leygardagur 3. juli 1948síða 1

> På 4 # * FØROY I SOSIAL-DEMOKRATUR FRÆLSI JAVNAÐUR BROÐURSKAPUR L Lysingarprisur fyri mm: 12 oyru å | : . 1: Blaðið verður bílagt á posthúsinum, og 2 Nr. 25 I. síðu, To oyru á 3. og 4. síðu | Leygardagin 3. julí 1948 kostar kr. 2,00 + porto um fjórðingsárið 22 arg. Hin gamla visan. »Tingakrossur« sigur, at vit | fáa loyvi at bjarga øllum ti eru farin at trætast um, hvørt nú Sambandið er vorðið vent til sjålvstyri, ella Javnað- gjørdur til ein um- arflokkurin er sambandsflokk. Sjálvur leggur hann uppí trætuna og sigur dóm: »sjålvstyrisliga sæð vita vit, at Javnaðarflokkurin hevur altíð verið flekkutur«. Vit vilja ikki halda tað, at »Tingakrossur« er vorðin so aldrandi, at hann er vorðin gloymskur. Men tað sýnist so. Hann kann ikki fara og tosa so, sum hetta er ein nýggj træta. Hetta er ein fullkomiliga nyggj visa, id teir politisku yrkjarar- nir eru farnir at kvoda. Vit vita ikki betur enn brått fimti åra gomul, og hon verður kvøðin hvørt kvøld enn. Ja, nógvir politiskir kvøðarar kvøða altíð hesa vísuna — men teir duga kanska onga aðra? Trætan um sjálvstýrismenn og sambandsmenn er líka frísk enn sum fyrr. Summir siga, at stýrisskipanin er sjálvstýri, aðrir siga, at hon er hitt svarta sam- band. hini kom eisini upp í trætuna, og hann vil ikki lata ta skomm sita á sær, at hansara flokkur hevur sambandslit. Trætan er gangandi stigum. menn standa ovast. Teir seta allan Løgtingsflokkin: Fólka- flokk, gl. Sjálvstýrisflokk, Javn- aðarflokk, Sambandsflokk á svarta lista. So kemur Fólka- flokkurin. Hann sigur allir hesir stýrisskipanarmenninir eru sam- bandsmenn. Og nú »Tingakr.«, umboð gl. Sjálvstýri, ið sigur, at Javnaðarflokkurin hevur ong- antid sjálvstýrisliga verið dygg- Sambandsflokkurin — ja, hann er samband! Il:nn roynir at bjarga sambandsvraki- vísan er »Tingakrossur« eins og eins og í niður- Tjóðveldis- ur, og num, og av ti roynir hann iva- leyst at smida nyggja sambands- skútu. Men bíði, myndin verður meiri villandi. Ein má blunda, um hann ikki skal verða í ør- viti... Fólkaflokkurin, hann sum sigur seg at hava rætta trúgv fram um nakran annan, versti sambandsmað- Hann segði, tá var fyri: hann er urin av øllum. ið landsstýrisvalið Fyri Fólkaflokkinum skulu tit sambandi tit vilja og kunna. Vit skulu halda okkum burtur og mjølva okkara egnu køku... Hin háttvirdi lesarin má um- bera okkum, at henda grein verður høvuðsleys, og tí kann ikki annað vera. Listarmálarar hava eitt heiti í málarakynstrinum, sum teir nevna surrealismu. Á slík- um myndum er vavt saman allir lutir millum himmal og jørð, so áskoðarin má helst fáa eina leiðbeining, skal hann fáa skil á lístarverkinum. Vóru surrealistiskir listarmenn her á landi, var óført tilfar hjá teim- um at fáa burtur úr. Hetta hornið her á norðaru helvt av jørðini er so lílið, so politiskt er ringt at fáa eyga á tað, men sålarmenninir (syko- logarnir), sum hava teiti av at kanna hvønn krók, teir máttu kunna gjørt analysuna« her millum teir po- litisku flokkarnar. Hitt kalda kriggið, Ein kann siga, at Týskland nú er sundurlutad. Vestanmenn gera peningaskipan fyri Vesturtýskland, og Russarar aðra fyri Eystur-Týskland. Berlin er tveir klandr- andi grannar. Russarar eystari megin royna alt at fáa rikið hinar út. Teir steingja fyri til- fluttningi frá sínum helmingi, og so royna hinir tað sama. Men Vestanmenn lova, at hvat ið so áleikar, so rýma teir íkki úr Berlin. Tað verður teimum politisk mannminkan, um teir gera so, og stórur sigur hjá Russum at fáa valdið á øllum høvuðsstaðnum. Hevdi ikki hes- in stóri bardegi beint nú verið lokin, mundu kanónirnar langt síðan havt ljóðað millum hesi klandrandi stórveldi. manga >komplex- eina sum Orðaskifti um verjumálið. Í norska Stórtinginum hevur verið heitur orðadráttur um verjumálið. Landsins hægstu herhøvdingar, Ruge, Hanson og Helzett hava sagt seg frá starvi sínum, tí teir siga seg ikki kunna samstarvast við verjumálaráð- harran, statsráð Hauge. Teir siga Hauge skal vera ov ráðaríkur leggja seg út í mál, sum hann ikki hevur skil á..Norska stjórn- in verjir Hauge og sigur hann at hava hildið seg eftir ti fíggj- arskapi, sum verjan hevur fing- ið um hendi. Verjumálaspurningurin er brennandi spurningur í Noreg, og er alt fólkið har hugað fyri at byggja upp eina vernd, sum landið er ført fyri. ———.ioaieiø" Øst upp til stættaklandur. Seyðaráðgevarin, harra Sjúrð- ur Patursson, skrivaði her í seinasta blaði: >Og bløðini sein- astu 40 árini (einki blað undan tikið) hava, sum øllum kunn- ugt, bert í einum máli verið samd, og er tað í tí at sáa kland- ur og hatur millum jarðastættin og hinar stættir landsinsc. Vit skulu ikki fara og halda verjurøður fyri bløðini, men vit mugu hava loyvi at halda, at tað er harðliga tikid til orða, tå id sagt verður, at bløð bert hava sátt klandur og hatur millum jarðastættin og hinar stættir landsins. Og tad er skeivt at siga, at tað eru menn og bløð ið hava verið orsøkin til stætta- stríðið. Menn og bløð kunna óansin við orðum sínum fram, ið vera og bera mangt er rætt; men sum vit eisini áð- ur hava framhildið, so er stætta- stríðið eldri bløðini, og grundin til tess: ja, tað er ein ikki enn lang frágreiðing. Eisini her í Føroyum hevur stættaklandrið áðrenn menn fóru at heitið stættir og draga fram ójavnan millum teirra, verið, nevna sum kann vera Jarðamenn (bøndur) her í Føroyum hava ikki verið so stórir í upptøkum sum javn- líkar teirra í útheiminum; men tann, sum eigur jørðina í einum samfelagi størri ella minni, hann hevur eisini makt og ræði, og flestu menn vilja nýta tey, tá ið leir eiga tey. Jardaspurningurin i t.d. einum bygdasamfelagi nertur við nær sagt allar aðrar serliga viðvíkjandi Teir stóru jarða- spurningar vinnunum, menninir hava valdið i bjørg- unum, valdið í høgunum, vald- ið í bønum tætt at húsunum. Rættindi teirra ganga at sjóvar- strondini. Teir kunna átala, at tarin, sum rekur upp, likin, teir tóku sín part av grind- ini, við hvørt nóta- kasti, til teirra skuldi ein venda sær, um hann skuldi fáa neyst til bát sín, tí ein einasti jarða- maður kundi eiga alt tað, ið lá til neystagrundir. Á granna- stevnuni, sum var løgting bygd- verður eisini av arinnar, hevði jarðamaðurin alt at siga. Hin jarðaleysi hevði ikki stemmurætt á eini granna- stevnu. Og har skuldi spurning- urin um neytafrælsi, seyðafrælsi, gæs og ross o. a. havast til við- gerðar. Arbeiðsfriður og toliliga gott lag kundu vera í eini bygd, um ymsar trætur lógu fyri, og um smámenn mangan kundu halda, heldur skiligt, at í at stórmenn gjørdust ráðaríkir. Tað er slíkum viðurskiftum gerast ofta skarpskeringar, um ikki menn uttanífrá birta upp undir. Sjálvandi kundi tað vera ó- javnt, tað valdaðist um menn- Tað er teimum inar, sum ræði høvdu. ivaleyst, at nógvir av gomlu bóndunum ótu langt ífrá eyguni út á hinum minna mann- Hesin hevði rætt- inum. mong indi hann hevði skyldu at gera okk- bæði í bø og haga, sum urt fyri, Sama er at siga, um vit hava nútíðarbóndan, laga- ligar menn og framburðsmenn, sum skilja nýggjar tíðir og sam- felagsins krav til tey einstaku, eisini í ti stættinum. Men at hava eitt vald er ikki altið lætt, og ofta kann jarðamaðurin liggja tvørur og berja ímóli. Vit kunna eisini halda, at hann er vorðin illtonktur, Hava bløð sátt hat og klandur millum stættir, so eru eisini menn, ið sátt hava illtanka niður í bónd- an og óðalsmannin. Tað er sagt teimum, at vissir menn koma á rættina at teimum. Jarðaumskipanin, sum taka seyðin frá skuldi hjálpa jarðamanninum, var søgd at vera hitt reina rán. Bóndin kundi skúgvast burtur, áðrenn hann vardi, og annar koma til. Hetta illtonkarsáðið hevur nettupp birt upp klandr- ið. Smámaðurin, sum hevur viljað havt eina trøð, ella hevur