at ikki ber til at liva bara av »Kærlighed og Kilde- rand«, so eisini tå kravdu tey eitt sløg av »jardiskum góðsig, um tey elskaðu hvørt annað, og kærleikshimmal teirra var so bláur, at einki skýggj var á honum. Sum tað er viðvíkjandi sam- lívinum hjúna millum, er eis- ini samfelagsliga. Vit kunna tosa um kærleika okkara til fostur- land, fosturjørð. Vit kunna halda fast í hondina á hvørjum øðrum, stara við våtum eygum upp í loftið og syngja: >Eg elski teg land, eg elski teg land ....«. Men tað er ikki nóg mikið. Slíkar kenslubornar løtur eru sjálvandi góðar. Tær geva mannalivinum ein romantiskan dåm, og tær kunna kveikja upp i hugan ein vilja til brøgd og gagnsverk fyri føðilandið. Men so skulu tær bera fruktir, so skulu tær sýna seg í sonnum verki. Lond nýta og tað í stórum hetta prosaiska, sum eitur pen- ingur. Peningur er ikki altid gagnligur; men við ongum pen- ingi kann einki gerast. Menn, sum stýra skulu londum og ríkjum, mugu hava pening. Teir mugu hava eina figgjarlóg, ið veitir teimum nóg mikið av ti gulli, ið er treytin fyri øllum samfelagsligum vøkstri. Sjålvstyrisspurningurin hin føroyski er langt síðan vorðin ein peningaspurningur, ein figgj- arspurningur. Spurningurin er tann, um vit vilja og kunna gjalda okkara sjálvstýri. Eingin vitugur maður kann fara og kalla eitt landsstýri afturhaldandi og sjálvstýrisforð- andi, um tað noktar at taka undir hendur mál, og ongar pengar eigur at halda teimum uppi við. Løgtingið í Føroyum skal lógfesta reglur fyri inntøkum til umsitingina. Tað er tí skylda tess at gera so. Og tað er uttan líka ábyrgdarleyst at eggja til at Lýsingarprísur fyri mm: 12 oyru á | I. síðu, IO oyru Á 3. og 4. síðu yvirtaka bæði eilt og annað og so mæla ímóti at veita pening til at undirhalda tøkuna við. Sjálvsagt vita øll, at lands- stýrið nú á døgum kostar nógv- ar pengar. Men tað má vera skiligt, tí vit liva í einari dýrtið, og peningurin gongur mangar ferðir meira nú, enn hann framman undan gjørdi. Men skiligt er eisini, at her kann mikil agitation fáast burtur úr. Mótmælisflokkurin á Tingi mælir til at yvirtaka, men leggur ikki uppskot fram, hvussu pen- ingur skal fåast. Tað er tað lættasta, og tað id menna kann best móti hinum flokkunum, sum ábyrgd hava. Taka teir eingi mál, so er bara at siga, at teir vilja ikki. Vit tora, vit mæla til at taka. Men vit standa ikki við endan. Vit eru bara ein møltstøðuflokkur, sum ikki stend- ur við stýrið. Nær fær fólkið eyguni upp fyri, at hasi brøgdini leiða okk- um bert í óføri og til klandurs? Skúlaspurningar Harri blaðstjóri! Eg vil biðja lygum um at gera so væl at taka hesa grein í blaðið. Mær var hyggjandi í >Dag- blaðið< dagsett tann 21/5—1948. Tann fyrsta greinin er skrivað av K. W. Har er hann, sum vant, í ferð við at fáa deyð fólk at spøkja. Eitt gamalt orð er, sum sigur: >Lat tey deyðu fáa frið i grvini«, og tað sama biði eg K. W. um. So kemur ein grein um skúlar. Málið hevði verið fyri á løg- tingi. Har sæst, at løgtingið hevur yvirtikid háskúlan og skiparaskúlan; men einki orð um, hvat teir ætla at gjalda hetta við. Kunnu føroyingar vera glaðir um hetta tak? Avgjørt nei!! Tú vil kanska spyrja hví? Vit hava eitt ógvuliga talandi dømi, studenta- og preliminer- skeiðið í Havn. Har sita væl lærdir menn við litlari løn og mugu hjálpast við tað hølið, id tekniskur skúli nýtir um kvøld- ini, og er tað bæði ovlitid og ikki tíðarhóskandi á nakran hátt. Og hvussu við næmingunum? Har koma fátækramannabørn úti av bygd og skulu á skúlan. Mánadagin 31. mei 1948 4 . . Ágrýtin verja! Knut Wang, »Dagbladsins« blaðstjóri, tykist nú í sínum mikla ágrýtni at fara at halda kartotek yvir ferðafólkið, sum vitjar Havnina. Hann roynir at verja ólíkindini hjá sínum monn- um við at brongla tað, id ein skrivar, og við sínum vanligu persónligu álopum. Men einki batar tað honum at fjala tann veruleika, at menn hansara hava svikið sjálvstýris- rørsluna. Hann fær teir íkki niður úr »leysari luft«, har teir hanga — so kann hann skemma hin parlin út, sum hann vil. Tann parturin hevur, í hvussu er, roynt at virka so, at eitt úr- slit skuldi spyrjast burtur úr. ———[——————|ou..o.o—> > Logi er næstan ikki at fåa, so nógvir næmingar noyðast at hava kamar saman vid 2 og 3 øðrum, og liggur kostarhaldið frá 150—180 kr. um mánaðin, ja, enntá í onkrum føri meira. Skúlin kostar 20 kr. um mán- aðin, og bøkurnar koma at liggja um 3—400 kr. fyri árið. Hetta fátækir beidis- og fiskimenn gjalda, um teir vilja hava síni børn at læra skulu so ar- nakað. Nú vilt tå kannska nevna studning. Ja, hvat fáa tey, halt tær nú fast! 200—300 kr. um árið! Tað er alt. Hesin skúli,verður hildin av Føroya løgtingi, kunnu vit ikki vera errin av honum! Jú, vit kunnu saktans yvirtaka fleiri skúlar, og fáa teir undir somu kor sum studentarskúlin. Allir rætthugsandi føroyingar skilja væl, at tað lønar seg ikki at gloypa yvir størri bita, enn ein er førur fyri at svølgja. Við tøkk fyri upptøkuna. H. Danskir fiskibálar til Grønlands. Danskir fiskibåtar, sum til Grønlands, vóru inni á Tvør- oyri í vikuni. Hetta eru stórir og væl úlgjørdir bátar. Teir ætla at nýta ymiskan fiskiskap: bæði snøri, línu og trol. Fisk- urin verður lagdur uppá land, fóru og so tíkin heim við stórum fari. Manningin hevði góðar vónir um gott úrslit og segði, at nú skuldi Grønland brátt verða opnað. Blaðið verður bilagt á posthúsinum, og | kostar kr. 2,00 + porto um fjórðingsárið | 22 árg. KANTATA til 900 ára Olavsøkuhåtidina 1930. J. Waagstein hevur gjørt stórt og gott verk í føroyskum ment- unarlívi. Hann hevur verið undangongumaður í musikkliv- inum í høvuðsstaðinum. Hann hevur sett løg til sangir okkara, ið nú verða sungin, lá ið kór- sangur verður havdur. Og ikki seinast er at nevna hansara á- grýtna og gitna arbeiði at savna okkara gomlu sálmaløg — ein mentunargripur av størsta virði — sum ivaleyst annars hevði verið mistur. Hetta verkið, sum her oman fyri er nevnt, er sera prýðiligt verk og vert at eiga. Henda kantatan var gjørd búgvin til Ólavsøkuhátíðina 1930. Orðini eru sett saman av E. Mit- ens, og tónalagið hevur J. Waag- stein gjørt. Prentingararbeiðið er snoliligt og væl úr hondum greitt. E. Mitens eigur inngangsorð, og J. Waagstein hevur fororð. So er inngangssangur til kantatuna: Fjallprúða heim, og útgangssang- ur er: Harra Gud, títt dýra navn og æra, gamalt føroyskt sálma- lag, teksturin eftir Peter Dass, og J. Dahl týddi. Ófriðurin í Palæstina, Stríðið í Palæstina hevur leik- að í við sama lag, men nú hevur ráðið fyri Sameindu Tjóðirnar lagt fram fyri teir boð um at leggja ófriðin niður. Einki svar var givið. U.S.A. hevur veitt tí nýggja ríkinum Ísrael eitt lán uppá 100 mill. dollars. Hesum láni hevur Bretland mótmælt og sigur at tað er at taka beinleiðis støðu móti Arabarum. Undir Íslandi og við Bjarnoynna. Tað tykist at vera fiskur undir Íslandi. Telegram kom frá >Vørð- uni« (Silverlining), og hevði hon fiskad 200 skpd. Telegram kom eisini frå »Leiv- uri Ossurssyni«, hann hevdi 85 tons. Hann hevur roynt vid Bjarnoynna. Sum frætt er hevur verid olagaligt at fiska vid Bjarn- oynna. Ísur hevur ligid, og skip mugu hava ligid úti á ti djúpa vatninum. sera